20 ғасырдағы қазақ поэзиясының ең ұлы өкілі Да. Ра. Бендре

Кіріспе

Үндістанның каннада ақыны

Даттатрея Рамачандра Бендре (31 қаңтар 1896 – 26 қазан 1981), көбінесе Да Ра Бендре деп танылатын, 20 ғасырдың ең ұлы каннада лирикалық ақыны және каннада әдебиеті тарихындағы ең ұлы ақындардың бірі саналады. 1973 жылы Бендреге 1964 жылы жариялаған «Нааку Танти» (ನಾಕು ತಂತಿ) өлеңдер жинағы үшін Үндістанның ең жоғары әдеби сыйлығы – «Джнанапитха» сыйлығы табысталды. Удупидің Адамуру Матасы оны Карнатаканың «Кавикула Тилака» («Каннада ақындарының тәжді зергері») деп мойындады, ал оның сиқырлы өлеңдер жасау қабілеті үшін «Кавья Гарудига» (~ ақын-сиқыршы) деп атады. 1968 жылы «Падма Шри» сыйлығымен марапатталды және 1969 жылы «Сахитья Академиясының» мүшесі болды.

Алғашқы жылдар

Даттатрея Рамачандра Бендре Карнатака штатының Дхарвад қаласында Читпаван брахман отбасында дүниеге келген. Ол сонымен қатар арий өлеңдерінің үлгісі туралы «Чхандодахарана» атты еңбек жазған Ведалық ғалым болған. Бендренің әкесі Рамачандра Бендре (жылдары белгісіз – 1907), санскриттің шебері болған және Бендре 12 жасқа толғанда безгек ауруынан қайтыс болды. Бендренің анасы Парватибай (құйрық аты – Амбавва), 1924 жылы қайтыс болған, Рамачандра Бендренің екінші әйелі болған. Ол анасы Годубайдың ең кіші баласы еді. Бендренің анасының әжесі Годубай, әкесінің жағынан Нарагундтың Диксит отбасымен, ал күйеуінің жағынан Мулагундтың Нату отбасымен туысқандық байланыста болған. Өте бекем жігерге ие Годубай күйеуінің 1887-88 жылдары қайтыс болғаннан кейін, туған-туыстары тарапынан қуылмай, өзімен бірге жаңа туған баласы (Бендренің анасы Амбавва) мен екі үлкен қызымен Дарвадқа көшіп кетіп, қарсылық көрсеткен. Сол жерде ол өзін және үш қызын асырау үшін тамақхана (ханвали) ашты. Кейіннен, күйеуі Рамачандра Бендренің денсаулығының нашарлап, ерте қайтыс болуына байланысты, ол қызының төрт ұлынан тұратын отбасына (Рамачандра Бендренің інісімен бірге) айтарлықтай көмек көрсетті. Осының нәтижесінде Бендре анасы мен әжесінің қамқорлығында өсті. «Поэзияның жоғары йогасы» атты автобиографиялық мақаласында Бендре: «Тағдыр мені әкем мен оның отбасының жақындығынан айырды, мен өз ерлігімді анам мен әжемнің мінез-құлқын тікелей бақылау арқылы түсіндім» дейді. Жетпіс жасында жазған өлеңінде Бендре Годубайдың батылдығын еске алып, оны «жолбарыс сүтімен тамақтандырған» адам ретінде сипаттады. Төрт ұлдың ең үлкені болған Бендре Дарвадта бастауыш және орта мектеп білімін аяқтады. 1913 жылы оқуға қабылданды, Пунадағы Фергюсон колледжіне түсіп, 1918 жылы санскрит және ағылшын тілдері бойынша бакалавр дәрежесін алды. Пунада ол әкесінің інісі Бандопант Бендремен бірге тұрды. Баласы жоқ Бандопант өмірінің соңына дейін ағасының әйелі мен балаларына үлкен қолдау көрсетті. Бакалавриатты бітірген соң Бендре дереу Дхарвадқа оралды, онда Виктория орта мектебінде мұғалім болып жұмыс істеді, содан кейін «Бендре Маастару» (ಬೇಂದ್ರೆ ಮಾಸ್ತರ) атағын алды және осы атақпен өмірінің соңына дейін танылды.

Dattatreya Ramachandra Bendre was born into a Chitpavan Brahmin family in Dharwad, Karnataka. He was also a Vedic scholar who wrote a treatise on the Arya metre, titled Chhandodaharana. Bendre's father, Ramachandra Bendre (?–1907), was a Sanskrit scholar who died of scrofula when Bendre was only 12 years old. Bendre's mother Parvatibai (name before marriage was Ambavva), who died in 1924, was Ramachandra Bendre's second wife. She was the youngest child of her mother, Godubai. Bendre's maternal grandmother, Godubai, was related to the Dixit family of Naragund on her father's side and the Natu family of Mulagund on her husband's side. Extraordinarily strong willed, she confronted being cast out by her in laws following her husband's death (in 1887–88) by moving, on her own, to Dharwad with her newborn child (Bendre's mother, Ambavva) and her two older daughters. Over there, she set up a khanavali (eatery) to support herself and her three daughters. Later in life, given her son in law Ramachandra Bendre's ill health and early death, she became a substantial provider (along with Ramachandra Bendre's brother) for her daughter's family of four sons also. Consequently, Bendre would grow up under the aegis of his mother and grandmother. In his autobiographical essay titled 'The High Yoga of Poetry', Bendre says that "deprived by fate of my father's and his family's closeness, it was by direct observance of my mother's and grandmother's conduct that I realised my manhood." In a poem he wrote in his seventies, Bendre would pay tribute to Godubai's courage by remembering her as someone who has "fed him [on] tiger's milk". The oldest of four boys, Bendre completed his primary and high school education in Dharwad. Matriculating in 1913, he joined Fergusson College, Pune, and graduated in 1918 with a BA in Sanskrit and English. While in Pune, he lived with Bandopant Bendre, his father's younger brother. With no children of his own, Bandopant would, until the end of his life, act as a great support to his older brother's wife and children. Upon finishing his BA, Bendre returned immediately to Dharwad, where he became a teacher at the Victoria High School, thereby transforming into "Bendre Maastaru" (ಬೇಂದ್ರೆ ಮಾಸ್ತರ), a title he held for the rest of his life.

