Кіріспе

Тантрамар батпақтары, сондай-ақ Тинтамаре ұлттық жануарлар аймағы деп аталады, Чиньекто аралшасындағы Фанди шығанағы төңірегіндегі тасқынды тұзды батпақтар. Бұл аймақ 940, 16 және 2-ші тас жолдар арасында, Саквилл қаласының жанында, Нью-Брансуик провинциясында орналасқан. Канада үкіметі 1966 жылы Тантрамар батпақтарының шекарасын белгіледі және 1978 жылы ол Ұлттық жабайы табиғат аймағы деп жарияланды. Бұл батпақтар көшіп бара жатқан құстар үшін, мысалы, жартылай ұсақ қызыл аяқ құсы мен Канада қаздары үшін маңызды тоқтау орны болып табылады. Қазіргі таңда, ұлттық табиғи аумақ ретінде, батпақтарда екі құс қорығы бар. Тантрамар атауы акадиялық француз тілінен алынған "тинтамарре" сөзінен шыққан, ол "шу" немесе "дау-дамағұл" дегенді білдіреді, бұл жерде тамақтанатын құстардың көп дауысты үйірлеріне сілтеме жасайды. Микмак тайпасы – бұл жердің иесі, тарихи түрде Тантрамар батпақтарының төңірегіндегі аймақтарда қоныстанған. Қазіргі уақытта батпақтарда немесе олардың жанында орналасқан елді мекендерге Нью-Брансуиктегі Аулак және Саквилл, ал Нова-Шотсия жағындағы Амхерст және Форт-Лоуренс кіреді. Тантрамар батпақтарының ландшафты ақындар Чарльз Г. Д. Робертс, Блис Карман, Дуглас Лоххед, Мэрилин Лерч және Элизабет Бишоп, суретші Алекс Колвилл және фотограф Таддеус Холовниаға шабыдандық берген.

Ұлттық жануарлар дүниесі аймағының мәртебесі

Тинтамаре ұлттық жануарлар аймағының шекарасы 1966 жылы Канада үкіметі арқылы Ұлттық мекенді қорғау бағдарламасы үшін ұсынылды. 1970 жылдардың ортасына дейін жерді Канада үкіметі сатып алды және 1978 жылы ресми түрде Ұлттық жабайы табиғат аймағы деп жарияланды. Аймаққа екі қосымша бөлім ұсынылып жатыр, бірақ олар әлі ресми мәртебе алған жоқ, Хог көлі мен Тауэрс Гус көлін қоршап жатыр. Тинтамаре батпағы – бірнеше су құстарының көбейетін орны және көптеген өсімдіктер мен жануарларға мекен. Басқа қауіптерге жергілікті флора мен фаунамен бәсекелесетін инвазивті түрлер және климаттың өзгеруі жатады. Аймақтың көп бөлігі теңіз деңгейінен төмен орналасқан, бірақ жұмсақ топырақ пен өсімдіктер суды сіңіріп алып, зиянды заттарды сүзіп тастау арқасында су тасқынының алдын алады. Тұщы және тұзды судың осы араласуы көптеген түрлер үшін, әсіресе құстар мен балықтар үшін бірегей экожүйелерді құрайды. Бұл батпақтарда Солтүстік теңіз бүркіті (Circus hudsonius), американдық аққу (Botaurus lentiginosus), Сора (Porzana carolina), мускат (Ondatra zibethicus) және теңізді егеуқұйрық (Sorex maritimensis) сияқты түрлер қоныстанады, олардың барлығы батпақтың экологиялық жүйесі үшін өте маңызды.

Негізгі түрлер

Бұл негізгі түрлердің болуы батпақтардың және олар қолдайтын экожүйелердің жалғасуын қамтамасыз етеді. Солтүстік қаршыға – кішкентай кеміргіштермен қоректенетін жыртқыш құс, ал олар шөп тұқымдарын, сондай-ақ басқа құстардың жұмыртқалары мен балапандарын жейді. Америкалық қызылбас және Сора – өте жасырын су құстары, қоршаған ортаның өзгеруіне өте сезімтал, сондықтан олар индикатор түрлері ретінде жіктеліпті. Мұшқар – су жануарына айналған, мысықшаның мөлшеріндегі кеміргіш. Теңіздік егеуқұйрық – мұшқардан сәл кішірек кеміргіш, ол жәндіктердің санының артуына жауап береді және көп жейді.

Қауіпке ұшыраған түрлер

Бұл батпақтар қауіпті түрлер туралы заңға (SARA) сәйкес белгіленген көптеген түрлерге де мекен. Америкалық мүрдебалық (Anguilla rostrata) да осы жерде өмір сүреді, себебі ол шығанақтың тұзды суында көбейіп, батпақтардағы жаңа су өзендеріне аз ғана қашықтықта қоныс аудара алады. Атлантикалық лосось (Salmo salar) да тұзды және жаңа судың қосылысын ұнатады – жұмыртқалары өзендер мен ағындардың таза суларына салынады, онда жас балықтар қауіпсіз өсіп, дами алады. Олар жеткілікті үлкейгеннен кейін, көбейгенше шығанақтың тұзды суларына көшіп, содан кейін батпаққа қайта оралады.

