Кіріспе
Американдық математикалық физик Генри Пирс Стапп (1928 жылғы 23 наурызда Огайо штатының Кливленд қаласында дүниеге келген) – американдық математикалық физик, кванттық механика саласындағы еңбектерімен белгілі, әсіресе аксиоматикалық S-матрица теориясын жасауы, күшті жергілікті емес қасиеттерді дәлелдеуі және Джон фон Нейманның «ортодоксалды» кванттық механикасындағы еркін қабілеттің орны туралы жұмыстарымен танылған.
Henry Pierce Stapp (born March 23, 1928, in Cleveland, Ohio) is an American mathematical physicist, known for his work in quantum mechanics, particularly the development of axiomatic S matrix theory, the proofs of strong nonlocality properties, and the place of free will in the "orthodox" quantum mechanics of John von Neumann.
Өмірбаян
Стапп Калифорния университетінде, Берклиде Нобель сыйлығының лауреаттары Эмилио Сегре мен Оуэн Чемберленнің жетекшілігімен бөлшектер физикасы саласында докторлық диссертациясын қорғады. 1958 жылы Вольфганг Паули Стаппты Цюрихтегі ЭТХ-ға кванттық механиканың негізгі мәселелері бойынша жеке жұмыс істеуге шақырды. Паули 1958 жылдың желтоқсанында қайтыс болғаннан кейін, Стапп фон Нейманның кітабын зерттеді және осы еңбектің негізінде «Ақыл, материя және кванттық механика» деген мақала жазды, ол жарияланбады; алайда, бұл атау 1993 жылғы кітабының тақырыбына айналды. 1969 жылы Вернер Гейзенберг Стаппты Мюнхендегі Макс Планк институтында жұмыс істеуге шақырды. 1976 жылы Стаппты Дж. А. Уилер кванттық механиканың негіздеріне қатысты мәселелер бойынша бірлесіп жұмыс істеуге шақырды. Доктор Стапп кванттық механиканың жергілікті емес қасиеттері мен Белл теоремасына қатысты көптеген мақалалар жариялады, оның ішінде Springer Verlag баспасында жарық көрген үш кітап бар. Стапп сонымен қатар жоғары энергиялық физиканың дәстүрлі салаларында да жұмыс істеді, олар поляризацияланған протондардың шашырауы, паритет бұзу және S-матрица теориясын қамтиды.
three books published by Springer Verlag. Stapp has worked also in a number of conventional areas of high energy physics, including analysis of the scattering of polarized protons, parity violation, and S matrix theory.
Зерттеу
Стапптың кейбір жұмыстары кванттық механиканың (КМ) салдарына қатысты. Ол КМ-нің сана мен ерік-жігерге қатысы бар екенін айтты. Стапп кванттық толқын функцияларының "ортодоксальды" кванттық механиканың нәтижесінде санамен өзара әрекеттескенде ғана құлдырайтыны туралы идеяны қолдайды. Оның пікірінше, саналы ойлар кванттық мүмкіндіктердің арасынан біреуін таңдағанда кванттық толқын функциялары құлайды. Оның мидағы кванттық процестер арқылы материямен өзара әрекеттесуі туралы гипотезасы Пенроуз бен Хамероффтың гипотезасынан ерекшеленеді. Олар ми нейрондарының микротүтікшелерінде кванттық есептеулер жүреді деп болжаса, Стапп көбірек жаһандық құлдырауды, яғни, синпстердегі кванттық Зено эффектісінің белгілі бір аспектілерін пайдаланатын "ойға ұқсас" толқын функциясының құлдырауын болжайды. Стапптың назарға қатысты көзқарасы "Айлы ғалам: кванттық механика және қатысушы бақылаушы" (2007) атты кітабында түсіндірілген. Стапп сананың ғалам үшін негізгі екенін мәлімдеді. Осы кітапта ол Джон фон Нейманның "Кванттық механиканың математикалық негіздері" (1955, 1932) еңбегін кванттық физиканың санадағы маңызды рөлін математикалық тұрғыдан көрсететін "ортодоксальды" кванттық механиканы ұсынғаны үшін құрметпен еске алады. Стапп Альфред Норт Уайтхедтің еңбектеріне қызығушылық танытты және өзі "жаңартылған Уайтхедшілік" деп атаған ұсынысын жасады. Ол сондай-ақ "Уайтхед процесі және кванттық теория" (92–102 беттер) Physics and Whitehead: Quantum, Process, and Experience (2003) кітабында бір тарау жазды. Оның философиясы Гейзенбергтің физикалық реализмі мен Бордың идеализмінен әсерленген деп сипатталады. Панпсихизмнің бір түрі. Философ Гордон Глобус "Стапп еш ойланбастан панекспериментализмге бойдай түседі" деп атап өткен. Стапп Джеффри М. Шварцпен бірлесіп мақалалар жазды. Шварц Стапптың еңбегін "ақыл-ой күші" және буддизмнің рухани практикасы туралы түсінікпен байланыстырды.
Қабылдау
Стапптың жұмысы Дэвид Бурже және Данко Георгиев сияқты ғалымдардың сынына ұшырады. Георгиевтің жақындағы мақалалары мен кітабы Стапптың моделін екі тұрғыдан сынап бағалайды: (1) Стапптың моделіндегі сананың өзіндік толқындық функциясы немесе тығыздық матрицасы болмайды, бірақ бәрібір проекция операторларын қолданып миға әсер ете алады. Мұндай қолдану стандартты кванттық механикамен қарама-қайшы, себебі кез келген проекция операторлары арқылы физикалық кванттық жүйелерге әсер ететін кез келген кеңістік нүктесіне кез келген мөлшердегі «көлеңкелі» сананы қосуға болады. Сондықтан, Стапптың моделі «физиканың басым қағидаларына» негізделмейді, керісінше оларды жоққа шығарады.
Таңдалған жарияланымдар
Стапп, Х; Шварц, Дж. М; Борегард, М. (2005). Нейроғылым мен психологиядағы кванттық теория: ақыл-ой мен мидың өзара әрекеттесуінің нейрофизикалық моделі. Лондон Корольдік қоғамының философиялық еңбектері, B сериясы. 360 (1458): 1309–1327. Толық мақала. Стапп, Х; Шварц, Дж. М; Борегард, М. (2004). Миға ерік-жігердің әсері, әсіресе эмоциялық өзін-өзі реттеуге қатысты. Борегард, М. (ред.). Аң-сезім, эмоциялық өзін-өзі реттеу және ми, Филадельфия, ПА: John Benjamins Publishing Company, 7-тарау. Стапп, Х. (2009). Ақыл, материя және кванттық механика (The Frontiers жинағы). Springer. Стапп, Х. (2011). Ақылы ғалам: Кванттық механика және қатысушы бақылаушы. Springer. Стапп, Х. (2017). Кванттық теория және ерік бостандығы: ақыл-ой ниеттерінің денелік әрекеттерге қалай ауысуы. Springer.
Stapp, H; Schwartz, J. M; Beauregard, M. (2004). The volitional influence of the mind on the brain, with special reference to emotional self regulation. In Beauregard, M. (Ed.). Consciousness, emotional self regulation, and the brain, Philadelphia, PA: John Benjamins Publishing Company, Chapter 7. Stapp, H. (2009). Mind, Matter and Quantum Mechanics (The Frontiers Collection). Springer. Stapp, H. (2011). Mindful Universe: Quantum Mechanics and the Participating Observer. Springer. Stapp, H. (2017). Quantum Theory and Free Will: How Mental Intentions Translate into Bodily Actions. Springer.