Кіріспе

Бутилденген гидроксианизоль (BHA) – синтетикалық, балауыз тәрізді, қатты мұнайхимиялық зат. Оның антиоксидантты қасиеттері оны азық-түлік, азық-түлік қаптамасы, мал азығы, косметика, фармацевтика, резеңке және мұнай өнімдерінде сақтаушы ретінде кеңінен пайдалануға әкелді. BHA 1947 жылдан бері тағам өнімдерінде қолданылып келеді.

Химия

BHA екі изомерлі органикалық қосылыстың қоспасынан тұрады, атап айтқанда 2-трет-бутил-4-гидроксианизол және 3-трет-бутил-4-гидроксианизол. Ол 4-метоксифенол мен изобутиленнен дайындалады. BHA-ның конъюгацияланған ароматикалық сақинасы еркін радикалдарды тұрақтандырып, оларды бекіте алады. Еркін радикалдарды залалсыздандырушы ретінде әрекет ете отырып, одан әрі еркін радикалдар реакцияларының алдын алады.

Қолданбалар

1947 жылдан бері BHA тағамдық майлар мен майлы тағамдарға антиоксиданттық қасиеттері үшін қосылады, себебі ол тағамның тотығуын, жағымсыз иіс шығаруын болдырмайды. Оған Е320 нөмірі тағайындалған. Ол көбінесе ұқсас химиялық зат – бутилденген гидрокситолуенмен (БГТ) біріктіріледі. Егешқұйрықтарда (тышқандарда) канцерогендік әсері байқалмаған; алайда Калифорния штаты BHA-ны канцероген ретінде тізімге енгізді. Еуропалық комиссия ғылыми әдебиеттерді зерттеді. Олар бұл заттың адамдарда канцерогендік әсер тудыру мүмкіндігінің төмен екенін атап өтті; хомяктарда канцерогендік әсер көрсеткен зерттеулер адамдарға қатысты емес (адамдарда қарынның алдыңғы бөлігі – лесомаха жоқ). Сондай-ақ, эндокриндік жүйеге әсер ететін болса, ол тағам арқылы қабылданатын мөлшерден әлдеқайда жоғары концентрацияда ғана болуы мүмкін екені айтылды. Халықаралық қатерлі ісіктерді зерттеу агенттігі (IARC) – Қорытындылар мен бағалаулар бойынша, бутилденген гидроксианизолдың канцерогендік қасиеттері екі рет егешқұйрықтарда және екі рет хомяктарда диета арқылы берілгенде тексерілді, нәтижесінде қарынның қатерлі және қатерсіз ісіктері пайда болды. Оның бір метаболиті – ТБГК (t-бутилгидрохинон), бұл тағам туралы жазатын Майкл Полланның еңбектері арқылы танымал консервант.