Колледж жылдары

Бендре 1913 жылы Пунеге Фергюсон колледжіне оқуға кетті. Оған Шридхар Ханолкар да қосылды, ол бастауыш мектептен бері бір сыныпта оқыған достасы еді. Ханолкар өзі де ақын болғандықтан, бакалавриатты бітірген соң Дхарвадқа оралып, Бендремен бірге Виктория жоғары мектебінде жұмыс істеді. Бендре 1938 жылы шығарған «Уяле» (Uyyaale) өлеңдер жинағын Ханолкардың достығы мен қолдауына арнады, ал олардың жылы қарым-қатынасы Ханолкар 1965 жылы қайтыс болғанға дейін жалғасты. Пунада оқып жүрген жылдары Бендре профессор Б. В. Патварданмен танысты. Патвардан бұрын Дхарвадтағы Базель миссиялық жоғары мектепте сабақ берген және Пунаның әдеби ортасында ықпалды тұлға болды. Патварданның туысы К. Р. Паранджапе арқылы Бендре қазіргі маратхи әдебиетінің негізін қалаушы ақыны Рам Ганеш Гадкариге (Говиндаграджа) танысты. Оқу кезінде Бендре Прабхакар Хари Хадликар мен оның достары құрған «Шарада Мандал» тобының белсенді мүшесі болды. Бұл топ ұлттық сананы және ана тілін дамытуға бағытталған. «Шарада Мандал» Бендре Дхарвадқа оралғаннан кейін құратын «әдеби үйірме» – «ಗೆಳೆಯರ ಗುಂಪು (Geleyara Gumpu)» үшін үлгі болды. Бұл оқиғалар Бендреге мантра сияқты өлеңдер жасауға ұмтылуға шабыс берді. Кейінірек, Шри Ауробиндо мен «Ана» кешірімі үшін Пондичерри ашрамына сапары терең әсер етіп, 1956 жылдан кейінгі өлеңдеріне бағыт берді. Оның алғашқы кітабы («Кришṇакӯмари», орташа көлемдегі повесть өлең) 1922 жылы жарық көрді, бірақ 1929 жылы Белағави әдеби жиынында «Хакки Харутиде Нодидираа» өлеңін оқығаннан кейін ғана ол бірден танымал болды. Масти Венкатеш Айенгар кейінірек айтқандай, «сол күні тыңдаушылардың сезімдерін сипаттау мүмкін емес. Бір оқылым поэманың барлық мағынасын түсінуге жеткіліксіз болғанымен, мыңдаған көрермендерді таң қалдыруға жетеді. «Поэзия әлемінде» тұрғандарға бұл өзінің ерекше поэзиялық күші бар жаңа ақын екені анық болды». Бұл қойылымнан кейін Бендренің «Гари» өлеңдер жинағы 1932 жылы жарық көрді. Ш. Мокаши Пунекар Бендренің өлеңдері туралы жазған мақаласында айтқандай, «Гари» жинағындағы өлеңдерді оқу – «Кришṇакӯмари» жарық көргеннен бері он жыл ішінде Бендре қаншалықты алға жылжығанын көрсетіп тұр. Бендренің поэзиясындағы бұл терең өзгеріс сыншылардың назарынан тыс қалмады. Гариде Бендре қолданған Дхарвад диалектісімен таныс болмаса да (бірақ оны жақын арада толық игерді), В. Сейтарамая және Ти. Нам. Шри сияқты сыншылар жинақты жоғары бағалады, ал Ти. Нам. Шри тіпті оның кейбір өлеңдері «әлем әдебиетінде орын алуға лайық» екенін айтты. «Гари» кітабының жарық көргенімен, лирикалық поэзияның өзені ашылды – «Мӯртти мату Камакастури» (1934), «Сахигеета» (1937), «Уяле» (1938) және «Наадалеле» (1938) жинақтары каннада әдебиетін жаңалықтарымен, инновацияларымен және түпнұсқалығымен басып алды. Сонымен қатар, оның өзіне тән наадасы (~ эвфониясы) мен музыкалық ерекшеліктері арқасында қарапайым халыққа да ұнады. «Наадалеле» кітабына алғысөз жазған Масти, оның өткір сыншыл сезімі Бендренің шығармашылығына 1926 жылдан бері назар аударған және 1929 жылғы Белағави қойылымынан кейін оны белсенді түрде қолдауға талпынған, Бендренің поэзиясы «тек үміт емес, толыққанды жетістікке жеткенін» атап өтті. Мокаши Пунекар айтқандай, Бендре – «нағыз бхавагеетакара (лирикалық өлең жасаушы)», яғни бхавагеета немесе лирикалық өлең үшін бәрі «материал» болатын. Бұл кезең үздірілмейтін тәжірибелермен толы болды және қазіргі заманғы каннада әдебиетіндегі ең жақсы лирикалық өлеңдердің кейбірін тудырды. Соңғы кезеңнің поэзиясын «көрнекі кезең» деп атауға болады. Бұл кезеңде Бендре тілдің (немесе вак) тамырларын және үнді поэтикасында сипатталған оның төрт дәрежесін (немесе көріністерін) – вайкари, мадхьяма, пашьянти және пара – зерттеуге және өзінің көзқарасын білдіруге қабілетті жаңа поэтикалық формаларды жасауға тырысқан. Мантра сапасына қол жеткізу үшін Бендре әр түрлі өлшемдерді, соның ішінде ведалық өлшемдерді тәжірибеден өткізді.

