Кіріспе

Үнді драматургі, актер, режиссер және жазушы Гириш Карнад (19 мамыр 1938 жыл – 10 маусым 2019 жыл) – үнділік актер, кинорежиссер, каннада тіліндегі жазушы, драматург және «Жаннапит» сыйлығының иегері. Ол негізінен каннада, хинди, тамил, телугу, малаялам және маратхи фильмдерінде жұмыс істеді. 1960-жылдары драматург ретінде танылуы каннада тіліндегі қазіргі үнді драматургиясының қалыптасуын білдірді, бұл бангла тілінде Бадал Саркар, маратхи тілінде Виджай Тендулкар және хинди тілінде Мохан Ракеш сияқты драматургтердің жетістіктерімен салыстыруға болады. Ол 1998 жылы Үндістандағы ең жоғары әдеби награда – «Жаннапит» сыйлығын алды. Карнад төрт онжылдық бойы пьесалар жазды, көбінесе қазіргі заманғы мәселелерді талқылау үшін тарих пен мифологияны пайдаланды. Ол пьесаларын ағылшын тіліне аударды және жоғары баға алды. Оның пьесалары бірнеше үнді тілдеріне аударылып, Ибрагим Алқази, Б. В. Карант, Алик Падамси, Прасана, Арвинд Гаур, Сатьядев Дубей, Виджая Мехта, Шимананд Джалан, Амаль Аллана және Зафер Мохиуддин сияқты режиссерлер қойды. 1938 жылы қазіргі Махараштра штатындағы Матеран қаласында дүниеге келді. Оның анасы Кришнабай (туған тегі Манкикар) – кедей отбасының баласы бар жесір әйел болған. Ол өмір сүру үшін жұмыс істеуге мәжбүр болғандықтан, Бомбей медициналық қызметіндегі дәрігер Рагхунат Карнадтың төсекке жатқан әйеліне медбике және аспазшы (жалпы үй шаруасын жүргізуші) болып жұмыс істеді. Ол Коканди тілінде сөйлейтін Читрапур Сарасват брахман қауымынан шыққан. Бес жылдан кейін, бірінші әйелі әлі тірі болғанда, Кришнабай мен Рагхунат Карнад жекелеген рәсімде үйленді. Бұл неке көп әйел алуға байланысты емес (1956 жылға дейін индуист еркегінің бірнеше әйелі болуы заңды болды), бірақ жесірлердің қайтадан үйленуіне қатысты әлеуметтік көзқарастарға байланысты болды. Сондықтан, той жеке өткізілді және жесірлердің қайтадан үйленуін қолдайтын реформалық ұйым – Ария Самаджтың қатысуымен болды. Гириш одан кейін дүниеге келген төрт баланың үшіншісі болды. Карнадтың алғашқы білімі маратхи тілінде болды. Кейіннен, әкесі Бомбей президенттігінің каннада тілінде сөйлейтін аймақтарындағы Сирсиге ауыстырылғаннан кейін, Карнад атақты Балгандхарва дәуірінде гүлденген саяхаттық театр топтарымен және натака мандалистермен (театр труппаларымен) танысты. Он төрт жасында оның отбасы Карнатака штатындағы Дхарвадқа көшіп келді, онда ол екі қарындасы және некесімен бірге өсті. 1958 жылы Дхарвадтағы (Карнатака университеті) Карнатака өнер колледжінен математика және статистика мамандығы бойынша бакалавр дәрежесін алды. Бітіргеннен кейін Англияға барып, Оксфордтағы Магдалена колледжінде философия, саясат және экономиканы оқыды (1960–63), философия, саяси ғылым және экономика бойынша магистр дәрежесін алды.

