Кіріспе

Польшадағы ірі Модлин бекінісі (Twierdza Modlin) – Польшадағы 19-ғасырдың ең ірі бекіністерінің бірі. Ол Варшавадан шамамен 50 километр солтүстікке қарай, Нарев өзені бойындағы Модлин ауданындағы Новый Двор Мазовецкий қаласында орналасқан. Ол бастапқыда 1806-1812 жылдар аралығында француздармен салынған.

Тарих

Висла, Буг, Вкра және Нарев өзендерімен шектелген аймақтың стратегиялық маңызы ғасырлар бойы әртүрлі әскерлерге белгілі болды. Бірінші бекіністі нығайтуды 11 ғасырда Пиаст әулеті Закрочим қаласында салған. Бүгінгі цитадель аумағындағы алғашқы қазіргі заманғы бекіністерді 1655 жылдың қыркүйегінде шведтердің шабуылына қарсы қорғаныс лагерін құрған поляк Мазовия әскерлері тұрғызған. Бұл Висла және Бугонеров арқылы өтетін өткелдерді қорғаған нығайтылған артиллериялық позициялар және лагерді шығыстан қорғайтын қамал болды. Новый-Двор шайқасында поляк әскерлері швед әскерлерінің өтуін он күнге тоқтатты, содан кейін швед артиллериясының атысынан шегінуге мәжбүр болды, бекіністер мен жергілікті кедергілерді пайдаланып, жаудан қашып, қираудан сақтады. Келесі қазіргі заманғы нығайтылған позиция 1656 жылы «Ұлы су тасқыны» кезінде швед әскерлерімен салынды. «Бугскансен» деп аталған бұл әскери лагерь жұлдыз тәрізді нығайтумен жабдықталған, Нарев пен Висла өзендерінің қосылған жеріне жақын, «Швед аралы» деп аталатын жерде орналасқан. Лагерь сонымен қатар Закрочим шайқасына дейін Висла өзенінің үстіндегі ағаш көпірді күзетіп, 1656 жылғы шілдедегі Варшава шайқасында швед армиясының негізгі жабдықтау орталығы ретінде қызмет етті. Шведтер жеңілгеннен кейін 1660 жылы бекініс бұзылды және бұл аймақ шамамен 150 жыл бойы бекініссіз қалды. Польшаның бөлінісінен кейін бұл аймақ Ресей империясына қосылды. Көп ұзамай Ресей қызметіндегі голланд әскери инженері Ян Питер ван Сухтелен аймақтағы, жақын орналасқан Закрочим қаласының атымен аталған мықты бекініс салу жоспарын жасады. Бекініс бастиондық типте болуы керек еді, өзендерден шамамен 1,5 км қашықтықта орналасқан және батыстан аймақты күзеткен бірнеше форттармен жабдықталған. Алайда, жоба ешқашан іске аспады, өйткені 1806 жылы бұл аймақ Наполеон Бонапарт құрған және оған одақтас Варшава Герцогтығының құрамына кірді. Польшадағы француздықтардың алғашқы күндерінен бастап Бонапарттың инженерлері Ресеймен шекараны нығайта бастады, Ресейдің Батыс Еуропаға қарсы шабуылдауын немесе француз армиясының Санкт-Петербург пен Мәскеуге қарсы шабуылдауын күтті. 