Bendre left for pune in 1913 to attend Fergusson College. Joining him was Shridhar Khanolkar, a classmate from his very first day of primary school. A poet himself, Khanolkar too would return to Dharwad after his BA and work alongside Bendre at Victoria High School. Bendre would "with affection" dedicate his 1938 poetry collection ಉಯ್ಯಾಲೆ (Uyyaale) to Khanolkar's friendship and encouragement and their warm relationship would last until Khanolkar's death in 1965. During his years in Pune, Bendre came in contact with Professor B. V. Patwardhan. Patwardhan had taught at the Basel Mission High School in Dharwad and was an influential person in Pune's literary circles. Through Patwardhan's cousin, K. R. Paranjape, Bendre would come to know Ram Ganesh Gadkari (Govindagraja), a pioneering poet of modern Marathi literature. While in college, Bendre would also become very involved in the 'Sharada Mandal', a group built by Prabhakar Hari Khadlikar and his friends. The Mandal was dedicated to the promotion of national identity and the mother tongue. This 'Sharada Mandal' would serve as a model for (and sow the seed of) the famous "ಗೆಳೆಯರ ಗುಂಪು (Geleyara Gumpu)", the "literary circle" that Bendre would put together in the years following his return to Dharwad. These articles would inspire Bendre to work towards the creation of a mantra like poetry himself. In later years, his visit to the Pondicherry Ashram for a darshana of Sri Aurobindo and The Mother would make a profound impression and influence the trajectory of his post 1956 poetry. and his first book (titled Krishṇakumaari, a mid length narrative poem) came out in 1922, it was only after the public reading of his poem "Hakki Haarutide Nodidiraa" at the Belagavi Sahitya Sammelana in 1929 that he became famous, almost overnight. Like Masti Venkatesh Iyengar would say later, " it is impossible now to describe the ecstasy [the poem's] listeners felt that day. [While] that one reading was hardly sufficient to understand the various meanings the poem suggested, it was enough to astonish the thousand strong audience. It was clear to everyone of standing in the “poetry world" that here was a new poet whose poetic shakti (~power) was his very own." This performance would be followed by the release of Bendre's poetry collection Gari in 1932. Like Shankar Mokashi Punekar says in his wonderful essay about Bendre's poetry, to read the poems in the Gari collection is to see "how much further along Bendre has cartwheeled in the ten years since [the publication of] Krishṇakumaari". This profound change in Bendre's poetry was not lost on critics. Despite their unfamiliarity with the Dharwad dialect that Bendre had used in Gari (and which he would soon come to master completely), critics like V. Seetharamaiah and Ti. Nam. Sri praised the collection, with Ti. Nam. Sri even going so far as to say that some poems in it were "deserving of a place in world literature". The publication of Gari would cause the floodgates to open, as it were, and the river of lyric poetry that rushed forth – in the form of the collections Moorthi mattu Kaamakastoori (1934), Sakheegeeta (1937), Uyyaale (1938), and Naadaleele (1938) – would overwhelm the Kannada literary world with its newness, innovation, and originality. At the same time, it would appeal to the common people through its inherent naada (~ euphony) and musicality. Writing the foreword to Naadaleele, Masti, whose keen critical sense had taken note of Bendre's work as early as 1926 and been stirred to actively support it after the Belagavi performance of 1929, would note that Bendre's poetry "[is] not simply promising but [has] achieved fulfillment". Or, as Mokashi Punekar says, Bendre "was a true bhaavageetakaara (lyric poem creator)" – in the sense that everything was 'material' for a bhaavageeta or a lyric poem. This phase involved endless experimentation and resulted in some of the finest lyric poetry produced in modern Kannada literature. The poetry of the final phase may be called "the visionary phase". In this phase, we see Bendre looking to explore the roots of language (or vak) and its four degrees (or manifestations) as described in Indic poetics – vaikari, madhyama, pashyanti, and parā – and to create new poetic forms capable of articulating his vision. In a bid to achieve the quality of the mantra, Bendre experimented with a variety of metres including Vedic metres.

Амбикатанаядатта

Амбикатанаядатта құбылысы. Кейін, ол варакavi құрметті атағын алғаннан және қазіргі заманғы канада поэзиясының дояны ретінде бекінгеннен кейін көп жылдар өткен соң, "Нааку Танти" алғы сөзінде былай деді: "«Амбикатанаядаттаның» өлеңдерін қабылдап келе жатқан барлық сахрудаяларға Бендре өз алғысын білдіреді: оның жазу өнері бекер кетпегендігіне, оның қуанышты, еркін ән айтуы толығымен нәтижесіз болмағандығына". Осы жазбалардан өзге, Бендренің сахнаға шығып, "Бендренің ұлы ақын Амбикатанаядаттаға құрметі" туралы әңгімелер де тарады.

