Кіріспе

Шри-Ланка крикетшісі және саясаткері

Дешамания Арджуна Ранатунга (; ; 1963 жылдың 1 желтоқсанында туған) – Шри-Ланка саясаткері және бұрынғы крикетші, 1996 жылғы Крикет әлем чемпионатының жеңімпаз капитаны, сонымен қатар финалда жеңіс голын соқты. Ол Шри-Ланка крикет құрамасын аутсайдерлік статустан әлемдік крикеттегі жетекші күшке айналдырған бастамашы ретінде танылады. Қызметтен кеткеннен кейін Шри-Ланка Крикеті басқармасының көптеген лауазымдарында жұмыс істеді. Әкесінің саяси жолымен жүріп, Ранатунга 2005 жылы саяси карьерасын бастады және қазір бұрынғы Көлік және Азаматтық авиация министрі. Крикеттен зейнеткерлікке шыққаннан кейін ол саясатқа қатысып, Шри-Ланка Бостандық партиясына қосылды және 2001 жылғы сайлауда Коломбо округінен парламентке өтті. Ол туризм жөніндегі министрдің орынбасары болып қызмет етті, сондай-ақ 2008 жылдың желтоқсанына дейін Шри-Ланка Крикетінің президенті болды. 2010 жылы Демократиялық Ұлттық Одаққа қосылып, 2010 жылғы сайлауға қатысты. 2021 жылдың қаңтарында ол Біріккен Ұлттық партиядан алшақтасатынын және болашақта партиялық іс-шараларға қатыспайтынын мәлімдеді. Ол жас крикет таланттарын, оның ішінде жас кезінде Правин Джаявикраманы крикет спортына адануға тәрбиелегенімен де белгілі. Жақында ол Шри-Ланка Крикетінің уақытша басшысы болып тағайындалды, себебі Шри-Ланка үкіметі ағымдағы Крикет әлем чемпионатында Үндістанға ұтылғаннан кейін Шри-Ланка Крикет кеңесін қызметтен шеттетуге мәжбүр болды.

Жеке өмір

Арджуна Ранатунга – 2005 жылдың маусымынан 2008 жылдың ақпанына дейін Сабарагамува облысының үшінші әкімі болған Реджи Падмасена Ранатунганың ұлы. Оның анасы Нандани Ранатунга зейнеткерлікке шыққан мұғалім. Оның бес туысы бар: крикетші Санжиева Ранатунга, сондай-ақ Даммика Ранатунга, Нишанта Ранатунга, Прасанна Ранатунга және Руван Ранатунга. Ол 1963 жылдың 1 желтоқсанында Коломбоның жанындағы Гампаха қаласында дүниеге келген. Оның ұлы Дхян Ранатунга да крикетші, қазір АҚШ-та тұрады. 2021 жылы ол АҚШ-тағы Екінші лига крикет турнирінде ойнауға келісімшарт жасасқан.

Алма-Матер

Ранатунга Шри-Ланканың көптеген танымал тұлғаларын тәрбиелеген Ананда колледжінде оқыған. Марван Атапатту, Сидат Веттимуни, Тилан Самаравира, Динеш Чандимал және Тилина Кандамби – Ананда колледжін бітірген ойыншылардың арасында. Ол 1980 және 1982 жылдары екі рет "Observer Sri Lankan Schoolboy Cricketer of the Year" сыйлығына ие болды және бұл сыйлықты екі рет алған тұңғыш адам атанды.

Жасөспірімдер арасындағы әлем чемпионаты

1980 жылы Ранатунга 20 жасқа дейінгі Шри-Ланка құрамасы сапында Үндістанның 20 жасқа дейінгі құрамасына қарсы ойнады. Өзінің алғашқы матчында ол 128 ұпай жинап, ешқандай қате жібермеді. Бұл үнділік командада Рави Шастри, Лалчанд Раджпут, Садананнд Вишванат, Чандракант Пандит, Лаксман Сиварамакришнан және Бхарат Арун сияқты ойыншылар бар еді.