Өсімдіктер

Ашық ортада, көлемі аз ландшафттарда өркендеу қабілетіне ие Спартина Тантрамар батпақтарындағы өсімдіктер әлеміне басымдық етеді. Спартина тұзды батпақтардың сазды топырағын, құмын, лайын және күңді тұрақтандыруда маңызды рөл атқарады. Тұзды су шөбі (Spartina alternifolia) суға ең жақын, таяз батпақтарда, су арналарының жиектері бойында өседі және күнделікті тұзды суға толады (шамамен 12-15%). Температураның жоғарылауы инвазивті түрлер мен аурулардың тіршілік етуіне жаңа мүмкіндіктер жасайды, ал жергілікті түрлер бейімделуге күш түгеліп, қиналады. Теңіз деңгейінің көтерілуі батпақтардың реттеу қабілетінен асып түсетін су тасқынының қаупін арттырады. Бүркендіктердің бұзылуынан немесе климаттың өзгеруіне байланысты күшейіп, жиілейтін дауылдардан туындаған су тасқыны топырақ эрозиясын жеделдетеді, ылғалды жерлерді көптеген маңызды қоректік заттардан айырады.

Саздықтың пайдаланылуы

Батпақтардағы адам қызметінің толық тарихын Саквилл тарихынан оқыңыз.

Тарихи қолданысы

Микмактар – Тантрамар батқықтары мен оның төңірегіндегі аймақтардың түпкі тұрғындары, олар осы өңірдегі ресурстарды дәстүрлі түрде көптеген жолдармен пайдаланады. Батқықты түрлі өсімдіктерді, жабайы құстарды, ұсақ сүтқоректілерді және балықты теру үшін, оларды тағам ретінде қолдануға болады. Еуропалықтар келгенге дейін, Фанди шығанағы мен Нортумберленд бұғазын байланыстыратын, маусымдық пайдаланылатын жақсы жолдар болған. 1671 жылы Порт-Рояльден көшіп келген акадиялықтар осы жерде ауыл құрды (олар оны Бобасин деп атады). Олар биік жерлерде бірнеше шашыраңқы елді мекендер салды және бөгеттер мен шлюздерді салған арқылы құрғақ жерлерді егістікке айналдырып, судан қорғалған жерлер жасады. Британдықтар мен француздықтар арасындағы Акадия үшін болған соңғы шайқас – Форт-Бозжур шайқасынан кейін, 1755 жылы осы жерде акадиялықтарды қуғынға салу басталды. Алты жыл өткен соң британдықтар осы аймақты қайта қоныстандырып, батқықты егістік жерге айналдыруды жалғастырды, ауыл шаруашылығы үшін егін егу үшін жерді кептірді. 19 ғасырда Тантрамар аймағы мен оның төңірегіндегі жерді пайдалану өзгерді, жер иелігі біріктірілді және экономика үшін маңызды болған канализация комиссиясы құрылды. 1800 жылдардың ортасына қарай 10 000 гектар жерде астық, түйіртек дақылдар мен батқықты шөп өсірілді. Судан қорғалған жерлерге айналғаннан кейін, шөп өндірудің құны төмен болды. Арзан Тантрамар шөбі Атлантикалық Канададағы орман шаруашылығы лагерлеріне, геологиялық барлау жұмыстарына, кен өндіруге және Бостон сияқты алыс мал шаруашылықтарына сатылды. 1930 жылдары батқықтарда 400-ден астам ағаштан жасалған шөп сақтау қоймалары болды. Бүгінде олардың саны 30-дан да аз. 1920 жылы шөп тоннасы 28 долларға бағаланған, бірақ жылқылар автомобильдерге ауысып, өндіріс батысқа жылжыған кезде, 1938 жылы шөп бағасы тоннасына 7 долларға дейін төмендеді. Батқықтар жайылымға айналды, ал олардың ауыл шаруашылығындағы пайдалылығы төмендеген кезде, Канаданың жабайы табиғат қызметі мен Ducks Unlimited батқықты табиғи күйіне қайтаруға көмектесті. 2010 жылдан кейін теңіз деңгейінің көтерілуі және 18 ғасырда қолмен салынған бөгеттер мен шлюздердің нашарлауы Тантрамар батқықтарын су басу қаупін тудырып, Жаңа Шотландияны Солтүстік Америка құрлығынан бөлек аралға айналдыруы мүмкін екеніне алаңдаушылық туды. 1945 жылы Канада халықаралық радиосы радио тарату станциясын ашты, және бұл орын әлемдегі ең жақсы қысқа толқынды тарату орындарының бірі болып шықты. Қысқа толқынды хабар тарату 2012 жылы тоқтатылды, содан бері тарату мұнаралары алынып тасталды. 2017 жылы CBC осы орынды Нью-Брансуик провинциясының Микмак тайпаларының коммерциялық емес консорциумына, Мигмавель Тплю'таканн деп аталатын консорциумға сатқанын хабарлады. Мүліктің мақсаты туралы ақпарат жарияланбады.

Қазіргі қолданысы

Тантрамар батпақтарын қорғалатын аймақ деп жариялау, оны қоршаған жер мен суды пайдалану тәсіліне көптеген шектеулер енгізді. Келушілерге демалыс мақсатында қорғалған аумаққа кіруге рұқсат беріледі, оның ішінде жүзу, топтық шаралар мен тамақтану, жаяу серуендеуге арналған жолдарды пайдалану, қайықпен жүзу, шаңғы тебу/сноубордпен сырғанау және коньки тебу мүмкіндіктері бар. Қажетті рұқсаттар алынған және ережелер сақталған жағдайда, белгілі бір жануарларды аулауға рұқсат етіледі. Балық аулауға да рұқсат бар, бірақ балықтың көп аулануын болдырмау үшін шектеулер қойылған, сондай-ақ спорттық балық аулау үшін рұқсат қажет. Тинтамаре ұлттық жануарлар қорығына және жоғарыда аталғандардың барлығына кез келген кіруге күн шығудан күн батуға дейін ғана рұқсат етіледі. Осы уақыттан тыс пайдалану заңмен тыйымдалған.