Саравак коммунистік қозғалысы және Солтүстік Калимантан идеясы

Кіріспе

Тарихшылар Вернон Л. Поррит және Чья Бун Кхенгтің мәлімдемесінше, 1940 жылдары коммунистік элементтер қытай мектептерінде де ықпалды болды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін коммунистік элементтер Саравактағы еңбек қозғалысына және Саравактағы алғашқы саяси партияға, 1959 жылдың маусымында құрылған, басым көпшілігі этникалық қытайлардан тұратын Саравак Біріккен Халық Партиясына да енді. Бұған қоса, 1949-1950 жылдары Кучинг қаласында солшыл зерттеу топтары құрылды. Саравак коммунистік қозғалысының екі маңызды қайраткері – Вэн Мин Чюань және Бонг Ки Чок Чунг Хуа орта мектебінің түлектері болды. 1954 жылдың 30 наурызында Кучинг Чунг Хуа орта мектебінің коммунизмді қолдайтын студенттері мектеп әкімшілігінің оқыту әдістеріне және студенттерді қууына қарсы наразылық ретінде 47 күндік ереуіл ұйымдастырды. Коммунистік элементтер кейіннен кәсіпкерлік және шаруалар ортасына тарады, олардың көптегені осы солшыл студенттердің ата-аналары еді.

Малайзияға қарсылық

Саравак коммунистік қозғалысы Малайзияның құрылуына да қарсы болды, бұл британдықтар өздерінің бұрынғы Оңтүстік-Шығыс Азиядағы Малайя, Сингапур, Саравак және Британдық Солтүстік Борнео аумақтарын біріктіру үшін құрған жаңа саяси федерация. Оның орнына Саравак коммунистері Британдық бақылаудағы барлық Борнео аумақтарын біріктіріп, тәуелсіз солшыл Солтүстік Калимантан мемлекетін құруды қолдады және насихаттады. Бұл идеяны Бруней Халық партиясының (Parti Rakyat Brunei) жетекшісі А. М. Азахари ұсынған, ол 1940 жылдары Жавада Ахмад Заидимен бірге Сукарноның ұлтшыл қозғалысымен байланыстар орнатқан. Солтүстік Калимантан (немесе Калимантан Утара) ұсынысы Малайзия жоспарына қарсы жергілікті оппозицияның деколонизациядан кейінгі баламасы ретінде қарастырылды. Борнео аумақтарындағы жергілікті оппозиция негізінен Борнео штаттары мен Малайя арасындағы экономикалық, саяси, тарихи және мәдени айырмашылықтарға, сондай-ақ аралдың саяси үстемдігіне бағынудан бас тартуға негізделген. Британ үкіметінің "Саравакқа коммунистік қауіп" деп аталатын ақ парағында айтылғандай, "Құпия коммунистік ұйым" қытай тіліндегі БАҚ-қа, кәсіподақтарға еніп, SUPP партиясын басып алған. 1962 жылы Бруней көтерілісі жеңілгеннен кейін Британдық Борнеодағы британдық билік Малайзияның арнайы бөлімімен бірлесіп, коммунистер деп күдіктенгендерге қарсы жол кесуді бастады, бұл 700-800 қытай жасын Индонезияның Калимантанына қашуға итермеледі. Бұл партизандар Солтүстік Калимантан Коммунистік партиясының екі партизандық құрамының ядросын құрады: Саравак Халық партизандары (Pasukan Gerilya Rakyat Sarawak, PGRS) және Солтүстік Калимантан Халық Армиясы (Pasukan Rakyat Kalimantan Utara, PARAKU). Саравак Халық партизандық күштері 1964 жылдың 30 наурызында Батыс Калимантандағы Гунунг Асуансанг тауында Индонезия Сыртқы істер министрлігінің көмегімен құрылды. PGRS басшыларының арасында Бонг Ки Чок, Ян Чу Чунг және Вэнь Мин Чюань болды. Конбойдың мәліметінше, PGRS шамамен 