Кіріспе

Американдық әуеден тасталған өртеуші бомба

Mark 77 (MK 77) бомбасы – АҚШ-тың әуеден тасталған өртеуші бомбасы, напалмның тікелей мұрагері болып табылатын жанар майлы гель қоспасын тасиды. MK 77 қазіргі уақытта АҚШ әскері қолданатын негізгі өртеуші қару. Напалм бомбаларында қолданылатын бензин, полистирол және бензол қоспасының орнына, MK 77 төмен концентрациядағы бензолмен негізделген керосин отынын пайдаланады. Пентагон MK 77 бомбасының қоршаған ортаға тигізетін әсері напалмға қарағанда аз екенін мәлімдеді. Сонымен қатар, қоспада отты күшейтетін зат бар, ол тұтанғаннан кейін сөндіруді қиындатады, сондай-ақ ақ фосфор да бар. MK 77 бомбасының әсері напалмға ұқсас. Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі напалм бомбаларының ресми атауы Mark 47 болды. Азаматтық халыққа, соның ішінде азаматтық аумақтардағы әскери нысаналарға қарсы әуеден өртеуші бомбаларды қолдану 1980 жылғы Біріккен Ұлттар Ұйымының белгілі бір конвенциялық қарулар туралы конвенциясының III хаттамасымен тыйым салынды. Дегенмен, АҚШ азаматтық халық шоғырланған әскери мақсаттарға қарсы өртеуші қаруды қолдану құқығын сақтап қалды, егер мұндай қолдану басқа қаруларға қарағанда аз шығынға және/немесе аз зиянға әкелсе.

Ирак пен Ауғанстанда қолданылуы

MK-77 ұшақтарын АҚШ Теңіз жаяу әскерлері «Desert Storm» және «Ирак Азаттығы» операциялары кезінде қолданды. Шамамен 500 данасы тасталды, көбінесе Ирактың мұнайға толы орларын нысана алған. Олар Ауған соғысындағы Тора Бора шайқасында да қолданылды.

Бұл, АҚШ Теңіз жаяу әскерінің ұшқыштары мен командирлері әскери нысаналарды жою үшін Mark 77 отты бомбаларын қолданғаны туралы бұрынғы хабарларды растады:

Италияның RAI мемлекеттік телеарнасының «Фаллужа, жасырын қырғын» атты деректі фильмінде 2003 жылы Бағдадта, азаматтық халық тұратын аймақтарда MK-77 қолданылғаны айтылады. Алайда, Теңіз жаяу әскерінің ұшқыштары «San Diego Union Tribune» газетіне берген сұхбаттарында бомбалаудың мақсаты – көпірлер сияқты азаматтық инфрақұрылымды қорғаған Ирак сарбаздары болғанын, бейбіт тұрғындарды тікелей нысанаға алмағанын мәлімдеді. Кейбір журналистер АҚШ әскері напалм қолданғанын хабарлағанда, әскери өкілдер «напалм» қолданылғанын жоққа шығарды, бірақ MK-77 бомбаларының қолданылғанын нақтыламады. АҚШ ресми тұлғалары Ұлыбритания Қорғаныс министрлігіне АҚШ-тың Иракта MK-77 қолданбағанын қате түрде хабарлады, нәтижесінде Қорғаныс министрі Адам Инграм 2005 жылғы қаңтарда Ұлыбритания Парламентіне дұрыс емес мәлімдеме жасады. Кейін Адам Инграм және Қорғаныс министрі Джон Рид Парламент мүшелеріне берген қате ақпараттары үшін кешірім сұрады.