Кіріспе

Эстер Делиль (1954 жылы туған) – француз канадтық тарихшы және Квебекке қатысты тарихи еңбектердің авторы.

Өмірбаян

Квебек қаласында туып өскен ол Квебектің Сент-Фой қаласындағы Лаваль университетінде саяси ғылымдар бойынша бакалавр және магистр дәрежелерін бітірді, Квебек CEGEP-інде саяси теориядан сабақ берді және CBC жаңалықтарының "Бесінші билік" бағдарламасында зерттеуші болып жұмыс істеді. Одан кейін үш жыл бойы Иерусалимдегі Еврей университетінде оқыды, сосын докторлық диссертациясын аяқтау үшін Лавальға қайтып оралды, ал кейін Макгилл университетінің тарих факультетінде докторантурадан кейінгі тағылымдамадан өтті.

Делиль-Рихлер даусы

Оның докторлық диссертациясы, онда ол 1930 жылдары Квебектің ұлтшылдары арасындағы антисемитизм мен фашизмді қолдау тарихына қатысты дәлелдер келтірді, жарияланбастан бұрын-ақ көп дау тудырды. Кітап ұлтшыл тарихшы Лионель Грулькс пен Le Devoir газетін қатаң сынады. Université Laval-дегі диссертацияны бекітудің әдеттегі мерзімі үш ай болды; оның комиссиясы шешімді екі жылға жуық кешіктірді, француз және ағылшын баспасөзінде оның жұмысы және оның айналасындағы дау туралы мақалалар жарияланғанға дейін. 1993 жылы ол саяси ғылымдар бойынша докторлық диссертациясына негізделген, «Сатқын және еврей» деген қысқа атағы бар кітап жариялады. Кітап қатты қарсылық тудырды; ол Квебектегі бір кітап дүкенінде болғанда, сауда орталығының басшысы оның кітапқа қол қою рәсіміне кедергі келтіру үшін кітап дүкенінің электр қуатын өшірді. (Осы оқиғаның әртүрлі нұсқалары Сара Скотттың «Эстер Делильдің жалғыздық құшағында» деген мақаласында, Elm Street журналы, 1998 жылғы сәуір, 97-бет, және Шели Тейтельбаумның «Квебек және француз нацистері» деген мақаласында, The Canadian Jewish News журналы, 1994 жылғы 15 желтоқсан, The Jerusalem Report журналынан қайта басылған.) 2002 жылы Эрик Р. Скотттың «Je me souviens» атты деректі фильмі Делильдің тарихын сол кездегі Квебектің жетекші ұлтшыл тұлғаларының сөздері мен түсіндірулерімен бірге сирек кездесетін архивтік кадрлар арқылы баяндайды. Квебек қоғамының антисемит болғандығы немесе болмағандығы туралы дау оның диссертациясын қарапайымдандырып, оның жұмысының маңызды тақырыптарын жасырады. Делиль үшін квебектер біркелкі антисемит емес еді; антисемитизм – қарапайым халық емес, квебек зиялыларының ауруы, либерализм, модернизм, урбанизацияның кемшіліктерін айыптаудың бір бөлігі, тіпті кино, джаз музыкасы және американдық мәдениеттің басқа да аспектілері, олардың барлығы идеалды Квебек қоғамын құру туралы олардың түсінігіне қауіп төндіретін нәрселер деп есептелді. Ол Лионель Грулькс сияқты тарихшылардың квебектер француз тілді католик иммигранттарынан тараған біртекті нәсілдік және этникалық топ екендігі туралы сенімді миф деп сынады. Ол 1930 және 1940 жылдардағы Квебек зиялыларының Еуропадағы зияткерлік ағымдардан, әсіресе, оңшыл ұлтшылдықтан, осы кезеңдегі Квебек тарихында көбінесе сипатталғаннан гөрі оқшауланбаған және терең әсер еткенін айтады. 1998 жылы Эстер Делизл «Мифтер, естеліктер және өтіріктер» атты еңбегін жариялады, онда Квебек элитасының кейбір мүшелері, ұлтшыл және федералист болғандарына қарамастан, нацистік әріптесі маршал Филипп Петан мен оның Виши үкіметін екінші дүниежүзілік соғыста нацистік Францияда қолдағандығы және соғыстан кейін француз соғыс қылмыскерлерін Квебекке қауіпсіз жерге әкелуге көмектескендігі туралы айтылады.

Сын

Тарихшы Жерар Бушар, сондай-ақ Лионель Грульке сын бағытталған кітап жазған, "Сатқын және еврей" еңбегін де қатаң сынады. 2003 жылғы 1 мамырда Le Devoir газетінде жарияланған хатында ол Лионель Грульктің 58 цитатасының тек 14-і ғана Делильдің диссертациясында дұрыс келгенін, ал қалған 44 цитатада 56 қателік бар екенін айтты. Олардың ішінде мәтінге қосымшалар мен кемітулер, мағынасын өзгертетін сөздердің алмастырылуы және Делильдің мәтінде жоқ деп көрсеткен цитаталар бар. Ол Делильдің жұмысын Грулькке қатысты өзінің сын-пікірінің негізі ретінде қарастырудан бас тартатынын мәлімдеді (Les Deux Chanoines Contradiction et ambivalence dans la pensée de Lionel Groulx, 2003). Делиль өзінің кітабындағы сілтемелерде 13 бұрмалаушылықты мойындады және кейінірек даулы цитаталардың бір бөлігін түзеді. Бушар мен Делиль Грулькстің антисемиттік пікір білдіргеніне келіседі. Бушар үшін бұл пікірлер Грулькстің ғылыми еңбегіне немесе секулярлық Квебек ұлтшылдығына нұқсан келтірмейді, себебі Грулькстің антисемитизмі оның академиялық жұмысына тікелей қатысы жоқ жеке көзқарасы ретінде қарастырылады. Ал Делиль керісінше, антисемитизм Грулькстің нәсілге негізделген ұлтшылдығының және оңшыл авторитарлық үкіметтерге құштарлығының ажырамас бөлігі деп санайды.