Кіріспе

Швед канадалықтары (Svenskkanadensare) – швед тегінен таралған Канада азаматтары немесе Канадаға көшіп келіп, тұратын шведтер. 2016 жылғы халық санауы бойынша Канададағы швед канадалықтарының саны 349 640 адамды құрады. Олардың көп бөлігі Көлінің батысында, атап айтқанда Виннипег, Калгари, Эдмонтон және Ванкувер қалаларында шоғырланған. Торонто жаңа келгендер үшін ең танымал орналасу орыны болып табылады. Әсерлі үлесі мен ерекше мәдени байланысына қарамастан, канадалық швед тегіндегі адамдардың бар болғаны 14 000-ы швед тілінде сөйлейді.

Тарих

Кейбір шведтер Канадаға 1867 жылы ел статусын алмас бұрын көшіп келді, бірақ көші-қонның нақты алғашқы толқыны 1890 жылдардың соңында басталып, 1914 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда аяқталды. Бұл топқа алдымен АҚШ-қа қоныс аударған көптеген фермерлер кірді. Алғашқы швед Якоб Фальстрем 1809 жылы Гудзон Бэй компаниясының қызметкері ретінде Канадаға келді. 1812 жылы оның ізін басқа швед ер адам басты, ол Норвегия және Ирландиядан келген екі адаммен бірге Төменгі Манитобадағы Қызыл өзен колониясын мекендеуге келді. 1868 мен 1914 жылдар аралығында АҚШ-та егіншілікке жарамды жер азайып бара жатқандықтан, Швециядан Канадаға көптеген қоныс аударушылар келді. 1866-1868 жылдар аралығында туған жеріндегі егін нашарлауы Швециядан ұқсас көші-қонға себеп болды. Екінші және ең ірі толқын 1920 жылдары болды, ол 1930 жылдардағы экономикалық дағдарысты және 1939-1945 жылдардағы Екінші дүниежүзілік соғысты бастан кешірді. Үшінші толқын, бұрынғыларына қарағанда аз болғанымен, 1950 жылдан бері үздіксіз жалғасуда. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін экономикалық жағдай жақсарған кезде Швециядан эмиграция деңгейі айтарлықтай төмендеді. Басқа елдердегі швед эмигранттары сияқты, көптеген жаңадан келгендер швед компанияларымен байланысты және елде тұрақты қалмай жоспарлап отыр.

Ғарыштық бөліну

Швециялықтардың көпшілігі Канаданың батысына, Солтүстік Онтариодан Британдық Колумбияға дейін қоныстанды. Қатаң түрде шведтік қауымдастықтардың саны аз болды, ең алғашқылары 1885 жылы Манитобадағы Скандинавия және 1886 жылы Саскачевандағы Стокгольм болды. Канаданың халық санағы швед иммигранттарының барлық провинциялар мен территорияларда, ауылдық жерлерде және кейбір қалалар мен елді мекендерде шашырап қоныстанғанын көрсетті. Виннипег 1940 жылдарға дейін Канаданың швед астанасы ретінде танылды, содан кейін бұл атақ Ванкуверге көшті. Швециялықтардың көп бөлігі Калгари және Эдмонтон қалаларында және олардың айналасындағы аймақтарда тұрады, бірақ Торонто аймағында жаңа келгендердің ең көп шоғырлануы байқалады, мұнда Солтүстік Америкадағы швед бизнесінің ең ірі орталықтары орналасқан. Канадада 175-тен астам жердің атауы шведтік текті, олардың ішінде Уппсала (Онтарио), Стокгольм (Саскачеван) және Торсби (Альберта) бар.

Ассимиляция

Швециялықтардың көпшілігі ассимиляцияны сәттілікке жетудің негізгі шарты деп есептеді. Алғашқы иммигранттар ағылшын тілін жақсы меңгеруге тырысып, қатар екі апталық газетті қоса алғанда, швед тіліндегі көптеген газеттерге қолдау көрсетті. Бүгінде Солтүстік Америкадағы жалғыз швед тіліндегі журнал – «Swedish Press» Ванкуверде жарияланады. Швециялықтар төрт маусымға дағдыланған. Швеция географиялық тұрғыдан солтүстікке қарай орналасқан болса да (Батыс жарты шарында ол Гудзон шығанағының ортасында жатар еді), Гольфстрим ағысы Швецияның климатын күтілгеннен гөрі әлдеқайда қоңылдатады. Көптеген шведтердің далаға қоныстануының себебі – ландшафттың өзгешелігіне және қатал қысқа қарамастан, жердің қолжетімді болуы еді.

Белгілі швед канадалықтары

Швед тегі бар атақты канадалықтардың қатарында бұрынғы НХЛ хоккейшісі Дэниел Альфредссон бар. Ол Швецияда туған, бірақ 19 жыл Оттава «Сенаторлар» командасы үшін ойнағаннан бері Канадада тұрып, 2016 жылдың қыркүйегінде Канада азаматтығын алды. Сондай-ақ, Канада сенаторы Памела Уоллин, Маккензи аңғары құбыржолын зерттеу комиссиясын басқарған судья Том Бергер, Торонтодағы Рой Томсон залын және Вашингтондағы Канада елшілігін жобалаған сәулетші Артур Эриксон, әнші-күйші және ән жазушы Майкл Сакселл, 1968-1971 жылдары Альберта провинциясының премьер-министрі Гарри Стром, «Аудубон» қоғамына ең көп үлес қосқан табиғат зерттеушісі Луиза де Кириллин және 1974 жылы поэзия саласында генерал-губернатор сыйлығын жеңіп алған Ральф Густафсон да бар.