Мансап

Ол жеті жыл бойы (1963–1970) Оксфорд университетінің баспасында жұмыс істегеннен кейін, толық уақытты жазуға кірісу үшін отставкаға кетті. 1987–1988 жылдары Чикаго университетінде қонақ профессор және Фулбрайт драматургі ретінде болды. Ал 1950 жылдардың ортасында бір күні ол "Махабхарата" кейіпкерлерінің диалогтарын каннада тілінде естіген. "Мен диалогтарды тікелей құлағыма жеткізілгендей естідім, мен тек жазушы едім", - деді Карнад кейінгі сұхбатында. "Яяти" 1961 жылы, 23 жасында жарық көрді. Ол Пандавалардың ата-бабаларының бірі Яяти патшаның оқиғасына негізделген. Оның ұстазы Шукрачарья Яятидің адалсыздығына ашуланып, оны ерте қартаюға қарғысқа ұшыратты. Яяти өз кезегінде ұлдарынан жастығын құрбан етуді сұрайды, және олардың бірі келіседі. Бұл пьеса "Махабхарата" кейіпкерлері арқылы өмірдің ирониясын әжуалайды. Пьесаны хинди тілінде Сатьядев Дубей бейімдеді, ал Амирш Пури басты рөлді сомдады. Ол бірден сәттілікке ие болып, көптеген басқа үнді тілдеріне аударылып, сахналанды. Карнад тарихи және мифологиялық дереккөздерді пайдаланып, қазіргі заманғы тақырыптар мен адамның экзистенциалдық дағдарысын психологиялық және философиялық қақтығыстарға түскен кейіпкерлер арқылы шешудің жаңа тәсілін тапты. Одан кейін "Туглак" (1964) пьесасын жазды, ол 14 ғасырдың Дели сұлтаны Мұхаммед бин Туглак туралы, сонымен қатар амбициялық идеализммен басталып, көңілі тоймаған Нехру дәуірінің аллегориясы болды.

Фильмдер

Карнад өзінің актерлік және сценарий жазу дебютін У. Р. Анантамуртидің романы негізінде түсірілген және Паттабхирама Редди режиссерлік еткен "Самскара" (1970) каннада фильмінде жасады. Бұл фильм каннада киносы үшін алғашқы Президенттің Алтын лотос сыйлығын жеңіп алды. Телевизияда ол Р. К. Нараянның кітаптары бойынша Шанкар Нагтың режиссерлік еткен "Малгуди күндері" (1986–1987) телесериалында Свамидің әкесі рөлін ойнады. 1990 жылдардың басында ол "Дордаршан" телеарнасында "Тернинг Пойнт" ғылыми журналын жүргізді. Ол С. Л. Бхьярппаның каннада романы негізінде түсірілген "Вамша Врикша" (1971) фильмімен режиссерлік дебютін жасады. Ол Б. В. Карантпен бірге ең үздік режиссура үшін Ұлттық кино сыйлығын жеңіп алды. Кейін Карнад каннада және хинди тілдерінде "Годхули" (1977) және "Утсав" (1984) сияқты бірнеше фильмдер түсірді. Ол каннада ақыны Д. Р. Бендреге (1972), Карнатаканың екі ортағасырлық бакти поэзіясы Канака Даса мен Пурандара Дасаға арналған "Канака Пурандара" (ағылшын тілінде, 1988) және суфизм мен бакти қозғалысы туралы "The Lamp in the Niche" (ағылшын тілінде, 1989) сияқты көптеген деректі фильмдер жасады. Оның көптеген фильмдері мен деректі фильмдері бірнеше ұлттық және халықаралық сыйлықтарға ие болды. Оның танымал каннада фильмдерінің ішінде "Таббалию Неенаде Магане", "Онданду Каладалли", "Челуви" және "Кааду" бар, ал соңғы фильмі Кувемпудың романы негізінде түсірілген "Канору Хеггадити" (1999) болды. Оның хинди фильмдеріне "Нишант" (1975), "Мантан" (1976), "Свами" (1977) және "Пукар" (2000) кіреді. Ол Нагеш Кукунордың "Икбал" (2005) фильмінен бастап бірнеше фильмдерінде ойнады, онда Карнадтың қатал крикет жаттықтырушысы рөлі сыншылардың жоғары бағасын алды. Одан кейін "Дор" (2006), "8 x 10 Тасвир" (2009) және "Ашайын" (2010) фильмдері түсірілді. Ол Яш Радж Фильмс өндірген "Ек Та Тайгер" (2012) және оның жалғасы "Тайгер Зинда Хай" (2017) фильмдерінде маңызды рөлдерді ойнады. Карнад "Аа Динагалу" гангстерлік фильмінде де түскен.