Халықаралық карьерасының алғашқы жылдары

Арджуна Ранатунга өзінің алғашқы тестілік матчын 1982 жылғы 17 ақпанда Англияға қарсы 18 жасында П. Сара Овалда өткізді, бұл Шри-Ланканың алғашқы тестілік матчы болды. Ол тестілік дебютінде 50 ұпай жинап, тестілік крикетте жартылай ғасырлық ұпай жинаған алғашқы шри-ланкалық ойыншы атанды. Сондай-ақ, ол Шри-Ланканың алғашқы тестілік матчында төртінші калибр үшін Ранжан Мадугаллемен 99 ұпайлық серіктестік құрды. Ол халықаралық карьерасының басында сақтандыру брокері болып жұмыс істеген. 1983 жылғы Крикет әлем чемпионатында Шри-Ланка құрамасы сапында тұңғыш рет әлем чемпионатына қатысты. Содан кейін 1984 жылы Лордста Англияға қарсы Шри-Ланканың тарихи тестілік матчында өнер көрсетті, бұл Шри-Ланканың Лордста өткізген алғашқы тестілік матчы еді. Ол Асанка Гурусинхамен бірге Шри-Ланка үшін тестілік матчтың бүкіл күнін 240 ұпаймен өткізген алғашқы шри-ланкалық шайбашы жұбы болды. Екі команда да шешуші төртінші күні кездесуге шықты, Шри-Ланка 83/3 есебімен қиын жағдайда болды, ал олар пакистандық боулинг шабуылына, Имран Хан, Абдул Кадир және Васим Акрам сияқты ойыншыларға қарсы тұруға тырысты. Ранатунга мансабындағы ең үздік көрсеткішін – 135 ұпай жинап, жеңіліссіз қалды, ал Гурусинха 116 ұпай жинап, жеңіліссіз қалды. Ол 1986 жылы Азия кубогының бірінші жеңімпазы атанған Шри-Ланка құрамасының маңызды мүшесі болды. Сондай-ақ, ол 1986 жылғы Азия кубогының финалында Пәкістанға қарсы 57 ұпай жинап, Шри-Ланканың 192 ұпайға жететін ыңғайлы мүмкіндігіне қол жеткізуге көмектесті, бұл ойын 7.4 овермен аяқталды. Ол турнирдің үздік мергені атанды, барлығы 105 ұпай жинап, турнирде 4 қақпа алғандығы үшін «Серияның үздік ойыншысы» атағына ие болды. Аравинда де Силва 1992 жылғы әлем чемпионатында команда капитаны болды. Ол команданы 1996 жылғы әлем чемпионатында жеңіске жеткізді және финалда Шри-Ланка үшін жеңіске қажетті ұпайларды жинады, 47 ұпаймен жеңіліссіз қалды. Оның инновациялық капитандық шешімдері бұрын жарысқа қатысуға аз мүмкіндік берілген Шри-Ланка командасын крикеттегі ең үлкен жүлдеге жеткізді. Оның стратегияларын көптеген крикетшілер мақтап, өз командаларында қолданды. Ол бір күндік матчтың алғашқы 15 оверінде мүмкіндігінше көп ұпай жинауға бағытталған стратегияның авторы болды, бұл стратегия Powerplay кезеңінде де қолданылды. Ол белгілі бір қатал көшбасшы ретінде танылды және ойыншыларын олардың іс-әрекеттеріне қарамастан, кез келген жағдайда қорғаумен әйгілі болды. Ол 1997 жылы Азия кубогында да жеңіске жетті, финалда Үндістанды жеңіп, екінші Азия кубогын жеңіп алды, бұл 1986 жылдан бері 11 жылдан кейін Шри-Ланка үшін алғашқы Азия кубогы болды. Ранатунга 1997 жылғы Азия кубогының үздік мергені атанды, 272 ұпай жинап, орташа есебі 136-ны құрады, соның ішінде бір ғасырлық және екі жартылай ғасырлық ұпай жинады. Оның басшылығымен Шри-Ланка Англияда Англияға қарсы алғашқы тарихи тестілік жеңіске жетті, сондай-ақ Англияда Англияға қарсы алғашқы тестілік серияны жеңді, бұл 50 оверлік әлем чемпионатында жеңіске жеткеннен кейін екі жыл өткен соң болды. Шри-Ланка осы бірден өткен тестілік матчта 10 қақпамен жеңіске жетті және Ранатунга Англияда тестілік жеңіске жеткен алғашқы шри-ланкалық капитан атанды. Оның кіші інісі Дамика Ранатунга 1989-90 жылдары Арджуна Шри-Ланканың тестілік құрамасының капитаны болған кезде Австралияға қарсы тестілік дебютін жасады. Бұл Шри-Ланка крикеті үшін бірінші рет болды, яғни крикетші өзінің бауыры басқарған команда үшін халықаралық дебют жасады. Оның тағы бір бауыры, Санжива Ранатунга да Арджуна Шри-Ланканың тестілік құрамасының капитаны болған кезде тестілік дебютін жасады.

