Кіріспе
Американдық христиан миссионері Филипп Джеймс Эллиот (8 қазан 1927 – 8 қаңтар 1956) – американдық христиан миссионері және Эквадордың Хуаорани тайпасын дінге шақыруға жасалған "Auca" операциясы кезінде қаза тапқан бес адамның бірі.
Philip James Elliot (October 8, 1927 – January 8, 1956) was an American Christian missionary and one of five people killed during Operation Auca, an attempt to evangelize the Huaorani people of Ecuador.
Ерте өмір
Эллиот Орегон штатындағы Портленд қаласында Фред пен Клара Эллиоттың отбасында дүниеге келді. Фред шотланд тегінен шыққан; оның ата-анасы Солтүстік Америкаға қоныстанған алғашқы адамдар еді. Клараның ата-анасы 20 ғасырдың басында Швейцариядан Вашингтон штатының шығысына көшіп келді, онда олар үлкен ранчо шаруашылығын жүргізді. Олар Портлендте танысты, онда Клара хиропрактик мамандығын оқып, ал Фред христиан дініне адал болып, Плимут бауырластары қозғалысында саяхатшы уағызшы ретінде жұмыс істеді. Олардың үлкен ұлы Роберт 1921 жылы Сиэтлде тұрғанда дүниеге келді, одан кейін Герберт, Джим және Джейн дүниеге келді, олардың барлығы отбасы Портлендке көшкеннен кейін туды. Эллиоттың ата-анасы берік христиан нанымында болды және балаларын осылай тәрбиеледі, оларды шіркеуге алып барып, Киелі кітапты үнемі оқыды. Эллиот алты жасында Исаға сенімін білдірді және бағыну мен адалдық қатаң сақталған отбасында өсті. Эллиоттың ата-анасы балаларын оқиғаларға құштар болуға және «Христос үшін өмір сүруге» шақырды. 1941 жылы Эллиот Бенсон политехникалық орта мектебіне түсіп, архитектуралық сурет салуды оқыды. Ол мектеп газеті, күрес командасы, мектеп спектакльдері және көпшілік алдында сөйлеу клубы сияқты көптеген іс-шараларға қатысты. Оның актерлік қабілеті мектептегі кейбір мұғалімдерді актерлік мансабын қарастыруға итермеледі, ал оның шешендік өнері де жоғары бағаланды. Эллиот президент Франклин Д. Рузвельт қайтыс болғаннан кейін бірнеше сағат өткен соң оның құрметіне сөз сөйледі, оны факультет мүшесі мақтады. Эллиот өзінің сөйлеу қабілетін үнемі пайдаланды. Оның бір сыныптасы Эллиоттың мектепке бармауын түсіндіру үшін студенттік кеңес президентіне Киелі кітаптан аяттар келтіргенін айтады. Бір рет Эллиот саяси сөз сөйлеуден бас тартып, көпшілік алдында сөйлеу клубынан қуылды, өйткені христиандардың саясатқа араласуына болмайды деп сенді. Бейбітшілдік жақтасы болғандықтан, ол Африкадағы құлдықты жою үшін күш қолдану идеясын қабылдамады және егер соғысқа шақырылғанда, саналы қарсылық танытуға дайын болды.
Эквадорға жолға шығу
1950 жылдың жазында, Уиклиф лагерінде (Оклахома штатындағы Камерон Таунсендтің тіл біліміне оқыту лагерінде) Эллиот кечуа халқына бұрынғы миссионермен жұмыс істеу арқылы тілді жазу үшін қажетті дағдыларды алғаш рет тәжірибеледі. Миссионер оған Хуаорани тайпасы туралы айтты – оларды «аука» деп те атайды, бұл кичуа тілінде «жабайы» деген мағынаны білдіреді, – олар Эквадордың туаған халқының бір тобы болып, сырттан келгендер үшін қауіпті және зорлыққа бейім деп есептелді. Эллиот шілде айына дейін Эквадорға бару-бармауына көзі жетпеді. Оның ата-анасы мен достары оның АҚШ-тағы жастармен жұмыс істеуде тиімдірек болатынын ойлады, бірақ жергілікті шіркеудің «жетіліп, тоқ болғанын» ескере отырып, ол халықаралық миссионерлік қызметке басымдық беру қажет деп санады. Тіл білімі бойынша оқуын аяқтағаннан кейін Эллиот паспорт алуға өтініш берді және досы Билл Кэтерспен бірге Эквадорға аттануды жоспарлай бастады. Бірақ екі айдан кейін Кэтерс оған үйлену жоспарында екенін хабарлады, осылайша жоспарланғандай онымен бірге сапар шегу мүмкін болмай қалды. Оның орнына Эллиот 1951 жылдың қысы мен көктемін досы Эд МакКаллимен бірге Иллинойс штатының Честер қаласында радио бағдарламасын жүргізумен, түрмелерде уағыз айтумен, жамағат жиналыстарын өткізумен және жексенбілік мектепте сабақ берумен өткізді. МакКалли сол жазда үйленді, бұл Эллиотты Эквадорда жұмыс істей бастау үшін үйленбеген ер адамды іздеуге итермеледі. Бұл Пит Флеминг екені белгілі болды, ол Вашингтон университетінің философия факультетін бітірген. Ол Эллиотпен жиі хат алмасып тұрды және қыркүйек айына қарай Эквадорға шақырылғанына толық сенімді болды. Осы уақытта Эллиот шығыс жағалаудағы достарына, соның ішінде болашақ әйелі Элизабетке сапар шекті. Ол күнделігінде олардың үйленуіне үміттенгенін жазды, бірақ сонымен бірге Эквадорға әйелсіз баруға шақырылғанын сезінді. Эллиот қарашада Портлендке оралып, елден кетуге дайындық бастады.