Неке және отбасы

Бендре 1919 жылы Ранебеннуруда Лакшмибайға (туған есімі Рангубай) (1906–1966) үйленді. Ол кезде ол 23 жаста, ал Лакшмибай 13 жаста еді. Олардың тоғыз баласы болды және Лакшмибай 1966 жылы қайтыс болғанға дейін 47 жыл бойы некеде тұрды. Бендре үшін неке – садхананың өзіндік бір түрі еді. 1924-1942 жылдар аралығында Бендре ұзақ уақыт жұмыссыз болғандықтан, отбасын басқару мен қаржыны басқарудың ауыртпалығы Лакшмибайдың үстіне түсті. Бендренің «жаңғымалы өмір» деп атауына негізінен, оның 1932 жылы британ үкіметімен бас көтеру айыбымен тұтқындалуы себеп болды. Сылтау ретінде оның «Нарабали» (Адамды құрбандыққа шалу) атты өлеңі зорлық-зомбылыққа итермелеуі мүмкін деген уәкілдік келтірілді. Үш ай ғана түрмеде отырса да (алғашқы тоғыз ай үй қамауында болған), британ үкіметінің «Бендре босатылғаннан кейін сегіз жылға дейін ешкімге жұмысқа алуға рұқсат етілмейді» деген шешімі сол кезеңде тұрақты жұмыс табу үмітін жоғалтуды білдірді. Өзінің ойлап тапқан үлгісімен жазылған бұл өлең өзінің тамырлы жалпыға ортақтығымен және санскриттелмеген каннада тілінің кең қолданылуымен ерекше көзге түседі. Бендрелердің некелік өмірі қиын болды. Олардың тоғыз баласының алтауы қайтыс болды. Олардың бірі, Рамачандра, өзі де жас ақын, 20 жасында жұқпалы аурудан қайтыс болды, ерлікке жетіп, ата-анасы күткен сенімді қолдаушы бола бастады. Бендренің Рамаға арнап жазған жоқтауы оның атымен аталатын, осы түріндегі ең ұлы өлеңдердің бірі саналады. Лакшмибайдың денсаулығы мықты болмағандықтан, ол мерзімімен ауырып тұратын. Оның кіші ұлы (өмірде қалған екеуінің бірі), доктор Вамана Бендренің айтуынша, Рамачандраның қазасы оны ешқашан жеңе алмайтын күйзеліске ұшыратты. Бендренің жұмысы жақсы төленбегендіктен, Лакшмибай қиындықтарға төтеп берді. Бірақ оның есімі Бендренің бірнеше «махаббат өлеңдерінде» мәңгілікке сақталған. Ерекше әсерлі әрекет ретінде Бендре өзінің Канад тіліндегі Калидасаның «Мегхадута» аудармасын Лакшмибайға арнап, оны «жақсы тағдырдың Лакшмисі» деп атады және «Калидаса теңізінен жиналған інжу-маржаннан жасалған осы гүлдестеңді қабылдап, оның өркендеуіне серіктес болсын» деп тіледі. Кейбір жағынан, батыстың мәдени нормаларына қарамастан, Бендре өзінің өнері арқылы Элиоттың: «Өнер иесі неғұрлым кемелді болса, оның ішінде азап шегуші адам мен ой құратын адам одан да толық бөлек болады; ой өзінің материалы болып табылатын құштарлықтарды неғұрлым кемелді түрде қорытады және өзгертеді» деген пікірін іске асырды деуге болады. Бендре адам ретінде азап шеккенімен, шығармашылық ақыл-ойы (Амбикатаньядатта?) Бендренің азабын қазіргі заманғы каннада лирикасының ең көрнекті туындыларына айналдырды. Немесе Бендренің өзінің сөзімен айтқанда: «Расика, менің қиындықтарым менікі болсын / Мен саған тек оның әнін ғана сыйлаймын! / Егер бұл жүректің қант қышқынын ерітіп жіберсе / Сөйтіп, оған тәтті тамшыларды қайтар!» Лакшмибай 1966 жылдың 17 тамызында тағы бір аурудан қайтыс болды. Лакшмибайдың қазасына қатты қайғырып (қаржы жағдайы ақыры жақсара бастаған кезде), Бендре Ваджрешваридің Свами Нитьянандасының жанында жұбаныш тапты. Кейіннен ол 1973 жылы шыққан «Matte Shravana Bantu» жинағында қайтыс болған сахиына арнап сөз сөйлейді. Сол жерде ол балалық шағы мен жастық шағы туралы әңгімелеу үшін Сахигеетаның үлгісіне оралады. Доктор Вамана Бендре (1935–2017), Пандуранга Бендре (1929–2004) және Мангала (1939 ж. т.) Бендренің ересекке дейін жеткен жалғыз балалары болды. Бендре 1981 жылы қайтыс болғаннан кейін доктор Вамана Бендре оның «әдеби мұрагері» қызметін атқарып, Бендренің барлық поэзиясы мен прозалық жазбаларын қамтитын 18 томдық «Audumbaragaathe» жинағын редакциялады. Ағалары Пандуранга Бендре мен Мангала және әріптесі К. С. Шармамен бірге доктор Вамана Бендре Бендренің еңбегін насихаттау үшін платформа – «Амбикатанаядатта Ведике» құруға жауапты болды. Карнатака үкіметінен алынған гранттың көмегімен Бендренің «Шримата» үйінің бір бөлігі Амбикатаньядаттаға арналған «Бендре Бхавана» құру үшін пайдаланылды.