1996 жылғы әлем чемпионаты

Арджуна Ранатунга – Шри-Ланканың ең ұлы капитаннарының бірі. Ол ұлттық құраманы 1996 жылғы әлем чемпионатына жеңіспен жеткізді. Шри-Ланка атынан 93 тест матчы мен 269 бір күндік халықаралық ойында (ODI) өнер көрсетті. Ранатунга 1996 жылғы әлем чемпионатында Шри-Ланканың жеңісіне 241 ұпай қосса, турнирде ең жоғары орташа көрсеткіштің иегері атанды. Турнирде одан да көп ұпай жинаған ойыншылар болды, бірақ Ранатунганың 120.50 орташа көрсеткіші ерекше көзге түсті. Екінші орында Аравинда де Силва 89.60 көрсеткішпен тұрды. Турнирде 100-ден астам ұпай жинаған ойыншылардың арасында Ранатунга 114.76 есебімен екінші орында болды. Одан жоғары көрсеткішті Санат Жаясурия ғана көрсетті – 131.54.

Зейнеткерлік

1999 жылы Англияда өткен әлем чемпионатында Шри-Ланканың нәтижесі нашар болғаннан кейін Ранатунга ұлттық құрама капитаны лауазымынан шеттесті, бірақ сол жылы ол Wisden Cricketers of the Year тізіміне енген бес ойыншының бірі атанды. 2000 жылдың маусым айында Ранатунга Шри-Ланканың 100-ші тестілік матчында өнер көрсетіп, елдің алғашқы және жүзінші тестілік матчында ойнаған жалғыз ойыншы болды. 2001 жылы ол крикет ойнауын тоқтатып, телекомментатор болып жұмыс істеді. 2005 жылы Халықаралық крикет кеңесінің крикет комитетіне мүше болды. 2008 жылдың қаңтарында Шри-Ланка крикетінің төрағасы болып тағайындалды. Дегенмен, 2008 жылдың желтоқсанында ойыншыларды іріктеудегі келеңсіз шешімдері үшін қызметтен алынды.

Дене шынықтыру

Ранатунга дене шынықтыру деңгейіне байланысты ұзақ иннингтерде жүгіруші шақыруымен белгілі болды, сондай-ақ ол буын шығып қалған деген хабарлар да бар еді. 1995/96 маусымда Австралияда өткен үш командадан тұратын бір күндік серияның екінші финалынан кейін Ранатунга өз ойыншыларына австралиялық ойыншылармен қолдасуға тыйым салды. Бастапқыда Арджунаның жүгіруші шақыруына наразы болған австралиялық қақпашы-соққышы Иэн Хили оны "Сенің семіздігіңнен жүгіруші шақыра алмайсың" деп тіл тигізді. Алайда, Хили сол матчта Арджунаны нәсілдік тұрғыдан қорлағаны туралы хабарларды жоққа шығарды.

Мұралитаранның қорғанысы

Ранатунга Англияға қарсы бір күндік халықаралық матчтағы тұрысы үшін де есте қалады. Австралиялық төреші Росс Эмерсон Мүттіа Муралитаранды лақтыруға қатысты шақырды. (Муралитаранды кейіннен ХКҚ жалдаған биомеханикалық сарапшылар ақтап берді.) Ранатунга төреші Эмерсонмен қызу пікір алмасып, командасын шекара сызығының ішкі жағына алып келді, ойынды тоқтатты және Шри-Ланка басшылығы онымен кеңесіп, ойынды қайта бастағанға дейін матчтан бас тартуға дайын екенін көрсетті. Англия капитаны Алек Стюарт Ранатунганың мінез-құлқына ашық сын айтты. Ол стамп микрофонына түскен сөзінде Ранатунгаға "Ел капитаны үшін бүгінгі сіздің әрекетіңіз өте жаман" деді. Матч шиеленіскен, иықпен соққыласу оқиғалары болды.

