Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Канадалық суретші
Canadian artist
Шани Муту, жазушы, бейнелеу өнері шебері және бейнефильмдер жасаушы, 1957 жылы Ирландияның Дублин қаласында Тринидадтық ата-аналарының отбасында дүниеге келген. Ол Тринидадта өсіп, 19 жасында Канаданың Британдық Колумбия провинциясының Ванкувер қаласына көшіп келді. Қазіргі уақытта ол Канаданың Онтарио провинциясының Торонто қаласында тұрады.
Shani Mootoo, a writer, visual artist and video maker, was born in Dublin, Ireland, in 1957 to Trinidadian parents. She grew up in Trinidad and relocated at the age of 19 to Vancouver, British Columbia, Canada. She currently lives in Toronto, Ontario, Canada.
Ерте өмір және білім
Мооту өте ерте жасында сурет салу, бояу және жазу қабілеттерін көрсетті, ал 10 жасында суретші болуға ниеттенді. Оның алғашқы тыраныстарын анасы Индра (туған тегі Самару) қолдады. Оның әкесі Рамеш Муту – отбасылық дәрігер және Тринидад саясаткері болған. Шани Мутудың жеке және әдеби өмірінің көп бөлігі саяси белсенділікке арналған. Мутудың сөзіне сүйенсек, оның ең алғашқы өлеңдері ата-анасын қынжырды, себебі оларда екі ер адамның немесе екі әйелдің арасындағы махаббат суреттелген. Ол ата-анасы осы тақырыптар оның болашағы үшін нені білдіретінінен уайымдағанын айтты, сондықтан ол өзінің сөздерін жасырып, оның орнына сурет салуды таңдады. Ол жазуға кездейсоқ оралғанын және өзінің жазушы емес, суретші екеніне алаңдағанын жеткізді. Муту әкесінің досынан сексуалдық шабуылға ұшырағанын айтты. Муту 1980 жылы Батыс Онтарио университетінде Бейнелеу өнері саласы бойынша BFA дәрежесін, ал 2010 жылы Гвельф университетінде Ағылшын тілі мен Театр мамандығы бойынша MA дәрежесін алды. 1994-1999 жылдары Ванкувер мен Нью-Йорк қалаларында тұрып, мультимедиалық бейнелеу өнерінің шебері ретінде ол суреттерінде, фотосуреттерінде және бейнелерінде гендер, сексуалдық және нәсілдік тақырыптарды зерттеді. Оның туындыларындағы тақырыптар Тринидадтағы жасөспірім кезіндегі және Канададағы иммигрант ретіндегі өмірлік тәжірибесімен байланысты. Оның бейнелеу өнері мен бейнелері халықаралық деңгейде танылып, жоғары бағаланды. Қазір Торонто университетінде Шығармашылық жазу бағдарламасын оқытады.
At an early age Mootoo showed a talent for drawing, painting, and writing, and expressed interest in becoming an artist at the age of 10. Her early efforts were encouraged by her mother Indra (née Samaroo). Her father, Ramesh Mootoo, was a medical family doctor and Trinidadian politician. Much of Shani Mootoo's personal and literary life has been focused on political activism. According to Mootoo, her parents were upset by some of her earliest poems because they described love between two men or between two women. She has said that her parents worried for what those themes might mean for her future, which is why she put her words away and chose to paint instead. She claims that she came back to writing accidentally, and expressed a worry that she was not a writer but a painter first. Mootoo has discussed being sexually assaulted by one of her grandfather's friends. Mootoo earned a Fine Arts BFA Degree at the University of Western Ontario in 1980 and an MA in English and Theatre from the University of Guelph, 2010. As a multimedia visual artist in Vancouver and New York City, where she lived from 1994 to 1999, she explored in her paintings, photographs and videos themes of gender, sexuality, and race. The themes of her work resonated with her experiences as an adolescent in Trinidad and as an immigrant adult in Canada. Her visual art and video work have traveled and been acclaimed internationally. She is now teaching the Creative Writing Program at the University of Toronto.
