Кіріспе

Американдық азаматтық құқық қорғаушы (1925–1996)

Роберт Франклин Уильямс (26 ақпан 1925 – 15 қазан 1996) – американдық азаматтық құқық қозғалысының белсендісі және жазушы, 1950-жылдарда және 1961-жылға дейін Солтүстік Каролина штатының Монро қаласындағы NAACP бөлімшесінің президенті ретінде танымал. Ол Монро қаласындағы жергілікті кітапхана мен жүзу бассейнін біріктіруге қол жеткізді. Жоғары нәсілдік шиеленіс пен мемлекеттік зәбір-зияраттар кезінде Уильямс АҚШ-та қара нәсілділердің қарулы түрде өздерін-өздері қорғауын қолдады. Сонымен қатар, ол 1959 жылы 1958 жылғы «Сүйкісу оқиғасы» деп белгілі болған істе ұзақ мерзімді түзетутік жаза алған екі жас афроамерикалық ұлға губернатордың кешірімін алуға көмектесті. Уильямс Ұлттық мылтық қауымдастығынан (NRA) жарғы алып, Монродағы қара нәсілділерді Ку-клукс-клан немесе басқа шабуылшылардан қорғау үшін мылтық клубын құрды. NAACP-тың жергілікті бөлімшесі 1961 жылдың жазында Монроға мемлекетаралық автобустарды біріктіруді сынап көру үшін келген Freedom Riders-ті қолдады. 1961 жылдың тамызында ол әйелімен бірге бірнеше жылға АҚШ-тан кетіп қалды, себебі Монродағы қара нәсілділер тұратын ауданда адасқан ақ жұбайлар оны ұрлады деген айып тағылды. Жергілікті полиция мен ФБР жұбайларды Уильямс оларды ұрлағанын айтуға көндірді, ал ФБР оны тұтқындауға ордер шығарды, нәтижесінде ол Кубаға, кейін Қытай Халық Республикасына қашуға мәжбүр болды. 1970 жылы елге оралғаннан кейін 1975 жылы сот басталғанда бұл айыптаулар алынып тасталды. Уильямс қара нәсілділердің өзін-өзі қорғауын жақтады. Оның екі әпкесі – Лоррейн Гарлингтон және Джесси Линк, екі інісі – Джон Х. Уильямс және Эдвард С. Уильямс болды. Хелмс аға, кейін Монро қаласының полиция бастығы, болашақ АҚШ сенаторы Джесси Хелмстің әкесі болды. Жастығында Уильямс Ұлы көші-қонға қатысып, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде өнеркәсіптік жұмыс іздеп солтүстікке сапар шекті. Ол 1943 жылы ақ және қара американдықтар арасындағы еңбек бәсекелестігінен туған Детройттегі нәсілдік тәртіпсіздікке куә болды. 1944 жылы әскерге шақырылып, сол кездегі бөлінген теңіз жаяу әскерінде бір жарым жыл жеке сарбаз ретінде қызмет еткеннен кейін Монроға қайтып оралды.

Құшақ ішу

1958 жылы Уильямс NAACP бөлімшесінің басшысы ретінде жеті және тоғыз жастағы екі қара баланың қорғауын ұйымдастырды. Олар Монро қаласында ақ қыздың әрқайсысының жағынан сүйіп, анасына айтқаннан кейін тұтқындалып, ұрып-сапаланған болатын. Осы оқиға халықаралық жаңалықтарда кеңінен жарияланып, Уильямстың әйгілі болуына себеп болды. Оның жасаған жариялық науқаны Монро және АҚШ-ты сынаған мақалалардың көптеп жарылуына әкеліп, осы іске қатысқан шенеуніктерді әлемдік баспасөз арқылы ұятқа қалдырды. Біліктілер ақыры балаларды босатты, Солтүстік Каролина губернаторы оларды кешірді, бірақ штат оларға жасалған қатыгездік үшін ешқашан өтініш алмады. Осы оқиға "Сүйісқандық оқиғасы" деп танылды.

NAACP-тен шеттету

Уильямның сот үйінің алдындағы мәлімдемесі оны зорлық-зомбылықты қолдайды деп айыптаған NAACP ұйымынан шеттетуге алып келді. Уильямс линчтеуге қатысты ешнәрсе айтпағанын, жауап ретінде күш қолдануды, яғни өшпенділік зорлық-зомбылықты қабылдамайтынын мәлімдеді, және ол африкалық американдықтар ақ адамдардан шабуылға ұшыраған жағдайда ғана қарулы түрде өздерін қорғауы керек деді.