Уорнмен бірге Wrangles

Шейн Уорн мен Ранатунга арасында әрқашан өзара тартымды құрмет болған. 2004 жылғы цунамиден кейін Муралитаранға "үлкен жұмысында" көмектесу үшін Шри-Ланкаға барған кезде, ол өзінің ұзақ жылдар бойы қарсыласымен жақсы қарым-қатынас орнатқан: "Біз тіпті амандастық", - деп кейін растады ол. Ол сондай-ақ, ICC-ді 2003 жылғы Крикеттен Әлем Чемпионатына (КМК) Уорнның қатысуын тоқтатуға шақырды, себебі ол чемпионаттан бұрын допинг тестілеуден өтпегені туралы хабарлар тараған. "Барлық адаммен дос бола бермейсің", - деп жазды Уорн өзінің 2008 жылғы "Шейн Уорннің ғасыры" кітабында, қыркүйек айында The Times газеті бөліп жариялаған, "егер осы кітап үшін оны 101-ші орынға түсіруге мүмкіндік болса, мен оны қуана істейтін едім. Бірақ осы міндетті алғаннан кейін, оны шынайы түрде орындағым келеді, және шындығында Ранатунга Шри-Ланканы крикет картасына енгізуге көмектесті. Білесіз бе? Көңілімде, мен оны крикетші ретінде бағалағанымды мойындаймын".

IPL туралы ескертулер

Шри-Ланка крикетінің төрағасы болған кезінде ол 2008 жылы енгізілген үнділік франшизалық T20 лигасы – Үндістан Премьер Лигасын "жылдам пісірілетін лапша" деп атады. Сонымен қатар, Англияның Шри-Ланкаға жоспарланған сапарының кейінге жылғауы крикет басқармасына ауыр қаржылық шығын келтіргені үшін IPL-ді кінәлады. Ол сондай-ақ, Тамил Наду үкіметі Шри-Ланкалық ойыншыларды Ченнаидегі IPL матчтарына қатысудан тыйым салғандықтан, барлық шри-ланкалық ойыншыларды 2013 жылғы IPL маусымына қатысудан бас тартуға шақырды.

2018 жылғы саяси дағдарыс

2018 жылдың қазан айында, сол кезде Мұнай министрі қызметін атқарып жүрген Арджуна, 2018 жылғы Шри-Ланка конституциялық дағдарысының бір бөлігі болған оқиғаларға қатысы бар деген күдікпен Шри-Ланка полициясы тарапынан қамауға алынды.

Ойынды реттеу туралы айыптаулар

2017 жылдың шілдесінде Ранатунга 2011 жылғы Крикеттен әлем чемпионаты финалындағы Үндістан мен Шри-Ланка арасындағы матчтың бұрмаланғаны туралы ауыр айып тақты. Ол финалдық матчтағы оқиғаларға қатысты тергеу жүргізуді талап етті. Шри-Ланканың бұрынғы спорт министрі Махинанда Алутгамаге де Ранатунганың айыптауларын қолдады. Бірақ үш жыл өткен соң, Шри-Ланка полициясы жеткілікті дәлелдің болмауына байланысты матчты бұрмалау жөніндегі тергеуді тоқтатты. Кейін Халықаралық Крикет Кеңесі Ранатунга мен Алутгамаге жасаған матчты бұрмалау туралы мәлімдемелерді жоққа шығарды. 2018 жылы Шри-Ланка Крикетінің бұрынғы президенті Тиланга Суматипала Арджуна мен Аравинда де Силваның 1994 жылы матчты бұрмалауға қатысқандарын айыптады және олардың екеуі де үнділік ставка жасаушылардан ақша алғанын мәлімдеді. Алайда Арджуна мен Аравинда Суматипаланың айыптауларын жоққа шығарды.