1806 жылғы желтоқсанда Познаньде болған Наполеон Нарев пен Висла өзендерінің қосылған жерінде орналасқан екі аралда бекініс салуға бұйрық берді. Нығайту уақытша болуы керек еді және негізінен Польшада немесе Ресейде әрекет ететін күштер үшін жабдықтау орталығы және үлкен астық қоймасы ретінде қызмет етуі керек еді. Француз күштерінің бас инженері генерал Франсуа де Шаселуп Лаубат қаланы аралдарға емес, өзеннің солтүстік жағалауына салуды шешкенімен, құрылыс бірден басталды. Жұмыс 1807 жылдың басында басталды, бірақ өте баяу жүрді. Келесі жылы ғана қарқындылығы артты және 1809 жылы алғашқы казематтар мен қабырғалар дайын болды. Австрия басқыншы күштеріне қарсы Рашин шайқасынан кейін осы жерде Польша армиясының ядросы орналасты. Көп ұзамай Висланың оң жағалауындағы қорғаныстың сыртқы шеңбері дайын болды. Ол қазіргі нығайтулардың ішкі желісі бойымен жүрді. Ол жартылай дөңгелек, ағаш қоршаумен және бес бастионмен нығайтылған жермен жасалынған. Сонымен қатар, аймақты екі нығайтылған көпір басы қоршап тұрды, біреуі Казуньде Висланың сол жағалауында, ал екіншісі Новый-Двор Мазовецкийдің жанында. 1810 жылы бекіністің тұжырымдамасы өзгертілді және Наполеон Модлинды өзінің нығайтулар желісіндегі маңызды бекініске айналдыруға және оны қорғаныстың сыртқы шеңберін қосу арқылы айтарлықтай кеңейтуге шешім қабылдады. Генерал де Шаселуп Лаубат атақты француз инженері Жан Мале де Гранвиллмен (кейіннен Ян Малецки атымен поляк болып туған) ауыстырылды, оған генерал Франсуа Хаксо көмектесті. Кеңейтудің авторлары осы екеуі болған ба, әлде Наполеонның өзі ме, бұл белгісіз. Жұмыс өте тез қарқынмен жалғасты, өйткені Наполеон Ресейдегі жорығын жоспарлап, Модлинды өзінің саптары артындағы басты бекініс ретінде көріп отырды. 1811 жылдың қыркүйегінде 19000-нан астам адам құрылыс жұмыстарына қатысты. Осыған байланысты Варшава Герцогтығының билігі Модлинге қалалық құқық беруді қарастырды, бірақ бұл орындалмады. Келесі жылы, Франко-Ресей соғысы басталар алдында, жұмысшылар саны 20 мыңнан асса да, бекініс толықтай аяқталған жоқ. Француздық жоспарлар үш жартылай тәуелсіз нығайтулардан тұратын нығайтылған аймақты қамтыды. Қорғаныстың негізгі желісі Висла мен Наревтің оң жағалауында орналасқан және төрт бастион мен үш байланыстыратын равелиннен (біреуі Утрата өзеніне қарап, біреуі Модлин ауылына қарап, ал біреуі орталықта) тұратын көпбұрышты нығайтудан тұрды. Равелиндер жаңа үлгідегі ауыр артиллерияға қарсы қорғанысты нығайту үшін негізгі нығайту желісінен 800 мен 1000 метр қашықтықта орналасқан. Бекіністің екінші бөлігі Висланың сол жағалауындағы Казунь көпір басы, бір равелинден тұрады. Үшіншісі Висла мен Нарев арасында орналасқан редут болды, ал төртіншісі «Швед аралында» орналасқан артиллериялық ұя болды. Құрылысты бақылауға алған инженерлердің арасында генерал Игнацы Пржондзинский, генерал Прево Вернуа және подполковник Филип Мьенчишевский болды. Мәскеудегі Ұлы армияның жеңілісінен кейін бекініс Варшава Герцогтығының күштері бақылауына өтті. 1813 жылдың 5 ақпанында 36000 әскерден тұратын Ресей армиясы бекініске келді және оны қоршауға алды. Голланд генерал Герман Виллем Даенделс басқаратын поляк күштері 1813 жылдың 1 желтоқсанына дейін бекіністі қорғады. Бұл Висла бойындағы француз бекіністерінің соңғысы капитуляциялады.