Басқа жұмыстар

Ол Үндістанның бұрынғы президенті А. П. Дж. Абдул Каламның дауысын "Шарха аудиокітаптары" баспасының Каламның "От қанаттары" автобиографиясының аудиокітабында сомдады. Ол "Қарады аю" есімді халықтық және мифологиялық әңгімелер жинағын балалар кітаптарын шығаратын "Қарады ертегілері" баспасы үшін оқып берді және жазды ("Шарха" - "Қарады ертегілерінің" жасөсперімдерге арналған жобасы).

Даулар

2012 жылы Мумбаиде өткен «Тата» әдеби фестивалінде Карнадты «театр өмірі» тақырыбында бір сағаттық сессияда сөйлеуге шақырды. Сөз сөйлеген кезінде ол В. С. Найпаулдың «үнді мұсылмандарына деген қарсылығын» сынап, айыптады. Бұрын фестиваль ұйымдастырушылары Найпаулға өмірлік жетістіктері үшін марапаттаған еді. Карнад ұйымдастырушыларды Найпаулды марапаттағандары үшін де сынға алды. Карнадтың сөзін тыңдауға жиналған көрермендер әртүрлі реакциялар білдірді. Атап айтқанда, ұйымдастырушы Анил Даркер сияқтылар сөзді даусыз бағытқа бұруға тырысты, бірақ бұл әрекеттері сәтсіз аяқталды. Кейбіреулері оқиғаға қызығушылықпен қарады, ал басқалары сөздің дайындығына жұмсалған зерттеулер мен логикалық ой-пікірлерді талқылады (алайда, бұл «сенделісті» тудырғандықтан назардан тыс қалды). Осыдан бірнеше апта өткен соң, Карнад Үндістанның ұлттық әнұранының авторы Рабиндранат Тагорды ұлы ақын, бірақ драматур ретінде екінші деңгейдегі тұлға деп мәлімдеп, тағы да дау тудырды. 2015 жылдың қараша айында 18 ғасырдағы мұсылман билеушісі Типу Сұлтанның туған күнін тойлау кезінде Карнад Бангалор халықаралық әуежайына Кемпе Гоуданың есімі орнына Типу Сұлтанның есімін беру керектігін айтты. Бұл көптеген адамдардың наразылығын тудырды. Карнад келесі күні өтініш білдірді.

Жеке өмір

Англиядан оралғаннан кейін Мадрастағы Оксфорд университетінің баспасында жұмыс істеген кезде Карнад болашақ әйелі Сарасвати Ганапатимен бір кеште танысты. Олар үйленуге келісті, бірақ неке Карнад 42 жасқа толғаннан кейін ғана, он жыл өткен соң ресми тіркелді. Сарасвати парсы анасы Нургеш Мугасет және кодава индус әкесі Кодадера Ганапатидың қызы еді. Олардың екі баласы болды. Олар Бангалор қаласында тұрды. Карнад маратхи, каннада, коңкани, хинди және ағылшын тілдерін өте жақсы білді.