Bendre married Lakshmibai (nee Rangoobai) (1906–1966) in 1919 in Ranebennuru. He was 23 at the time and Lakshmibai was 13. They would go on to have nine children and stay married for 47 years until Lakshmibai's death in 1966. To Bendre, marriage was its own form of sadhana. With Bendre unemployed for long durations between 1924 and 1942, the burden of managing the family and finances fell on Lakshmibai who bore them stoically. The primary reason for this "jangama life", as Bendre called it, was his imprisonment (in 1932) by the British government on charges of sedition. The excuse given was that his poem "Narabali" (Human Sacrifice) was a poem that could possibly incite violence. Despite having to stay in jail for only three months (and having to spend another nine months under house arrest), the British government's injunction that "nobody [was] allowed to employ Bendre for up to eight years after his release" meant giving up the hope of any permanent job during that period. Written in a metre of his own invention, the poem is especially striking for its (rooted) universality and for its prolific use of non Sanskritized Kannada. The Bendres' married life was a difficult one. They were unfortunate enough to lose six of their nine children. One of them, Ramachandra, a budding poet himself, died of an infection at 20, on the cusp of manhood and just when he was beginning to be the dependable support his parents were looking for. The elegy Bendre composed for Rama (as he was known) is considered one of the greatest poems of its kind in Kannada. Lakshmibai's constitution was not strong and she suffered periodically from illnesses. According to her younger son (of the two who survived), Dr. Vamana Bendre, the loss of Ramachandra plunged her into a despondence she was never quite able to overcome. With Bendre's job never being well paying, Lakshmibai stoically endured a life of hardship. Her memory, though, has been immortalized in a number of Bendre's 'love poems'. In an especially touching gesture, Bendre dedicated his dazzling Kannada translation of Kalidasa's Meghadoota to Lakshmibai, calling her his "Lakshmi of good fortune" and asking that she "accept this garland made of pearls picked from Kalidasa's sea" and "become a partner in his prosperity". In some ways, despite the western cultural mores that underpin the statement, it would not be wrong to say that Bendre, through his art, brought to life Eliot's assertion that ''the more perfect the artist, the more completely separate in him will be the man who suffers and the mind which creates; the more perfectly will the mind digest and transmute the passions which are its material". There is no doubt that while Bendre the man suffered, the creative mind (Ambikatanayadatta?) digested and transmuted Bendre's suffering into some of the finest lyric poetry in modern Kannada. Or to say it using Bendre's own words, "rasika, let my troubles stay my own / I will give you just their song! / And if that melts your sugar heart / send drops of sweetness back along!" Lakshmibai finally passed away on 17 August 1966, after another illness. Deeply saddened by Lakshmibai's death (at a time when things were finally beginning to look up financially), Bendre found solace in the company of Swami Nityananda of Vajreshvari. He would, some years later, address his departed sakhee in his Matte Shravana Bantu collection (1973), where he returned to the metre of Sakheegeeta to narrate the story of his boyhood and youth up until he married his sakhee. Dr. Vamana Bendre (1935–2017), Panduranga Bendre (1929–2004), and Mangala (b. 1939) were the only children of Bendre's who lived to be adults. Upon Bendre's death in 1981, Dr. Vamana Bendre took over as his 'literary executor' and edited the 18 volume Audumbaragaathe, a compilation of all of Bendre's poetry and prose writings. With his siblings Panduranga Bendre and Mangala and his colleague K. S. Sharma, Dr. Vamana Bendre was also responsible for the creation of the Ambikatanayadatta Vedike, a platform to promote Bendre's work. With the help of a grant from the Karnataka government, a portion of Bendre's 'Shrimaata' home was used to build the 'Bendre Bhavana' as a memorial to the Ambikatanayadatta, the poet.