Конгресс Польшасындағы бекініс

1815 жылдан кейін қамал Конгресс Польшасының құрамына өтті, ол Ресей империясының бөлігі болғанмен, едәуір автономиясы мен өз әскеріне ие болды. Ол поляк және орыс бөлімшелерімен нашар қамтамасыз етілді, және жаңа құрылыс жұмыстары көбінесе жүргізілмеді. 1830 жылғы қараша көтерілісі кезінде қамал поляк бөлімшелерімен қорғануға дайындалды, бірақ орыс әскері оны қоршауға алмады. Ол 1831 жылдың 9 қазанында көтеріліс кезінде поляк бөлімшелері бақылаған соңғы бекіністердің бірі ретінде тапсырылды.

Ресейлік Новогеоргиевск бекінісі

1830 жылғы қараша көтерілісінен кейін Польшадағы Ресей билігі күшейді. 1834 жылы Модлин бекінісі Новогеоргиевск деп аталды және 1832–1841 жылдары кеңейтілді. Бұл кеңейту Ресейдің батыс шекараларын қорғаумен қатар, тағы бір поляк көтерілісін болдырмау үшін гарнизондық әскерлерді орналастыру мақсатында жасалды. Ол Варшава, Ивангород және Брест-Литовск қалаларын қамтитын бекіністер тізбегінің бір бөлігі болды. Салынған ең маңызды нысан – 2200 метрлік бекініс казармасы, ол бекіністің соңғы қорғаныс шебі ретінде тағайындалған. 1841 жылдан кейін құрылыс жұмыстары тоқтады және келесі 40 жылда бекініс бірте-бірте қолданыстан шықты. Дегенмен, 1844 жылы Нарев өзенінің сағасында үлкен астық қоймасы салынды. Польша сәулетшісі Ян Якуб Гей астық қоймасын азық-түлік сақтау үшін ғана емес, сонымен қатар өзендердегі көпір басындағы қорғаныс позициясы ретінде жобалады. 1880 жылдары Германия мен Ресей арасындағы қарым-қатынас нашарлағанда, Германияның Ресейге қарсы үштік одаққа кіру мүмкіндігі туғанда, бекіністі кеңейту және оны заманауи стандарттарға жеткізу туралы шешім қабылданды. 1883–1888 жылдары орталық бекіністен 2–4 километр қашықтықта орналасқан сегіз заманауи бекініс салынды, олар сақина тәрізді құрылымды құрады. Кейіннен бұл бекіністер жаңартылды. Сонымен қатар, Варшава маңындағы бекініс аймағымен интеграция үшін қосымша қорғаныс жұмыстары жүргізілді. Ресейдің орыс-жапон соғысындағы жеңілісі ресейлік стратегияны қайта қарастыруға себеп болды. Әсіресе, жаулық әрекеттер басталғанға дейін күштерді шекарадан алыс, ішкі аймақтарда шоғырландыру идеясы қолдау тапты. Бұл тәсіл мобилизацияланған бөлімшелерді қорғау үшін шекаралық бекіністер тізбегінің қажеттілігін жояды. 1909 жылы генерал Владимир Сухомлинов Ресей империясының соғыс министрі болғанда, ол ресейлік бекініс жүйесінің көп бөлігін жоюды ұсынды. Новогеоргиевск осыны жоюдың жарқын мысалы болды: сыртқы бекіністер бастапқыда қамалдан шамамен сегіз километр қашықтықта артиллериядан қорғану үшін салынған; 1900 жылға қарай тіпті далалық артиллерия да осы қашықтықтан атуға қабілетті болды. Бірақ Сухомлиновтың ұсынысы қабылданбады. Бекініс жүйесін қиратудың орнына, оны 800 миллион рубльге жаңарту және жаңа бекіністер белдеуін қосу жоспарланды. Бұл Польшадан бас тартуды да білдіретін еді, бұл одақтастар жеңіске жеткен жағдайда олардың аумақты кеңейту туралы келіссөздер жүргізу мүмкіндігін шектеуі мүмкін. Польшалық сектордың қолбасшысы Михаил Алексеев форттарды қоршаудың тұзақ екенін және олардың мызғымастығы – иллюзия екенін түсінді. Немістер бекініс түскен кезде 1600 зеңбірек және миллионға жуық оқ-дәріні тартып алды.

Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін

Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Модлин Екінші Польша Республикасының құрамына кірді және заманауи бункерлермен, танкке қарсы және әуе шабуылына қарсы жабдықтармен жаңғыртылды. Оның басты мақсаты Варшаваны солтүстіктен болатын жау шабуылынан қорғау болды. Бекіністе сондай-ақ бірнеше әскери казармалар мен сержанттарды даярлайтын әскери колледждер орналасқан, оның ішінде Инженерлік оқу орталығы және Бронетанқ әскерлері офицерлік кадеттер мектебі болды. Модлин бекінісі 1939 жылы Польшаға неміс басқындығы кезінде Модлин шайқасының орын алған жері. Генерал Виктор Томме Варшаваға қайта оралуға тырысып, сәтті болмағаннан кейін Лодзь армиясын бекіністе орналастырды, және оның әскерлік бөлімдері капитуляциялаған соңғы польшалық әскери бөлімдердің бірі болды.

Қазіргі күн

Қалдың кейбір бөліктері туристерге ашық. Сонымен қатар, польша әскерінің осы аумақта әлі де көптеген құрылыстары бар, сондықтан кейбір редуттарға кіруге болмайды. Кейбір тасталған редуттар күтімсіз қалғандықтан, қатты зақымданып, көптеген металл бөлшектері металл қабыну үшін тоналған.