800 адамнан тұрды және Батыс Калимантандағы Бату Хитамда орналасқан, Индонезия барлау агенттігінің 120 адамнан тұратын тобы және Қытайда оқытылған шағын топ болды. Индонезия Коммунистік партиясы да болды, оны этностық араб революционері Софьян басқарды. PGRS Сараваққа бірнеше шабуылдар жасады, бірақ Саравақта өз жақтастарын дамытуға көбірек уақыт жұмсады. Индонезия қарулы күштері PGRS-тің солшыл сипатын мақұлдамады және олардан жалпы алғанда аулақ болды. Бұрынғы британдық солдат және жазушы Уилл Фаулердің айтуынша, бұл Саравак коммунистері Индонезия лагерьлерінде әскери үлгідегі жаттығудан өтті. Сол кезде президент Сукарно коммунистік және батысқа қарсы болды. Сукарно мен Индонезия Коммунистік партиясы (PKI) сияқты Саравак коммунистері жаңадан құрылған Малайзия Федерациясын "неоколониалистік қастандық" деп қарастырып, Борнеодағы барлық бұрынғы британдық аумақтарды біріктіріп, тәуелсіз солшыл Солтүстік Калимантан мемлекетін құруды қолдады. Сонымен қатар, Саравак коммунистері полиция бекеттеріне шабуыл жасауды және қауіпсіздік күштеріне тұзақ құруды жоспарлаған, бұл Малайялық төтенше жағдай кезінде Малайя Ұлттық азаттық армиясы қолданған ұқсас тактикаға ұқсас. Осы арада 1965 жылдың 26 қазанында Бонг Ки Чок Батыс Калимантандағы Сунгай Мелави маңында PKI көмегімен Солтүстік Калимантан Халық Армиясын құрды. SPGF командирі Ян басқаратын күштер Саравақтың батысында, ал NKPA Саравақтың шығысында жұмыс істеді. НКҚА-ға бастапқыда Лам Ва Квай басшылық еткен, кейін оның орнын Бонг Ки Чок басты. Кеннет Конбойдың мәліметінше, Соебандрио Богорда Саравак коммунистік басшыларының тобымен кездесті, ал Насутион Резимен Пара Командо Ангатан Дараттың (RPKAD) 2-батальонынан үш жаттықтырушыны Саравак шекарасына жақын Нангабаданға жіберді, онда шамамен 300 оқушы болды. Үш айдан кейін екі лейтенантты да сол жерге жіберді. Индонезиялықтар Саравак коммунистерін Индонезия-Малайзия қақтығысы кезінде өздерінің операциялары үшін жергілікті майдан ретінде пайдалануды жоспарлаған. Осы айла-шарғыны қолдау үшін олар тіпті Солтүстік Калимантан Ұлттық Армиясы (TNKU) деп аталатын жеке ұйым құрды, Саравак коммунистерін Брунейдің алғашқы көтерілісшілерімен байланыстыру үшін. Алғашқы шабуылдарға ШЫҰ мүшелері кірсе де, оларды көбінесе Индонезия офицерлері немесе теңіз коммандоларынан (Korps Komando Operasi, KKO), армия пара-коммандоларынан (Regimen Para Kommando Angaton Darat, RPKAD) және Әуе күштері десанттарынан (Pasukan Gerak Tjepat, PGT) шыққан офицерлер емес, сержанттар басқарды. 1965 жылғы сәтсіз төңкерістен кейін, одан кейін Индонезиядағы әскери төңкерістен кейін, генерал Сухарто коммунистік элементтерді тазартуды бастады. Кенеттен Саравак коммунистері Индонезияда қауіпсіз баспанасын жоғалтты және Индонезия әскері бұрынғы одақтастарына қарсы бүлікке қарсы операцияларда малайзиялықтармен ынтымақтасатын болды. Маңызды одақтасын жоғалтқанға қарамастан, PARAKU және PGRS 1990 жылдың қарашасына дейін жалғасқан Саравак коммунистік бүлігі кезінде Малайзия үкіметіне қарсы күресін жалғастырды.

