Кіріспе

Келіссөзшілерге пайдалы, өкілдік етілген мүдделерге емес, тиімді келісім

"Сүйікті келісім" немесе "сүйікті шарт" – әдетте құпия жасалған, кейбір тараптарға үлкен пайда әкеліп, басқа тараптарға немесе қоғамға жалпы түрде зиян келтіретін шарттық келісім. Бұл термин 1940 жылдары жұмысшылар емес, жұмыс берушіге тиімді, сыбайлас еңбек шарттарын сипаттау үшін пайда болған және көбінесе еңбек келіссөзшісіне қандай да бір сыйлық немесе артықшылық беруді қамтиды. Бұл термин жеке компаниялар мен мемлекеттік органдар арасындағы арнайы келісімдерге де қолданылады, онда компания және кейде мемлекеттік шенеунік пайданы қоғамға емес, өзіне жұмсайды. Саяси байланысы бар немесе ықпалды саясаткерлерге қаржылай көмек көрсеткендерге тендерсіз шарттар берілуі мүмкін. Кейде "сүйікті келісім" салық жеңілдіктерін немесе компанияны сол қалаға немесе штатта бизнес жасауға итермелейтін басқа да жеңілдіктерді қамтуы мүмкін. "Сүйікті келісім" заң аясында да болуы мүмкін. Мысалы, топтық сот ісінде талапкерлердің адвокаттары жауапкермен келісімге келуі мүмкін, онда басты нәтиже – топ мүшелеріне максималды өтемақы емес, адвокаттар үшін жоғары сыйақы алу болады.

Белгілі оқиғалар мен мәлімдемелер

1947 жылы кәсіподақтарға қатысты дау кезінде Сан-Франциско аймағындағы азық-түлік дүкендерінің иелері, кәсіподақтардың талаптарына "бас иген" басқа дүкендер кәсіподақтармен сыбайлас келісімдер жасасқан деді. 1949 жылы бәсекелес Американдық Еңбек Федерациясы (AFL) мен Өнеркәсіптік Ұйымдар Конгресі (CIO) арасындағы Индианаполистегі кір жуу өнеркәсібін кәсіподаққа қосу туралы дауда 42 кір жуу және құрғақ тазалау зауыттарының адвокаты Ұлттық Еңбек Қатынастары Кеңесі алдында куәлік берді. Ол AFL кәсіподағымен жасалған келісімшарттың CIO тарапынан айтылғандай, жұмыс берушілер мен AFL кәсіподақ шенеуніктері арасындағы сыбайлас келісім емес екенін мәлімдеді. Көптеген сарапшылар 2008 жылғы Джеффри Эпштейнге қарсы қылмыстық істі аяқтауға жасалған келісімді сыбайлас келісім деп атады. 2017 жылғы Салықты қысқарту және жұмыс орындарын құру туралы заңда белгілі бір технологиялық компаниялар үшін жасырын сыбайлас келісім болған деген пікірлер айтылды.

Құқықтық реформа

1959 жылғы Ландрум-Гриффин заңы – АҚШ-та кәсіподақтардың сыбайлас келісімдерін және басқа да түрлерін болдырмауға бағытталған федералдық заң.

2019 жылғы зерттеу

2019 жылғы зерттеу үкіметтік келісімшарттардың тілін қарастырып, "қолайлы шарттар" – "фирмаға өте пайдалы, бірақ үкіметке анық артықшылық бермейтін" сөздерді іздеді. Олар мұндай сөздер саяси үлестер төлейтін компаниялармен жасалған келісімшарттарда жиірек кездесетінін анықтады.