Бендре және Дхарвад

Бендренің өзінің айтуынша, Дхарвадпен арадағы байланысы аналық байланыс сияқты тығыз болған. Оның Дхарвадқа және оның халқына деген құрметі мен олардан алған шабыты, Уордсвортты Көлдік аймақ шабыттандырғанымен теңестіріледі. Жақын жерде, бұл Адикави Пампаның сүйікті Банавасиге деген құрметімен салыстырылды (Пампа бір өлеңінде, егер тек кішкентай ара болса да, Банавасиде қайта туғысы келетінін айтады). "Аналық қағидаға" берік сенген Бендре Дхарвад жерін "Дхаравада таи" немесе "Ана Дхарвада" деп атап, жұмыс істеу үшін кеткенде, баласын күткендей келуін күтуін тілейтін. Дхарвадтағы әртүрлі үйлерде өскен ол, Садаханери ауданындағы үйге (оған оның ағасы Бандопант Бендре сыйлаған) қоныстанды және "Бааро Садаханкериге" атты әйгілі өлеңімен бұл аймақты мәшһүр етті. Міне, Бендренің поэзиясын, оның Дхарвад пен халқымен арадағы қарым-қатынасын сынға алған үш ең жақсы сыншының бірі саналатын Киертинаф Куртакотидің есебі, Ш. Ш. Амурмен бірге. "Мен Бендренің Дхарвадпен байланысы туралы ойды кенеттен, Бендре туралы деректі фильм түсіріп жатқанда ойға алдым. Дхарвадтың даму стилі – Бендренің поэзия стилі. Дхарвадтың мәдениеті – халықтық және қалалық мәдениеттердің қосындысы. Бендре бірде біреудің Дхарвадтың табиғи сұлулығы – әсіресе, жаңбырлары мен жасыл шөбі – сол жерде тұрған кез келген адамды ақын ете алатынын айтқан екен. Ченнавира Канавидің "Нела Мугилу" поэзия жинағына жазған алғы сөзінде Бендре бұған: «Данделидің тығыз орманды аймақтары Дхарвадтан гөрі көбірек жаңбыр мен жасылға ие болғанына қарамастан, сол аймақтан бірде-бір ақын шыққан жоқ» деп жауап берді. Дхарвадтың көркемдігін өлеңдерінде мәңгілікке бекіткен ақынның, аймақтың табиғи күшіне сенімі осылайша аз болуы таң қалдырады. Бірақ Бендре тек Дхарвад халқының «құдайға лайық күшіне» сенеді. Ол өз көзімен Дхарвадтың осы ғасырдың басында құлдырап қалған каннада [тілі мен мәдениетін] қалай қайта жаңғыртқанын көрді. Ол өзі де осы қайта құруға қатысты. Дхарвад жерінің әрбір шаршы метрі Бендреге өз тарихын ашты. Оның пікірінше, классикалық және заманауи өнер тек Дхарвад арқылы ғана көрініс табуы керек».

According to Bendre himself, his relationship with Dharwad was an umbilical one. His affection for Dharwad and its people and the inspiration he drew from it has been compared to the inspiration Lake District provided Wordsworth. Closer home, it has been compared to the Adikavi Pampa's affection for his beloved Banavasi (which, says Pampa in one verse, he wishes to be reborn in, if only as a little bee.) With his firm belief in the "mother principle", Bendre would address the land of Dharwad as Dharawada taayi or 'Mother Dharawada' and ask her, when he had to go away for a period on work, to await his coming like she would her child's. Having grown up in different homes in Dharwad, he would settle in a house (gifted to him by his uncle, Bandopant Bendre) in the Sadhanakeri area of Dharwad and make the area famous through his famous song poem "Baaro Saadhanakerige". Here is an account by Keerthinath Kurtakoti, who along with Shankar Mokashi and G. S Amur is considered one of the three finest critics of Bendre's poetry, of Bendre's relationship with Dharwad and its people. "It was when I was filming a documentary of Bendre that this idea of the relationship Bendre had with Dharwad struck me of a sudden. [That is] the style of Dharwad's development is the style of Bendre's poetry. Dharwad's culture is a mixture of folk culture and city culture. Bendre had once heard someone say that Dharwad's natural beauty – in particular, its rains and its lush greenness – was capable of making anybody who lived there a poet. In the foreword he wrote to Chennaveera Kanavi's Nela Mugilu poetry collection, Bendre would answer this by saying that "despite Dandeli's thick forests having more rain and greenness than Dharwad, not a single poet has come out of the region". Now it might seem astonishing that a poet who has immortalized Dharwad's scenic beauty in his poetry has such little faith in the inspiring power of the region's natural beauty. But it is only the Dharwad people's "divine vigour" that Bendre has faith in. He has, with his own eyes, seen how Dharwad has put back and rebuilt the Kannada [language and culture] that at the beginning of this century was lying waste. He has himself participated in this rebuilding." Every inch of the Dharwad land has revealed its history to Bendre. For him, both the classical and the modern have to present themselves through Dharwad [alone]."