Белсенділік

Ол көпмәдениеттілік пен сөз бостандығын қолдады. Ол діни фундаментализмді сынады. 1992 жылы ол Бабри мешітінің қиратылуын ашық айыптады, ал кейін Хұблидегі Идға Майданға байланысты дау тудыру әрекеттеріне қарсы сөйледі. 2019 жылғы жалпы сайлау кезінде жеккөрушілік саясатқа қарсы және "әр алуан және теңдікті Үндістан" үшін ашық хатқа қол қойған 200 жазушының бірі болды. Мұрнына құрылғы салынған күйі, ол қаза тапқан журналист Гаури Ланкештің қайтыс болған күніне бір жыл толуына қатысып, "Мен де қалалық наксалмын" деген плакат ұстады.

Өлім

Карнад 2019 жылғы 10 маусымда Бенгалурда 81 жасында көптеген органдарының жұмысы тоқтауынан, ұзаққа созылған аурудан кейін қайтыс болды. "Оның ұлымен ақылдасу нәтижесінде, оның соңғы тілегі гүл шоғы, өте маңызды қонақтар немесе қандай да бір мәртебелі тұлғалардың келуін қаламауы екені анық болды. Сондықтан, бұл қарапайым жора болмақ."

Ағылшын тілінде аударылған пьесалар

Туглак, Оксфорд университетінің баспасы. Хаявадана, Оксфорд университетінің баспасы. Яяти, Оксфорд университетінің баспасы. Нагамандала: Кобрамен ойын, Оксфорд университетінің баспасы. От пен жаңбыр, Оксфорд университетінің баспасы, 1998. Бали: Құрбандық, Оксфорд университетінің баспасы. Тале Данда, Оксфорд университетінің баспасы. Үйлену тойының альбомы, Оксфорд университетінің баспасы, 2006. Тостқа пісірілген бұршақ, Оксфорд университетінің баспасы, 2014. Таликотаға аттану, Оксфорд университетінің баспасы, 2019. Жинақталған пьесалар, 1-том, Оксфорд университетінің баспасы, Нью-Дели, 2005 (Туглак, Хаявадана, Бали: Құрбандық және Нагамандала)
Жинақталған пьесалар, 2-том, Оксфорд университетінің баспасы, 2005 (Тале Данда, От пен жаңбыр, Типу Сұлтанның армандары, Екі монолог: Гүлдер мен сынған суреттер)