The Sarawak Communist Movement was also opposed to the formation of Malaysia, a new political federation which had been created by the British to merge their former Southeast Asian territories of Malaya, Singapore, Sarawak, and British North Borneo. Instead, the Sarawak Communists supported and propagated the unification of all Borneo territories under British control to form an independent leftist North Kalimantan state. This idea had originally proposed by A. M. Azahari, leader of the Parti Rakyat Brunei (Brunei People's Party), who had forged links with Sukarno's nationalist movement, together with Ahmad Zaidi, in Java in the 1940s. The North Kalimantan (or Kalimantan Utara) proposal was seen as a post decolonisation alternative by local opposition against the Malaysia plan. Local opposition throughout the Borneo territories was primarily based on economic, political, historical and cultural differences between the Borneo states and Malaya, as well as the refusal to be subjected to peninsular political domination. According to a British government white paper known as "The Communist Threat to Sarawak", the so called "Clandestine Communist Organisation" had infiltrated the Chinese language media, trade unions, and had taken over the SUPP. Following the defeat of the Brunei Revolt in 1962, the British authorities in British Borneo, in cooperation with the Malaysian Special Branch, launched a crackdown of suspected Communists which prompted 700–800 Chinese youths to flee to Indonesian Kalimantan. These guerrillas would form the core of the North Kalimantan Communist Party's two guerrilla formations: the Sarawak People's Guerillas (Pasukan Gerilya Rakyat Sarawak, PGRS) and the North Kalimantan People's Army (Pasakan Rakyat Kalimantan Utara, PARAKU). The Sarawak People's Guerilla Force was formed on 30 March 1964 at Gunung Asuansang in West Kalimantan with the assistance of the Indonesian Ministry of Foreign Affairs. The GPRS's leaders included Bong Kee Chok, Yang Chu Chung, and Wen Ming Chyuan. According to Conboy, the PGRS numbered about 800 and was based in West Kalimantan at Batu Hitam, with a contingent of 120 from the Indonesian intelligence agency and a small cadre trained in China. The Indonesian Communist Party was also present and was led by an ethnic Arab revolutionary, Sofyan. The PGRS ran some raids into Sarawak but spent more time developing their supporters in Sarawak. The Indonesian armed forces did not approve of the leftist nature of the PGRS and generally avoided them. According to the former British soldier and writer Will Fowler, these Sarawak Communists received military style training at Indonesian camps. At that time, President Sukarno was pro Communist and anti Western. As with Sukarno and the Communist Party of Indonesia (PKI), the Sarawak Communists opposed the newly formed Federation of Malaysia as a "neo colonialist conspiracy" and supported the unification of all former British territories in Borneo to create an independent leftist North Kalimantan state. In addition, the Sarawak Communists had plans to launch attacks on police stations and to ambush security forces, paralleling similar tactics used by the Malayan National Liberation Army during the Malayan Emergency. Meanwhile, the North Kalimantan People's Army was formed by Bong Kee Chok near Sungai Melawi in West Kalimantan with the assistance of the PKI on 26 October 1965. While the SPGF under its commander Yang operated in western Sarawak, the NKPA operated in eastern Sarawak. The NKPA was initially commanded by Lam Wah Kwai, who was succeeded by Bong Kee Chok. According to Kenneth Conboy, Soebandrio met with a group of Sarawak Communist leaders in Bogor, and Nasution sent three trainers from Resimen Para Komando Angkatan Darat (RPKAD) Battalion 2 to Nangabadan near the Sarawak border, where there were about 300 trainees. Some three months later, two lieutenants were also sent there. The Indonesians had planned to use the Sarawak Communists as an indigenous front for their operations during the Indonesian Malaysian Confrontation. To support this ruse, they even formed a separate organisation named the North Kalimantan National Army (TNKU), to link the Sarawak Communists to the original Bruneian rebels. While the first raids included SCO members, they were often led by regular Indonesian officers or Non commissioned officers from the Marine commandos (Korps Komando Operasi, KKO), the Army para commandos (Regimen Para Kommando Angaton Darat, RPKAD), and the Air Force paratroopers ( Pasukan Gerak Tjepat, PGT). Following the 1965 failed coup, and subsequently, the military takeover in Indonesia, General Suharto launched a purge of Communist elements. Overnight, the Sarawak Communists in Indonesia lost a safe haven and the Indonesian military would subsequently cooperate with the Malaysians in counter insurgency operations against their former allies. Despite the loss of an important ally, PARAKU and the PGRS continued fighting against the Malaysian government during the Sarawak Communist Insurgency which lasted until November 1990.