Шри-Ланканың крикетке қарсы пікірлері

Арджуна Ранатунга жылдар бойы, әсіресе 2015 жылдан кейін Шри-Ланканың ұлттық крикеті халықаралық аренада ең үлкен құлдырауға ұшырағаннан бастап, Шри-Ланка крикетінің басшыларын қатаң сынап келді. Ол крикет басшыларын жауапкершілікті қабылдамағаны үшін айыптады, бұл шри-ланкалық крикеттің күрт төмендеуіне әкелді және Шри-Ланканың ішкі құрылымын қайта құруды көп рет талап етті, ол көптеген клубтардың қатысуымен ішкі бірінші лига крикет жарыстарында әлсіреген. Сондай-ақ ол жас дағдыларды дамытудың орнына шетелдік жаттықтырушыларды тартатыны үшін Шри-Ланка крикетін сынады және шетелдік жаттықтырушыларды "қоқыс" деп атады. 2021 жылдың маусым айында ол спорт министрі Намал Раджапаксаны крикет басқаруындағы мәселелерді шеше алмағаны үшін сынады, тіпті Намал Арджунаны Шри-Ланка крикетінің қазіргі ахуалын және жүйедегі кемшіліктерді түзетуге шақырған болатын. 2021 жылдың маусым айындағы телеинтервьюда ол Шри-Ланка крикетінің басшылары телемаркетинг арқылы пайда табу мақсатында екінші құрамдағы үндістандық командаға қарсы екіжақты шектеулі оверлер сериясын ұйымдастырғанын айтты, сондай-ақ бұл Шри-Ланка крикетінің тарихының қадір-қасиетін төмендетіп, шри-ланкалық крикетке құрметсіздік екенін мәлімдеді. Бұған қоса, ол Англияға өткен шектеулі оверлер сериясы кезінде үш шри-ланкалық крикетшінің биокапсула ережесін бұзуына байланысты тәртіптік бұзушылықтарға байланысты ұлттық крикетшілердің қазіргі құрамына үш рет соққы беретінін айтып, тағы бір даулы мәлімдеме жасады.

#MeToo-ның айыптаулары

2018 жылы үндістандық стюардесса Арджунаны Мумбаидегі қонақүйde мазалауда деп айыптады.

Саяси мансап

Ол Чандрика Кумаратунга басқаратын Шри-Ланка еркіндік партиясына қосылып саясатқа қадам басты және 2001 жылғы парламент сайлауында Коломбо округінен ПА партиясынан бақ сынады. 2004 жылы UPFA жеңіске жеткеннен кейін ол Өнеркәсіп, туризм және инвестицияларды ілгерілету вице-министрі болып тағайындалды. 2006 жылы ол туризм жөніндегі кіші министр лауазымынан қанағаттанбай, Шри-Ланка крикетінің басқару мәселелеріне көңіл бөлді. 2010 жылы Ранатунга UPFA-дан шығып, Сарат Фонсека басқаратын ДНК Демократиялық партиясына қосылды және Демократиялық партияның орынбасары болды. 2012 жылдың қараша айында ол Демократиялық партиядан кетіп, бірақ ДНК-мен байланысын сақтап қалды. 2015 жылғы президенттік сайлауда ол Майтрипала Сирисенаны қолдады, ал Сирисена жеңіске жеткеннен кейін Ранатунга Тас жолдар, порттар және кеме қатынасы министрі болып тағайындалды. 2020 жылы парламент сайлауында жеңілгеннен кейін отставкаға кеткен Біріккен Ұлттық партияның басшысы Ранил Викрамасингеге ізбасар болатын мүмкін кандидат ретінде қарастырылды. 2020 жылдың қазан айында ол Гампаха округінің басшысы лауазымынан кетті. 2021 жылдың 30 қарашасында ол партияның болашағына қатысты нақтылықтың болмауы мен партия басшылығының сәтсіздігіне наразылық білдіріп, Біріккен Ұлттық партиясынан кетті.

Кілт

Мағынасы*СоқпадыШри-Ланка жеңіліске ұшырады. ЖеңісШри-Ланка жеңіске жетті. Тең түсті.

Сынақ жүздері

Арджуна Ранатунганың тестілік ғасырлары № Есеп Қарсылас Қала Арена Күні Нәтиже Сілтеме[1]111Коломбо, Шри-Ланка Сингаль спорт клубының алаңы 30 тамыз 1985 Тең[2]135*Коломбо, Шри-Ланка П Сара Овалы 22 наурыз 1986 Тең[3]127Коломбо, Шри-Ланка Сингаль спорт клубының алаңы 17 тамыз 1992 Жеңіліс[4]131Моратува, Шри-Ланка Тайрон Фернандо стадионы 25 тамыз 1995 Тең

ЖІМ-дегі ғасырлар

Арджуна Ранатунганың бір күндік ойындағы ғасырлары
No. Score Against City Ground Date Result
Ref[1] 101* Дурбан, Оңтүстік Африка Кингсмид крикет алаңы 2 желтоқсан 1994 Жоғалды
[2] 102* Гуджанвала, Пакистан Джинна стадионы, Сиалкот 29 қыркүйек 1995 Жоғалды
[3] 131* Коломбо, Шри-Ланка R. Премадаса стадионы 18 шілде 1997 Жеңіс
[4] 102 Коломбо, Шри-Ланка Сингаль спорт клубының алаңы 5 шілде 1998 Жеңіс