Бейне және бейне өнері
Мутудың бейнелеу өнері мен видео жұмыстары халықаралық деңгейде, соның ішінде Нью-Йорктегі Заманауи өнер мұражайында көрсетілді. Оның бейнелеу өнері туралы айтқанда, балалық шақта зорлық-зомбылыққа ұшыраған ол суреттерді сөздерден гөрі қолдануды қауіпсіз деп санағанын жеткізді. Муту өнерін балалық шақтағы қасіреттің ауыртпалығымен күресудің бір жолы ретінде пайдаланады және ғаламның балаларға зорлық-зомбылыққа ұшырауға неге мүмкіндік беретінін түсінбеушілік сезімін талқылады. Сонымен қатар, ол өмірден өткен адам ретінде, қорлаушылардың қолынан зардап шеккендердің бәрі қасіретпен бетпе-бет келіп, одан не істеу керектігін түсінуі керек екенін айтты. Оның фильмдері мен видео жұмыстарын Рунг "Ұмтылыс және жақындық: 1990 жылдардағы Оңтүстік Азия киносы мен видеосы" бағдарламасында қайта қарады, бұл 2019 жылғы DOXA деректі фильмдер фестивалінің маңызды бағдарламасы болды. Муту 1990 жылдардағы фильмдері мен видео жұмыстары туралы "Ағындар бірігеді: Ванкувердегі және одан тыс 1990 жылдардағы видео" атты мақаласында ой бөлісті.
Mootoo's visual art and video work have been exhibited internationally, including at the New York Museum of Modern Art. On the topic of her visual work, she has said that as a victim of child abuse she found it safer to use pictures rather than words. Mootoo uses her art as a way to deal with the trauma of her childhood and has discussed feelings of confusion as to why the universe would let child abuse happen, while also claiming that as a survivor, she and all those that have suffered at the hands of abusers must come to terms with the trauma and understand what to do with suffering. Her film and video work was revisited by Rungh in its program Longing and Belonging: 1990s South Asian Film and Video, a featured program at the 2019 DOXA Documentary Film Festival. Mootoo reflected on her film and video work in the 1990s in the commissioned article "Streams Coming Together: 1990s video in Vancouver and beyond".
Әдеби мансап
Мұтудың алғашқы әдеби жарияланымы, «Майн-стритте» атты әңгімелер жинағы, 1993 жылы Ванкувердегі феминистік «Пресс-Ганг» баспа үйінің тапсырысы бойынша жарық көрді және оның әдеби жолының бастауы болды. Оның тұңғыш толыққанды романы «Cereus Blooms at Night» 1996 жылы «Пресс-Ганг» баспасында жарық көрді, ал 1997 жылы «Scotia Bank Giller Prize», «Ethel Wilson Fiction Prize» және «Chapters Books in Canada First Novel Award» сыйлықтарына үміткер болды. Ол 15 елде жарық көрді және 1998 жылы «Жаңа Англия кітап сатушылар сыйлығын» жеңіп алды. 2002 жылы Мұту өзінің алғашқы романына «The Predicament of Or» атты өлеңдер жинағын қосты. Оның екінші толыққанды романы «He Drown She in the Sea» 2005 жылы жарық көрді және 2007 жылы «Халықаралық Дублин әдеби сыйлығының» ұзақ тізіміне енді. Оның 2008 жылғы «Вальмикидің қызы» романы Тринидадтағы Сан-Фернандо қаласында өтеді және құпияларымен күрескен әке мен қыздың тағдырын көрсетеді. Мұту бұл оқиғаның әкесінің өзінің өткені сияқты жасырын өмір сүрген қызына көмектесу әрекеті туралы екенін айтады. Вивека мен оның әкесінің өмірі сыныптық және нәсілдік шектеулермен, ең бастысы, олардың қоғамының жыныстық нормаларымен шектелген. Роман оқиғаның жарқын суреттелген аясында Вивеканың махаббаттың қоғамдық кедергілерге тап болатынын түсінуімен және өзінің аман қалуына сенуімен аяқталады. «Валмикидің қызы» 2009 жылғы «Scotiabank Giller Prize» сыйлығының ұзақ тізіміне енді. Сұхбатының бірінде Мұту «Валмикидің қызы» романының әрбір бетінде тамақ туралы жазғанын, оны байқай да білмегенін айтты. Ол Тринидад мәдениетіндегі, сондай-ақ өзінің өміріндегі және басқа да туындыларындағы тамақ пен той жасаудың маңыздылығын талқылайды. Мұтудың романдары Кариб аймағындағы, Канададағы, АҚШ-тағы, Англиядағы, Еуропадағы, Үндістандағы және Австралиядағы университеттердің ағылшын тілі, гуманитарлық ғылымдар, әйелдер зерттеулері және мәдениеттану факультеттерінде оқу бағдарламаларына енгізілген. Мұтудың әдеби мұрағаты Саймон Фрейзер университетінің арнайы коллекцияларында және сирек кітаптар қорында сақталады. Коллекцияда «жарияланған туындыларының баспаға дайындалған түпнұсқалары, оларға қатысты жұмыс материалдары, жарияланған рецензиялар, жарияланбаған туындыларының жобалары, лекция жазбалары, кәсіби хат алмасу, күнделіктер мен эскиздер, VHS форматындағы бейнежазбалар, аудио материалдар және көркем туындылар» бар. 2022 жылы Канаданың жазушылар қоры Мұтуға оның барлық туындылары үшін «Writers' Trust Engel/Findley Award» сыйлығын табыс етті.