Қалпына келу және бөлшектеу

1965 және 1990 жылдар аралығында Саравактағы коммунистік қозғалыс Малайзия қарулы күштерімен қақтығыстарға ұшырады. Коммунистік бүлікшілдікке жауап ретінде Малайзия федералды үкіметі 1965 жылы Саравақтың бірінші және үшінші бөлімдерінде Кучинг-Сериан тас жолы бойында бірнеше «бақыланатын аймақтарды» құрды. Бұл елді мекендер тікенді сыммен қоршалған және Малайядағы төтенше жағдай кезінде бұрын қолданылған «Жаңа ауылдар» үлгісімен салынған. Бриггс жоспары сияқты, «бақыланатын аймақтар» Саравак Коммунистік Ұйымына (СКО) қытай және даяк қолдаушыларынан тамақ пен материалдық көмек алу мүмкіндігін жоққа шығарды. 1969 жылғы 13 мамыр оқиғасынан кейін барлық коммунистік элементтер SUPP партиясынан қуылды, ал партияны орталықшыл топтар бақылауға алды. SUPP кейіннен Саравак штатының заң шығару жиналысында үстемдік еткен Бимипутера партиясымен коалиция құрды. 1970 жылдың 30 наурызында Саравақтың бірінші бөліміндегі Саравак халық партизандарының басшысы Вэнь Мин Чюань Солтүстік Калимантан Коммунистік партиясын құрды. Дегенмен, партияның құрылған күні ретінде 1971 жылдың 19 қыркүйегі таңдалды, бұл 1965 жылдың 17-19 қыркүйегінде өткен Понтианак конференциясымен сәйкес келеді. Понтианак конференциясы Саравак коммунистік қозғалысының негізі саналса да, конференцияға қатысушылардың ешқайсысы коммунист болған жоқ. Олардың орнына солшыл «Бостандық лигасының» мүшелері мен «Аванс Жастар Ассоциациясының» «О мүшелері» болды. Олар Саравакта коммунистік партия құруды талқылағанмен, Индонезиядағы саяси жағдайдың шиеленісуіне байланысты 1971 жылға дейін оны кейінге шегерді. Саравак бас министрі Абдул Рахман Якуб та Солтүстік Калимантан Коммунистік партиясының (ҰКП) көтерілісшілерімен бірнеше рет байланыс жасап, олардың біразын қаруларын тастауға көндірді. 1973-1974 жылдары Малайзия үкіметі Рахман Якубтың Солтүстік Калимантан Халық Армиясының директоры және комиссары Бонг Ки Чокты Саравак үкіметімен өзара түсіністік туралы меморандумға қол қоюға сәтті көндіргенде маңызды жеңіске жетті. Осыдан кейін Солтүстік Калимантан Халық Армиясының және Саравак халық партизандарының 481-580 мүшесі бас иіп, қоғамға оралды. Бұл Саравак коммунистік қозғалысы үшін ауыр шығын болды, өйткені бұл сан Саравақтағы оның күшінің шамамен 75 пайызын құрады. Осыдан кейін Хун Чу Тинг пен Вонг Лян Куй басқаратын 121 партизан ғана қалды. 1974 жылға қарай коммунистік бүлікшілдік Режанг дельтасымен шектелді. Екі тарап та шығынға ұшырады, сондай-ақ қақтығыстарда көптеген бейбіт тұрғындар қаза тапты және жараланды. 1989 жылы Малайя Коммунистік партиясы мен Малайзия үкіметі арасындағы Хат Яй бейбіт келісімінен кейін Солтүстік Калимантан Коммунистік партиясының қалған партизандары, олардың қытайлық байланыстарының бірі Вэнг Мин Чюань оларды Саравак штатының үкіметімен келіссөздер жүргізуге көндіргеннен кейін, бүлікшілдікті тоқтатуға шешім қабылдады. 1990 жылдың шілдесінде Бинтулу қаласында Солтүстік Калимантан Коммунистік партиясы (ҰКП) мен Саравак үкіметі арасында бірқатар келіссөздер өтті. 1990 жылдың 17 қазанында штаттың астанасы Кучингтегі Висма Бапа Малайзияда Саравак коммунистік бүлікшілігін ресми түрде аяқтаған бейбіт келісім ратификацияланды. Одан кейін Ан Чо Тенг басқаратын соңғы ҰКП оперативтік қызметкерлері бас иді. Осы оқиғалар Саравактағы коммунистік бүлікшілдікті тоқтатты.

