Кіріспе

Ұлы тұзды көл шөлі (ағылш. Great Salt Lake Desert, көбінесе Батыс шөлі деп аталады) – АҚШ-тың солтүстік штаты Ютада, Ұлы тұзды көл мен Невада шекарасы арасында орналасқан үлкен құрғақ көл. Ол Солтүстік Америка шөлінің бөлігі және ірі Ұлы Бассейн шөлісінің субөңірі болып табылады. Боневилл көлінің тұз қорларынан қалған ақ түсті булану шөгінділерімен, соның ішінде Боневилл тұзды далаларымен әйгілі.

Сипаттама

Шөлдің шетінде бірнеше шағын тау жоталары орналасқан, мысалы, Седар таулары, Лейксайд таулары, Күміс арал таулары, Хогуп таулары, Грасси таулары және Ньюфаундленд таулары. Шөлдің батыс шетінде, Невада шекарасынан өте келе, Пилот жотасында Пилот шыңы орналасқан. Шөл қыста салқын және құрғақ жағдайға бейімделген ерекше өсімдіктерге ие. Шөлдің көп бөлігіне жылдық жауын-шашын мөлшері аз түседі.

Тарих

1826-1827 жылдары Жедедия Смит экспедициясы кезінде Роберт Эванс шөлді кесіп өту кезінде өлімге жуық болды. 1840 жылдары батысқа көшіп бара жатқандар Калифорнияға дейінгі қашықтықты қысқарту үшін 130 мильдік (209 км) Ұлы тұзды көл шөлі арқылы Гастингс қысқа жолын пайдаланды. 1846 жылғы Доннер тобының қиындықтары Сьерра-Невада тауларында қарға қамалуына себеп болды. Говард Стэнсбери 1849 жылы шөлді зерттеді. 1956 жылы I-80 тас жолы шөл арқылы өтетін Вендовер қысқа жолын алмастырды, соның ішінде Седар таулары мен Юта/Невада шекарасындағы Вендовер арасындағы ~50 мильдік (80 км) тік шығыс-батыс бөлігі де болды. 1910 жылы шөлдегі Бонневилл тұзды жазықтары арқылы салынған темір жол аяқталғаннан кейін, 1914 жылы тұзды жазықтар алғаш рет жылдамдық трассасы ретінде қолданылды. Дүниежүзілік жылдамдық рекордтары осы жерде үнемі жаңаруда.

Жақында ашылған жаңалықтар

2022 жылдың шілдесінде археологтар жерді тесіп өтетін радар (GPR) арқылы кем дегенде 12 000 жыл бұрын адамдар қалдырған шамамен 88 ізді тапты. Археологтар бұл іздерді "көрініп тұратын іздер" деп атады, себебі олар ылғалды сіңіріп, жаңбыр жауғанда ғана көрінеді және құрғағанда жоғалып кетеді.

Климат

Ұлы тұзды көл шөлінде шөлдік климат, ыстық жаздар мен суық қыстар басылады. Бұл шөл – суық шөлдік климаттың көрнекті мысалы. Шөлдің теңіз деңгейінен 4,250 фут биіктікте орналасуы, Мохаве сияқты төменгі биіктіктегі шөлдерге қарағанда температураны салқындатады. Биік орналасуы мен құрғақтығының салдарынан, күн батқаннан кейін температура күрт төмендейді. Жазғы түндер жайлы да салқын болады. Қыста күндізгі температура көбінесе нөлден жоғары болады, ал қысқы түндер суық, температура жиі нөлден төмен түседі.