Фильмдер

Жыл Атауы Рөл Тіл Ескертпелер 1970 Самскара Праншачарья Канда 1971 Вамша Врикша Раджу (лектор) Канда 1974 Джаду Ка Шанх Хинди 1975 Нишаант Мектеп мұғалімі Хинди 1976 Мантан Др. Рао Хинди 1977 Свами Гханшьям Хинди Jeevan Mukt Амаржит Хинди 1978 Сандарбха Психиатр Канда Арнайы қатысу 1979 Сампарк Хира Хинди Ратнадеп Мадан Хинди 1980 Бексур Др. Ананд Бхатнагар Хинди Аша Дипак Хинди Ман Пасанд Кашинат Хинди Апне Парае Хариш Хинди 1981 Шама Наваб Юсуф Хан Хинди 1982 Умбарта Адвокат Субхаш Махажан Маратхи Апаропа Мр. Ханна Ассам тілі Тери Касам Ракеш Хинди 1983 Ананда Бхаирави Нараяна Сарма Канда, Телугу Екі тілдегі фильм Ek Baar Chale Aao Дин Даял Хинди Анвешане Ротти Канда 1984 Таранг Динеш Хинди Divorce Хинди 1985 Ни Тханда Канике Рао Бахадур Раджа Рам Мохан Рао Канда Замана Сатиш Кумар Хинди Meri Jung Дипак Верма Хинди Сур Сангам Пандит Шившанкар Шастри Хинди 1986 Ненепина Дони Канда Неела Куринджи Потаппол Аппу Менон Малаялам Наан Адамаи Илли Раджашехар Тамил 1987 Сутрадхар Зам Хинди 1988 Кадина Бенки Канда Акаршан Хинди 1989 Прахама Ушакирана Доктор Канда Мил Гайee Манзил Мудже Хинди 1990 Санта Шишунала Шарифа Говиндабхатта Канда Нехру: Үндістанның ең бағалы жоғарысы Хинди 1991 Майсур Маллиге Падманың әкесі Канда Чайтанья Зейнеткер Майоры Харищандра Прасад Телугу Antarnaad Хинди Gunaa Др. Ганеш Тамил 1992 Челуви Ауыл басшысы Канда Pranadaata Телугу 1993 Jeevana Vedam Телугу 1994 Poorna Sathya Канда Kadhalan Какарла Сатьянараян Мурти (Тамил Наду губернаторы) Тамил Aagatha Психиатр Канда 1995 Sangeetha Sagara Ganayogi Panchakshara Gavai Ханагал Кумарасвамиджи Канда 1996 Dharma Chakram Махендра Телугу Aatank Инспектор Хан Хинди The Prince Вишванат Малаялам 1997 Ratchagan Шрирам Тамил Minsaara Kanavu Амал Радж Тамил 1998 China Gate Сундер Ражан (Ормандарды қорғау қызметкері) Хинди Kadhal Mannan Рудран (Қара иттің қауіпсіздік басшысы) Тамил April Fool А. Н. Рамакришнаиа (Карнатаканың бас министрі) Канда Aakrosh: Ашулы циклон Раджванш Шастри Хинди 1999 Kanooru Heggadithi Чандрегоуда Канда Сондай-ақ AK 47 Жаганнатха Рао Канда Janumadatha Др. Акбар Али Канда Prathyartha Шешаннаг Дикшит (Үндістанның Ішкі істер министрі) Канда 2000 Pukar Мр. Раджванш Хинди Hey Ram Уппилли Айенгар Тамил 2001 Vande Matharam Мр. Баллал Канда 2003 Tiger Харишандра Прасад Премьер-министр Телугу Камео-рөлі 2004 Chellamae Раджашехар Тамил Shankar Dada MBBS Сатья Прасад Телугу 2005 Iqbal Гуруджи Хинди 2006 Dor Рандхир Сингх Хинди Tananam Tananam Кришнамурти Канда Amirtham Рамасвами Айенгар Тамил 2007 Aa Dinagalu Гириш Наяк Канда Сценарий жазушысы сонымен қатар Lava Kusha Ранга Рао Канда 2008 Chilipili Hakkigalu Мектеп мұғалімі Канда Sangaathi Канда Dhanam Ананнттың әкесі Тамил 2009 8 x 10 Tasveer Анил Шарма Хинди Aashayein Партасарти Хинди Life Goes On Санжай Англия тілі 2010 Komaram Puli Нарасимха Рао (Премьер-министр) Телугу 2011 Narthagi Тамил Kempe Gowda Мах Гоуда Канда 2012 Ek Tha Tiger Др. Ажит Шеной (RAW басшысы) Хинди Mugamoodi Лидің атасы Тамил Yaare Koogadali Дәрігер Канда 2013 Sweety Nanna Jodi Прияның әкесі Канда Chandra Канда 2014 Samrat & Co. Махендра Пратап Сингх Хинди Chandra Тамил Savaari 2 Вишванат Канда 2015 Rudra Tandava Шиварадждың әкесі Канда Rana Vikrama К. V. Anand Rao Канда Chandrika Канда Guru Dakshina Гуруджи Хинди 2016 24 Сатьяның атасы Тамил Shivaay Анушканың әкесі Хинди Chalk n Duster Манохар Савант Хинди 2017 Tiger Zinda Hai Др. Ажит Шеной (RAW басшысы) Хинди 2018 Neenillada Male Канда 2019 Pora Канда Sketch For Love Телугу Vidura Канда

Басқа жұмыстар

Эвам Индражит (Ағылшын) Бадал Сиркар. Аударған: Гириш Карнад. 1974 жыл.