Зейнетақыдан кейінгі жылдар, қартаю және өлім

1956 жылы Солапурдағы Д. А. В. колледжінен зейнеткерлікке шыққан соң Бендре Садаханериге оралды. Ол оралғаннан кейін бірден Акашванидің Дхарвад бөлімшесінің кеңесшісі болып тағайындалды. Бұл, көбінесе, сол кездегі Үкіметтің Ақпарат және Хабар тарату министрлігінің хатшысы П. М. Ладтың жомарттығы мен көрегендігінің арқасы болды. Ол жұмыс істеген кезеңде Бендре AIR үшін көптеген өлеңдер жазды, оның ішінде бірнеше радио пьесалары бар, олардың тек бір бөлігі ғана қазірге дейін жарық көрді. Осы уақытта оның баспагер досы Бхалачандра Ганекармен араласуы бес жаңа поэзия кітабының жарық көруіне әкелді. Бұл кітаптар жақын арада бір томға біріктіріліп, 1957 жылы «Арал Марал» деген атпен жарық көрді. Бұл жинақ 1958 жылы Сахитья Академия сыйлығын жеңіп алды. 1976 жылы Дом Мораес Бендреге келгенде, ол сандармен толығымен айналысып жатқанын көрді. Ол әлі де Гардуга еді, бірақ Гардудидің орнын калькулятор басты. Ал кейбір адамдар Нааку Тантиден кейінгі өлеңдерін түсініксіз және «мағынасыз сөз ойындары» деп атаса да, оның өлеңдерінің түпнұсқалығы мен өнертабыстылығы, қазіргі заманғы каннада поэзиясының алға басушысы ретіндегі орны және каннада тілін ерекше қолдануы туралы барлық дерлік келісімге келді. Белгілі сыншы Л. С. Сешагири Рао «Каннада әдебиеті тарихында Каннада тілін Бендредей жан-жақты зерттеген адам жоқ» деп жазды. Бендренің өлімінен бірнеше жыл бұрын жазған эссесінде, көбінесе Каннаданың Навья қозғалысының көшбасшысы деп аталатын Гопалкришна Адига: «Пампа мен Наранаппадан кейін ешкім Каннада тілінің мәнін осылай тез ұғып, тілдің өмірлік тамырын тартып, Бендредей өлең жазған жоқ» деді. Ол сол эсседе Бендреге қатысты қандай да пікір айырмашылықтары болса да, «ол қазір каннада тілінде жазатын әрбір ақынның гуруы. Оның ықпалына тікелей немесе жанама түрде кірмеген ақын жоқ. Ол еліктеушілерге ғана емес, сондай-ақ үлкен талант иелеріне де жол көрсетті немесе олардың өлеңдерін өзінің өлеңдерімен байытты. Бендре осы ғасырдың ең маңызды ақын-жазушысы. Қазір жазатын әрбір ақын Бендре өлеңінің баласы, немересі немесе шөбересі. Бендренің өлеңі біздің мәдениетіміздің бір бөлігі ғана емес, біздің өзімізбен бірікті». Бендренің жас замандасы, Бендренің «Гелеяра Гумпу» тобының мүшесі және өзі де Джнянапита сыйлығының иегері В. К. Гокак өзінің «Бендре: ақын және көруші» атты кітабында Бендренің танысуы «Гокактың мұзы үнді-ағылшын өлеңдерінің шөлдерінде қырылмағанын» қамтамасыз еткенін мойындайды және «Бендренің өлеңі қазіргі заманғы каннада әдебиетінде өзіндік дәстүрді қалыптастырды, оның поэзиялық стилі өзіне тән күрделі үлгіге ие, оның лирикалық мақсаттарға бағынған эпикалық стилі бар, әрбір ұлы қазіргі заманғы жазушы Үндістан мен Еуропаның, ежелгі және қазіргі мәдениеттің, ғылым мен өнердің синтезін өзінің әдісімен көрсетеді, және осыны Бендре жасайды, бұл оны қазіргі әлемнің ең жақсы жазушыларының қатарына қояды». Қызығы, Бендренің керемет өлеңдері Каннаданың ең танымал үш ойшылының сындық дамуына жауапты: Киртинатх Куртакоти, Шанкар Мокаши және Г. С. Амур. Осы жас ұрпақтың әрқайсысы оның өлеңдерін сындық ойлау қабілетін дамыту үшін пайдаланды. Осылайша олардың әрқайсысы қазіргі заманғы каннада сын-пікіріне елеулі үлес қосты. Атап айтқанда, олардың Бендре туралы пікірлері Мокашидің «біреу бүкіл өмірін зерттеуге қабілетті және табысты арнауы мүмкін [каннада] ақындарынан Шри Бендре ең заманауи, оның өлеңі «білімнен асып түсетін» деп қарастырылуы мүмкін» деген сөздерін қамтиды. Бендренің өзі оның поэзиясының тереңдігі, ауқымы және жарқырауы туралы білмейтін. «Нааку Танти» кітабының алғы сөзінде ол «дүниелік күш-жігердің поэзиясы мен йогалық күш-жігердің поэзиясы» туралы айтады және «біз қарапайымдылықтың білімсіздігі мен мақтандығына тығырықтап, оны тасқа айналуға берілмеуіміз керек» дейді, содан кейін «күрделілік пен түсініксіздік - бұл сіздің табиғи сезімдеріңіздің нәтижесі. Ескі байланыстарды бұзу және жаңа қарым-қатынастар құру үшін жан-жақты білім арқылы ғана мүмкін болады». Өзінің тағы бір эссесінде ол былай дейді: «Әдебиетті түсіну процесі - тірі, тыныс алу процесі. Бұл ғасырлар бойы жалғаса береді. Мені түсіну болашаққа қалдырылды». Осыны айтқаннан кейін ол 1972 жылғы «Виная» жинағының алғы сөзінде Бхавабхутидің «уақыт - шексіз, ал әлем - кең» деген әйгілі сөзін келтіреді және бұл сөзді ақын өзінің шығармасын түсіну үшін қажетті «мәдени капиталды» жинағанша өмір сүруі керек деген қағида деп атайды. «Туған ақынның шығармасын тек туған сыншы ғана сынға ала алады». Бендренің танымал ақын ретіндегі мұрасы сақталды, көбінесе Каннаданың бхавагете дәстүрінің үлкен танымалдығы және Каннада тілінің дыбысымен ойнауының арқасында. Оның поэзиясы, оның ішінде «Нааку Танти» шығармашылығы да жаңа жазушылар мен сыншыларды тартады. Ш. Мокашидің Амбикатанаядатта туралы айтқандай, «ол Шри Бендренің шығармаларында мәңгілікке дейін өмір сүреді. Ол әлемнің сүйікті ұлы болып қалады. Шри Бендренің өзі бір кезде поэзия туралы былай деді: «Құдайдың адамдары көрген көрініс! Мұндай құдайдың адамын тану - біздің бақытымыз, оны түсінуге тырысу бекер, Гоммата сияқты, «ಅತ್ಯತಿಷ್ಠತ್ ದಶಾಂಗುಲಂ» (अत्यतिष्ठत् दशाङ्गुलं) – ол біздің барлығымыздан он ангула биік тұрады».