Эквадор
Эллиот пен Флеминг 1952 жылдың 21 ақпанында Эквадордың кечуа халқына жаңалық жеткізу мақсатымен Эквадорға келді. Олар алдымен Китода тұрды, содан соң джунглиге көшіп кетті. Олар Шандия миссиялық бекетінде орналасты. 1953 жылдың 8 қазанында Уитон университетінің түлегі және миссионер Элизабет Ховардқа үйленді. Той Китода қарапайым азаматтық рәсіммен өтті. Эд пен Марилу МакКалли куәгерлер болды. Жұбайлар Панама мен Коста-Рикаға қысқаша тойға шығып, содан соң Эквадорға оралды. Олардың жалғыз қызы, Валери, 1955 жылдың 27 ақпанында дүниеге келді. Кечуа халқымен жұмыс істеген кезде Эллиот хуаорани халқына да жаңалық жеткізуге дайындық жасады. Эллиот және оның тобы (Эд МакКалли, Роджер Юдериан, Пит Флеминг және олардың ұшқышы Нейт Сент) Piper PA 14 ұшағынан үнді дауысы мен сыйлықтарды жіберу үшін себет пайдаланып, хуаоранимен байланыс жасады. Бірнеше айдан кейін, олар америкалықтардың ауылынан шалғайда, Курарай өзенінің жағасында база салуға шешім қабылдады. Бір күні оларға хуаорани халқының кішкентай тобы келіп, тіпті біреуін, "Джордж" деп атаған қызығушылық танытқан хуаораниді ұшаққа мінгізді (оның нағыз аты Наенкиви еді). Осы достық кездесулерден күш алып, хуаорани халқына сапар жоспарлай бастады. Бірақ, олардың жоспарларына 10-ға жуық хуаорани жауынгерлерінің келуі бөгет болды, олар 1956 жылдың 8 қаңтарында Эллиотты және оның төрт серігін өлтірді. Джим Эллиот, Питер Флемингпен бірге шабуылдаушылардың екеуін қарсы алғанда, қаза тапқан бес миссионердің біріншісі болды. Эллиоттың денесі өзен бойынан, қалғандарымен бірге табылды. Эд МакКаллидің денесі одан да төменгі ағыста табылған еді.
Мұра
"Лайф" журналы Эллиот пен оның достарының миссиясы және қазасы туралы он беттік мақала жариялады. Ол қайтыс болғаннан кейін, оның әйелі Элизабет Эллиот және басқа миссионерлер уауарани тайпасының арасында уағыздық жұмыстарын жалғастырды. Кейіннен ол екі кітап шығарды: "Құдіреттің көлеңкесі: Джим Эллиоттың өмірі мен өсиеті" және күйеуінің өмірі мен өлімін баяндайтын "Даңқтың қақпалары арқылы". 1991 жылы Колорадо штатының Денвер қаласында Джим Эллиот атындағы христиан мектебі құрылды. 1997 жылы Калифорния штатының Лоди қаласында Джим Эллиот атындағы христиан жоғары мектебі ашылды. 2002 жылы оқиғаға негізделген "Даңқтың қақпаларынан тыс" атты деректі фильм шықты. 2003 жылы Сингапурдағы Виктория концерт залында Маунт Кармел Библиялық пресвитериан шіркеуі Джим мен Элизабет Эллиоттың тарихына негізделген "Барлық нәрседен жоғары – махаббат" атты мюзикл қойды. Бұл мюзикл 2007 жылы НУС университетінің мәдени орталығында қайта қойылды. 2006 жылы "Сыңқырдың соңы" атты көркем фильм жарық көрді, ол ұшқыш Нейт Сент және оның ұлы Стив Сенттің Эквадордың жергілікті тұрғындарына қайта оралуы мен байланысу әрекеттері туралы айтады.