Mootoo's first literary publication, Out on Main Street, a collection of short stories, was solicited by the Vancouver based feminist publishing house Press Gang in 1993, and was the beginning of her literary career. Her first full length novel, Cereus Blooms at Night, published by Press Gang in 1996, was shortlisted for the Scotia Bank Giller Prize in 1997, the Ethel Wilson Fiction Prize, and the Chapters Books in Canada First Novel Award. It has been published in 15 countries and won the New England Book Sellers Award in 1998. In 2002, Mootoo followed her first novel with a collection of poetry, The Predicament of Or. Her second full length novel, He Drown She in the Sea, was published in 2005. It made the long list for the International Dublin Literary Award in 2007. Her 2008 novel, Valmiki's Daughter, is set in San Fernando, Trinidad, and depicts a father and daughter who struggle to come to terms with secrets. Mootoo has said that the story is about a father trying to help his daughter from leading the same kind of closeted life that he has led. Viveka and her father's lives are each underpinned by the constraints of class and race, and most importantly by the sexual conventions of their society. Set against its strongly evoked backdrop of place, the novel charts Viveka's coming to terms with the hard understanding that love faces society's obstacles, and her knowledge of her certain survival. Valmiki's Daughter was long listed for 2009's Scotiabank Giller Prize. In an interview, Mootoo explained her realization that she had written about food on almost every page of Valmiki's Daughter without realizing it. She discusses the importance of food and entertaining people in Trinidadian culture, as well as in her life and her other work. Mootoo's novels are found on course lists in the Departments of English, Liberal Arts, Women's Studies, and Cultural Studies at universities in the Caribbean, Canada, the United States, England, Europe, India, and Australia. Mootoo's literary papers are held at Simon Fraser University Special Collections and Rare Books. The collection contains "printed typescripts of published works with drafts and related working papers, published reviews, drafts of unpublished works, lecture notes, professional correspondence, notebooks and sketchbooks, video productions in VHS format, audio materials and works of visual art". In 2022 the Writers' Trust of Canada awarded Mootoo its Writers' Trust Engel/Findley Award for her body of work.
Басқа жобалар
Муту Альберта университетінде, Гвельф университетінде және Вест-Индия университетінде резидент-жазушы, сондай-ақ АҚШ-тың Калифорния штатындағы Миллс колледжінде қонақ ғалым болып жұмыс істеді. Ол халықаралық деңгейде жиі сөз сөйлейді және кітаптарынан үзінділер оқиды. 2008 жылы Батыс Үндістан университетінің Барбадос, Кейв Хилл қаласындағы филиалы Кариб теңізі аймағындағы әйелдер әдебиеті аясында Шани Мутудың туындыларына арналған симпозиум өткізді. 2009 жылы ол Канададағы жас ЛГБТ жазушыларына арналған Дейн Огилви сыйлығының қазылар алқасының құрамына кірді және сол жылғы сыйлықтың иегері ретінде Дебра Андерсонды таңдады. Муту балаларға жасалатын зорлық-зомбылыққа қарсы күресті қолдайды. 1989 жылы ол Стив-Лейк түзеу орталығындағы жыныстық қылмыстар жасағандарға балалық шақта зорлық-зомбылықтан зардап шеккен адам ретіндегі тәжірибесі туралы айтты.
Mootoo has served as writer in residence at the University of Alberta, the University of Guelph and the University of the West Indies, and as a visiting scholar at Mills College in California, US. She frequently speaks and reads internationally. In 2008, the University of the West Indies, Cave Hill, Barbados, hosted a Symposium on the Fictions of Shani Mootoo in the Context of Caribbean Women's Writings. In 2009, she served on the jury for the Dayne Ogilvie Prize, a literary award for emerging LGBT writers in Canada, selecting Debra Anderson as that year's prize winner. Mootoo has spoken out against child abuse. In 1989 she addressed Sex Offenders at Stave Lake Correctional Centre about being a survivor of child abuse and suffering.