Габриэль Аксель: Даниялық режиссер, актер және сценарист

Кіріспе

Даниялық кинорежиссер, актер, жазушы және продюсер Аксель Габриэль Эрик Мёрх, Габриэль Аксель (18 сәуір 1918 – 9 ақпан 2014) – «Бабеттің тойы» (1987) фильмінің авторы және режиссерi ретінде әйгілі Даниялық кинорежиссер, актер, жазушы және продюсер.

Өмірбаян

1918 жылғы 18 сәуірде Данияның Орхус қаласында дүниеге келген Аксель балалық шағының көп бөлігін Парижде, бай даниялық өндірушінің отбасында өткізді. 1935 жылы, 17 жасында отбасының экономикалық қиындықтарына байланысты Данияға көшіп, жиһаз жасаушылыққа оқыды. 1942 жылы Аксель Копенгагендегі Корольдік Дания театрының актерлік мектебіне қабылданды. 1945 жылы бітірген соң Францияға оралып, Парижде, соның ішінде театр директоры Луи Жуве басқаратын Театр де Л’Атенеде бес жыл сахнада өнер көрсетті. 1948–1949 жылдардың қысында ол Людвиг Холбергтің «Дидерих Маншенскрек» («Дидерих Жаман») пьесасын Париж театрында қойды. Аксель 1950 жылы Данияға қайтып келді және 1950-ші жылдардың басында режиссер ретінде танымал болды. Оның қойылымдарына Марсель Айменің «Басқалардың басы», Пьер Корнельдің «Сид» және Жан Жиродукстің «Лукреция үшін» пьесалары кірді. Аксель 1951 жылы теледидар режиссері болып жұмыс істеді және 1951 жылдан 1968 жылға дейін 48 теледрама түсірді. 1955 жылдан бастап Аксель «Нордиск Фильм» компаниясының директоры болды. Оның тұңғыш фильмі – әлеуметтік реалистік драма «Ешқандай қиындықсыз» (1955) жоғары бағаланды, ал 1957 жылы «Қажет емес әйел» телефильмімен үлкен жетістікке жетті. Ол 1967 жылы Канн кинофестивалінің бағдарламасына ілігіп, 1967 жылғы Канн кинофестивалінде техникалық жүлдеге (Mention spéciale du grand prix technique) ие болған «Қызыл плащ» атты скандинавиялық эпикалық сағасын түсірмес бұрын, жеңіл комедиялар мен фарстардың қатарын режиссерлікке жіберді. Оның басқа фильмдеріне танымал комедия «Алтын капуста отбасысы» (1975) және оның жалғасы, сондай-ақ Данияда порнографияны заңдастыруды қолдаған «Сүйкімді ойыншықтар» (1968) фильмі кіреді. 1977 жылы Францияға оралған Аксель француз теледидары үшін бірнеше ірі жобаларды режиссерлік етті. 1987 жылы Аксель Данияға оралып, 15 жылдан бері армандаған жобасын іске асырды – Карен Бликсеннің «Бабеттің тойы» романының бейімделуін түсірді. Канн кинофестивалінде көрсетілген бұл фильм 60-шы «Оскар» марапаттауында «Үздік шетелдік фильм» номинациясын жеңіп алды. Оның келесі фильмдері – «Кристиан» (1989) жастар драмасы, «Ютландияның ханзадасы» (1994) тарихи драмасы (принц Амлет аңызы бойынша, Хелен Миррен, Габриэль Бёрн және Кристиан Бейлдің қатысуымен), сондай-ақ Мароккода өткен махаббат оқиғасы «Лейла» (2001) халықаралық деңгейде үлкен қызығушылық тудырмады. Режиссерлік мансабымен қатар, Аксель 1950 және 60-шы жылдардағы танымал комедияларда түрлі-түсті қосалқы рөлдерде ойнап, оншақты даниялық фильмде түсті. Ол 1967 жылы «Қарсыласатын садист» фильмінде тартымды алаяқ Марсель де Садтың рөлін сомдады. 1995 жылы Аксель Францияның Ұлттық Ардагерлік орденінің рыцарі, 2000 жылы «Өнер мен әдебиет орденінің» командирі, ал 2003 жылы Құрмет легионының офицері атанды. 2003 жылы Аксель Копенгаген халықаралық кинофестивалінде өмірлік жетістіктері үшін марапат алды. 2012 жылы ол Рунгстедлунд сыйлығына ие болды. Аксель 2014 жылғы 9 ақпанда 95 жасында ұйқыда қайтыс болды.

Born in Aarhus, Denmark, on 18 April 1918, Axel spent most of his childhood in Paris in a wealthy Danish manufacturer's family. In 1935, at age 17 following the family's economic collapse, he moved to Denmark and trained as a cabinet maker. In 1942, Axel was admitted to the acting school at the Royal Danish Theatre in Copenhagen. After graduating in 1945, he returned to France, where he spent five years on stage in Paris, including at the Théâtre de l'Athénée under theatre director Louis Jouvet. During the winter of 1948–1949 he produced Ludvig Holberg's Diderich Menschenskraek (Diderich the Terrible) at Théâtre de Paris. Axel returned to Denmark in 1950, and broke through as a stage director in the early 1950s. His productions included La tête des autres (Other People's Heads) by Marcel Aymé, Le Cid by Pierre Corneille, and Pour Lucrèce by Jean Giraudoux. Axel started directing for television in 1951, and, from 1951 to 1968, did some 48 television dramas. From 1955, Axel was a director at Nordisk Film. His debut feature, the social realist drama Nothing But Trouble (1955), was highly praised, and the breakthrough came with the TV film A Woman Not Wanted in 1957. He went on to direct a string of lighter comedies and farces before making the epic Nordic saga The Red Mantle in 1967, which was selected for Cannes Film Festival competition and won a Technical Prize (Mention spéciale du grand prix technique) at the 1967 Cannes Film Festival. His other films include the popular comedy The Goldcabbage Family (1975) and its sequel, and a series of sexually oriented features including the campaigning Det kære legetøj (1968) which advocated the legalisation of pornography in Denmark. With some 16 feature films to his credits Axel returned to France in 1977, where he directed several large projects for French television, culminating in 1985 with a historical five episode series, (Heaven's Pillars). In 1987, Axel returned to Denmark to direct what had been his dream project for over 15 years, and is considered his masterpiece, an adaptation of Karen Blixen's Babette's Feast. After screening at the Cannes Film Festival, the film won the Academy Award for Best Foreign Language Film at the 60th Academy Awards among others. His next films, the youth drama Christian (1989), the historical drama Prince of Jutland (1994), after the legend of Prince Amleth, and starring Helen Mirren, Gabriel Byrne, and Christian Bale, and Leïla (2001), a love story set in Morocco, failed to achieve the same international resonance. Alongside his directing career, Axel acted in a dozen Danish films, mostly in colourful supporting roles in popular comedies in the 1950s and 60s. He played the lead as the elegant charlatan Marcel de Sade in The Reluctant Sadist (1967). Axel in 1995, was made a Knight of the French National Order of Merit, in 2000 Commander of the Ordre des Arts et des Lettres, and in 2003 was made Officer of the Legion of Honour. In 2003, Axel received a Lifetime Achievement Award at the Copenhagen International Film Festival. In 2012 he received the Rungstedlund Award. Axel died in his sleep on 9 February 2014 at the age of 95.