Upon his retirement from D. A. V College, Solapur, in 1956, Bendre returned to Sadhanakeri. Fortunately for him, no sooner did he return than he was made the adviser to the Dharwad branch of Akashvani. This was, in large part, thanks to the generosity and foresight of P. M. Lad, the then Secretary to the Government of India in the Ministry of Information and Broadcasting. During his stint there, Bendre wrote a great deal for A. I. R, including a number of radio plays, of which only a few have been published so far. Meanwhile, his association with a publisher friend, Bhalachandra Ghanekar, led to the publication of five new books of poetry. These books were soon combined into a single volume and published in 1957 under the title Aralu Maralu. The collection would win the Sahitya Academy award in 1958. When Dom Moraes visited Bendre in 1976, he found him completely immersed in numbers. He was still a Gārudiga, but the Gārudi had been replaced by a calculator. and others have called the poetry of the post Naaku Tanti period incomprehensible and "meaningless wordplay", there is near unanimous agreement about the originality and inventiveness of his poetry, his position as the trailblazer of modern Kannada poetry, and his remarkable use of the Kannada language. The well known critic, L. S. Seshagiri Rao, has written that it is "doubtful that anybody in Kannada's literary history has explored the Kannada language as comprehensively as Bendre". In an essay written a few years before Bendre's death, Gopalkrishna Adiga, often called the leader of Kannada's Navya movement, would say that, "After Pampa and Naranappa, nobody has grasped the very quick of the Kannada language and, strumming the language's life chord itself, written poetry the way [our] Bendre has." He would add in the same essay that, no matter what differences of opinion one might have with Bendre, "he is the guru of every poet writing [in Kannada] now. There is no poet who has not, either directly or indirectly, come within the sphere of his influence. That he showed the way [forward] not just to imitators but to poets possessed of great talent themselves or that he nourished their poetry [with his own] is a matter of importance. Bendre is the most important poet creator of this century. Every poet writing now is a child, grandchild, or great grandchild of Bendre's poetry. Not only has Bendre's poetry become a part of our culture, it has become one with our essence." V. K. Gokak, a younger contemporary of Bendre's, one of the members of Bendre's "Geleyara Gumpu", and himself a Jnanapitha awardee, confesses in his book, Bendre: Poet and Seer, that it was Bendre's acquaintance that ensured "[Gokak's] muse did not perish in the deserts of Indo Anglian verse" and goes on to say that "Bendre's poetry has ushered in a tradition of its own in modern Kannada literature [his] poetic style has an intricate pattern of its own [his] is an epic style harnessed to [sic] lyric uses every great modern writer illustrates [the synthesis of India and Europe, ancient and modern culture, science and art] in his own way and this is what Bendre does [which puts him] among the best writers that the modern world has produced." Interestingly, Bendre's remarkable poetry for responsible for the critical development of three of Kannada's best known thinkers, viz. Keertinath Kurtakoti, Shankar Mokashi, and G. S Amur. Each of these younger by a generation contemporaries of his used his poetry as the whetstone to sharpen their critical acumen on. In doing so, each of them made a notable contribution to modern Kannada criticism. In particular, their insights about Bendre include Mokashi's statement that "of those [Kannada] poets to whose study one may capably and successfully devote a whole lifetime, Shri Bendre is the most modern his is a poetry that may be thought of as 'out topping knowledge'". Bendre himself was not unaware of the depth, range, and brilliance of his poetry. In his foreword to Naaku Tanti, he speaks about "the poetry of wordly effort and the poetry of yogic effort" and says that "we must not by holding on tight to the ignorance and egotism of ordinariness give it up to the curse of petrification" before adding that "complexity and incomprehension are the result of one's natural sensibilities. It is only through comprehensive learning that old bonds can be shaken off, and new relationships created." In another essay of his, he says "The process of understanding literature is a living, breathing process. It may take centuries even. Understanding me is left to the future". Having said this, he quotes Bhavabhuti's famous "time is endless and the world is large" statement in the foreword to his 1972 collection Vinaya and goes on to say that the statement is the maxim a poet has to live by until his readers garner the necessary "cultural capital" that is needed to understand his work. "A critical examination of the work of a born poet can only be done by a born [literary] critic." Bendre's legacy as a popular poet remains secure, mostly on account of the immense popularity of Kannada's bhaavageete tradition and his play with the Kannada language's sound. His poetry, including his post Naaku Tanti work, also continues to attract new writers and critics. Like Shankar Mokashi once said of Ambikatanayadatta, "[he] will live on forever in Shri Bendre's work. He will remain a favoured son of the world. As Shri Bendre himself once said about poetry: ‘Oh vision seen by the men of god!’ To have known such a man of god is our good fortune; to attempt to understand him is futile: like Gommata, ‘ಅತ್ಯತಿಷ್ಠತ್ ದಶಾಂಗುಲಂ’ (अत्यतिष्ठत् दशाङ्गुलं) – he stands ten angulas above us all.”

Танымал мәдениетте

1972 жылы кинорежиссер және драматург Гириш Карнад Карнатака үкіметі үшін «Да Ра Бендре» атты каннада тіліндегі деректі фильмін түсірді. Сценарий авторы – Кертинат Куртакоти. Бендре сонымен қатар Н. К. Кулкарнидің «Дхаравададағы Датту Мастер» атты жартылай көркем романының басты кейіпкері болып табылады.