Between 1965 and 1990, there were skirmishes which pitted the Sarawak Communist Movement against the Malaysian armed forces. In response to the Communist insurgency, the Malaysian federal government created several "controlled areas" along the Kuching–Serian road in Sarawak's First and Third Divisions in 1965. These settlements were protected by barbed wire and modelled after the successful New Villages used earlier during the Malayan Emergency. As with the Briggs Plan, the "controlled areas" succeeded in denying the SCO access to food supplies and material from their Chinese and Dayak supporters. Following the 13 May Incident in 1969, all Communist elements were expelled from the SUPP and moderate elements gained control over the party. The SUPP then entered into a coalition with the ruling Bumiputera Party in the Sarawak State Legislative Assembly. On 30 March 1970, Wen Ming Chyuan, the Head of the Sarawak People's Guerrillas in Sarawak's First Division, formed the North Kalimantan Communist Party. However, 19 September 1971 was chosen as the official date of the formation of the party to coincide with the Pontianak Conference, which had been held on 17–19 September 1965. While the Pontianak Conference was regarded as the foundation of the Sarawak Communist Movement, none of the conference attendees were Communist. Instead, they consisted of members of the left wing Liberation League and the "O Members" of the Advanced Youths Association. While they had discussed creating a Communist party in Sarawak, they delayed doing so until 1971 due to the tense political situation in Indonesia. The Sarawak Chief Minister Abdul Rahman Ya'kub also made several overtures to the NKCP insurgents and managed to convince several of the insurgents to lay down their arms. In 1973–74, the Malaysian government scored a key victory when Rahman Ya'kub successfully convinced Bong Kee Chok, the Director and Commissar of the North Kalimantan People's Army, to sign a Memorandum of Understanding with the Sarawak government. Following this event, between 481 and 580 members of the North Kalimantan People's Army and the Sarawak People's Guerillas surrendered and returned to society. This was a heavy loss for the Sarawak Communist Movement since this number comprised approximately 75 per cent of its entire force in Sarawak. After this defection, only 121 guerrilla fighters led by Hung Chu Ting and Wong Lian Kui remained. By 1974, the Communist insurgency had become confined to the Rejang Delta. Both sides sustained casualties and many civilians were also killed and wounded in the cross fire. Following the successful Hat Yai peace accords between the Malayan Communist Party and the Malaysian government in 1989, the remaining North Kalimantan Communist Party guerillas decided to end their insurgency after one of their Chinese contacts Weng Min Chyuan convinced them to negotiate with the Sarawak state government. In July 1990, a series of negotiations between the NKCP and the Sarawak government took place at the town of Bintulu. By 17 October 1990, a peace agreement formally ending the Sarawak communist insurgency was ratified at Wisma Bapa Malaysia in the state capital Kuching. Shortly afterwards, the last remaining NKCP operatives led by Ang Cho Teng surrendered. These developments ended the Sarawak Communist insurgency.