Азаттық саяхаттары және қудалау

Көптеген қолдаушыларын жоғалтқанына қарамастан, азаматтық құқықтар белсендісі Джеймс Форман Уильямсты және оның ақ нәсілділердің басқыншылығына қарсы қарулы түрде өзін-өзі қорғауды жақтауын қолдады. Форман, Уильямстың Монро, Солтүстік Каролинадағы үйіне сапар жасағанда оның қарулы өзін-өзі қорғау туралы үгітін де насихаттады, сондай-ақ Уильямсқа Монро қаласында "Азаттық жорығын" ұйымдастыруға көмектесуге келісті. 1961 жылы штаттар аралық автобустармен жүруді біріктіру мақсатында Монроға "Азаттық жорықтарын" жіберген CORE ұйымы үшін жергілікті NAACP бөлімшесі база ретінде қызмет етті. Олар Монроның қара нәсілділер тұратын Ньютаун ауданында орналастырылды. Сот үйінің алдында күн сайын митинг өткізілді, ал Монро полициясы түрлі шектеулер қойды, мысалы, митингке қатысушылардың арасында 15 метрдей қашықтық болуы керек еді. Бұл науқан барысында "Азаттық жорықтарына" қатысушылар Алабама штатының Аннистон және Бирмингем қалаларында зорлық-зомбылық көрсеткен топтардың шабуылына ұшырады. 1959 жылы Уильямс Ку-Клукс-Клан мүшелерімен және жергілікті полиция қызметкерлерімен атысқа түсіп, қашып кетті. Уильямс Кубаға, содан кейін Қытайға қашып кетті. 1962 жылғы Куба зымырандық дағдарысы кезінде Уильямс "Radio Free Dixie" арнасы арқылы АҚШ қарулы күштеріндегі қара нәсілді сарбаздарды Кубаға баруға дайындалып жатқанда, АҚШ-қа қарсы көтеріліс жасауға шақырды. Сіздер қаруланған болсаңыз, еркіндікке жетудің жалғыз мүмкіндігі осы екенін есте сақтаңыз. Бұл сіздің халқыңызға иттің де жаман күйінде қарауды тоқтатудың жалғыз мүмкіндігі. Біз алдыңғы жақты қорғаймыз, Джо, ал ол арттан не болғанын білмейтін болады. Түсіндің бе? Осы уақытта Мейбл және Роберт Уильямстар "The Crusader" газетін шығарды. Ол Кубада жүргенде "Қарулы негрлер" атты кітабын жазды. Бұл кітап Black Panthers ұйымын құрған Хьюи П. Ньютонға және кейінірек Африкалық-американдық қорғаныс лигасының негізін салған Маурисельм Лей Миллерге зор әсер етті. АҚШ-тан тысқарыда болғанына қарамастан, 1964 жылы Уильямс АҚШ-та орналасқан Революциялық әрекет қозғалысының (RAM) президенті болып сайланды.

Ханойға сапар

1965 жылы Уильямс сол кездегі Солтүстік Вьетнамның астанасы Ханойға сапарлады. Көпшілік алдында сөйлеген сөзінде ол Вьетнам соғысы кезінде АҚШ-қа қарсы қарулы күш қолдануды жақтады, Қытайды өз ядролық қаруын алғанымен құттықтады (Уильямс оны "Азаттық бомбасы" деп атады) және сол елге қарсы АҚШ-тың әскери шабуылдарына қарсы Солтүстік Вьетнаммен ынтымақтастығын білдірді. АҚШ Коммунистік партиясының бірқатар мүшелері Уильямстың ұстанымына қарсы болды, олардың пікірінше, бұл АҚШ-тағы жұмысшы табын нәсілдік белгі бойынша бөліп тастайды. 1964 жылғы 18 мамырда Гаванадан АҚШ-тағы заңгері, азаматтық құқықтарды қорғаушы Конрад Линнге жазған хатында Уильямс былай деп жазды:

"АҚШ КП менің қара нәсілділер күресіндегі ұстанымыма ашық түрде қарсы шықты. Шындығында, партия АҚШ-тағы қара нәсілділерді азат ету жұмысымды саботаждау үшін арнайы өкілдерін жіберді. Олар кубалықтарды мені радиодан шығаруға, "Крузерді" тыйым салуға және "Уильямстың ықпалын азайту" деп аталатын бірқатар басқа да шаралар қабылдауға қысым жасап жатыр. Мұның бәрі мен Гас Холлдың ақымақтарынан нұсқау алудан түбірінен бас тартқанымның нәтижесі. Мүмкін болса, тез арада осы жерден кетіп қаламын деп үміттенемін. Егер мені ФБР-ге тапсырса, дайын болу үшін сізге жазып отырмын."

Ілгелі, Роб.

Қытай

1963 жылы Уильямс Мао Цзэдунның 70 жылдық мерейтойына арналған тойға құрметті қонақ ретінде қатысты. 1966 жылдан 1969 жылға дейін Уильямс Қытайда тұрып, «The Crusader» басылымын жариялауды жалғастырды, онда АҚШ және басқа елдердегі қарулы азаттық қозғалыстары мақталып, жоғары бағаланды. Уильямс Қытайды афроамерикандықтар үшін соңғы үміт деп сипаттап, «Қытайсыз Америкада қаралардың күресі болмайды» деді. 1968 жылдың қаңтар айында Конрад Линн Уильямсқа АҚШ-қа оралуға шақырып хат жазды, ал Уильямс оған жауап берді:

Линн 1968 жылдың 24 қаңтарында Уильямсқа жазған хатында: «Қаржылық жағдайға көз жеткізгенше, қайтып оралу туралы шешім қабылдамауыңыз – даналықтың белгісі» деді. Қаржылық қолдау табылмай, Уильямстың АҚШ-тағы жақтастары 1968 жылы «Уильямс – президентке!» науқанын бастамады. 1969 жылдың қараша айына қарай Уильямс АҚШ-тың солшыл күштерінен көңілі қалғандай болды. Оның адвокаты Конрад Линн 1969 жылдың 7 қарашасында Заңдық қорғау қорының В. Хейвуд Бернске жазған хатында:

Уильямс енді солшылдар оны тастап кеткенін анық айтады. Оның қара нәсілді жауынгерлік ұйымдарды осы санатқа қалай жатқызатынын мен білмеймін. «Еркін Еуропа» радиосы оған олар үшін хабар тарату үшін жалақы ұсынды. Ол әзірге бас тартты. Бірақ ол үкіметпен немесе оңшылдармен келісім жасау мүмкіндігінен де бас тартқан жоқ. Ол түрмеге қамаудан сақтану үшін кез келген қимыл жасауға құқылы екенін айтады.

Әділет министрлігі Уильямстың достары Малкольм Х және Мартин Лютер Кингтің қазасынан кейін туған ықпал вакуумын толтыруға тырысқанын күдіктенді. Гуверге қаралар Уильямсты американдық азамат соғысы алдындағы федералдық қару-жарақ қоймасына шабуыл жасаған, құлдарды қаруландырып босатуға тырысқан әскери жойқын Джон Браунға ұқсас тұлға ретінде қарағанын хабарлады. Уильямстың АҚШ үкіметіне оралу туралы өтініштеріне үнемі бас тартылды.

Қайту

Уильямстың әйелі Мейбл Уильямс бірінші болып оралды, 1969 жылдың қыркүйегінде АҚШ-қа кірді. Уильямс Лондон, Англия арқылы қайтып келіп, 1969 жылы Мичиган штатының Детройт қаласына жетті. Ол дереу ұсталды және Солтүстік Каролинаға сотқа беру үшін қамауға алынды. Уильямс 1975 жылдың желтоқсан айында Солтүстік Каролина штатының Монро қаласында сотталды. Тарихшы Гвендолин Мидло Холл оның қорғау комитетін басқарды және оны қолдау үшін көптеген солшыл белсенділер келді. Белгілі адвокат Уильям Кунстлер сотта Уильямстың мүддесін қорғады. Солтүстік Каролина штаты оған тағылған барлық айыптауларды дерлік бірден түсіріп алды.

Өлім

Уильямс 1996 жылғы 15 қазанда Ходжкин лимфомасынан 71 жасында қайтыс болды. Паркс 1996 жылы Уильямстың қоштасу рәсімінде сөз сөйлеп, оның "батылдығы мен азаттыққа деген адалдығы" үшін мақтады. Ол: "Оның салған құрбандықтары мен жасағандары тарихқа мәңгі жазылып, ешқашан ұмытылмауы керек", - деп аяқтады.

Шығармалары

Қарулы қаралар (әйелінің қатысуымен; 1962), Нью-Йорк, Нью-Йорк: Марзани және Мунселл. Уэйн штаты университеті баспасынан қайта басылды, 1998. "АҚШ: Ұлттық азшылық төңкерісінің әлеуеті" [1964] 1965. Август Мейер және т.б. (ред.), 20 ғасырдағы қаралардың наразылық ойлары. Индианаполис және Нью-Йорк. "Тыңда, бауыр!" 1968; Нью-Йорк, Нью-Йорк: World View Publishers. 40 бет. "Қара ғалымдармен сұхбаттар: Роберт Ф. Уильямс", "Қара ғалым", 1970. Уильямс, Роберт Ф. Құдай ұйықтағанда: Роберт Ф. Уильямстың өмірбаяны (1996 жылы аяқталды, жарияланбаған).

Жалпы

Роберт Уильямс библиографиясы, Вьетнам соғысына афроамерикалықтардың қатысуы туралы веб-сайт. Казембе Балагун, Роза Паркстан сабақ алу, The Indypendent, 2005 жылғы 9 қараша.

Жазбалар мен сұхбаттар

"АҚШ-тың афроамерикандық көшбасшысы Роберт Уильямстың сөйлеген сөзі", 1966 жылғы 8 тамызда Пекинде өткен митингте АҚШ-тағы афроамерикандықтарға жасалған кемсітушілікке қарсы наразылық.

Роберт Ф. Уильямс, "Тыңда, бауырлас!" (1968), Вьетнамдағы американдық әскерлерге арналған жариялама. Сахир, Ванда. "Революциялыққа қадам салып өсу: Мейбел мен Роберт Ф. Уильямстың ұлы Джон Уильямспен сұхбат", "Сан-Франциско шығанағының көрінісі: Ұлттық қара баспасөз". 2005 жылғы 18 мамыр. 2005 жылғы 23 мамырда алынды. "Роберт Уильямстың Елші Адлай Стивенсонға жазған хаты", "Тарих – қару".