Кіріспе
Роберт Моррис Моргентау (ағылш. Robert Morris Morgenthau; 31 шілде 1919 - 21 шілде 2019) – американдық заңгер, Нью-Йорк округінің округ прокуроры. 1975 жылдан 2009 жылғы зейнеткерлікке шыққанға дейін Нью-Йорк округінің (Манхэттен ауданы) округ прокуроры қызметін атқарды, ал бұрын 1960 жылдары Джон Ф. Кеннедидің тағайындауымен Нью-Йорк штатының оңтүстік округінің АҚШ прокуроры болып қызмет еткен. Зейнеткерлікке шыққанда Моргентау Нью-Йорк штаты тарихындағы ең ұзақ қызмет еткен округ прокуроры атанды.
Robert Morris Morgenthau ('/m//ɔr//ɡ//ən//θ//ɔː/ MORGən thaw; July 31, 1919July 21, 2019) was an American lawyer. From 1975 until his retirement in 2009, he was the District Attorney for New York County (the borough of Manhattan), having previously served as United States Attorney for the Southern District of New York throughout much of the 1960s on the appointment of John F. Kennedy. At retirement, Morgenthau was the longest serving district attorney in the history of the State of New York.
Ерте өмір
Моргентау 1919 жылы Нью-Йоркте 1866 жылы Баденнен көшіп келген көрнекті ашкенази еврей отбасында дүниеге келді. Ол 1934 жылдан 1945 жылға дейін президенттер Франклин Делано Рузвельт және Гарри Трумэннің кезінде Қаржы министрі болған Элинор (туған тегі Фатман) және Генри Моргентау кішінің ұлы болды. Оның анасының бабасының атасы – Lehman Brothers компаниясының негізін қалаушыларының бірі Майер Леман. Оның атасы Генри Моргентау аға Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Осман империясында АҚШ-тың елшісі болған. Дипломатиялық қызметке кіріспес бұрын Генри Моргентау аға жылжымайтын мүлік саласында зор байлық жинап, демократ президент Вудро Вильсонның белсенді қаржылық қолдаушысы болды. Моргентаудың әкесінің әжесі Алабама штатының Монтгомери қаласында дүниеге келген. Моргентау отбасының саяси байланыстары бастан-ақ мықты болды. Отбасының үйі Нью-Йорктің Хайд-парк қаласындағы Франклин Делано Рузвельттің Спрингвуд эстатесына жақын орналасқан, және ол болашақ президентпен бірге өсті. Ол Жерорта теңізі мен Тынық мұхитында, көбінесе эсминецтерде (destroyers) қатысты, осыған орай ол қола және алтын жұлдыздармен марапатталды. Соғыстан кейін Моргентау құқық білімін алып, 1948 жылы Йель құқық мектебін бітірді. 1969 жылдың қаңтарында президент Ричард Никсон сайланғаннан кейін Моргентау лауазымында қалды және бірнеше ай бойы Никсон әкімшілігінен кетіп қалуға бағытталған күшейе берген қоғамдық қысымға қарсы тұрды. Республикашы Уитни Норт Сеймур кіші Нью-Йорктің оңтүстік округінің прокуроры болып тағайындалды.
Саясатка оралу
Бұдан кейін Моргентау 1970 жылы губернаторлыққа Демократиялық партияның тікелей кандидаттығын алу үшін отставкаға кеткенге дейін қала әкімі Джон В. Линдсейдің реформашы әкімшілігінде қала әкімінің орынбасары болып қызмет етті. Моргентау Артур Голдберг пен Говард Сэмюэлс сияқты екі кандидатқа қарағанда қаржы жинау және қолдау табуда нашар болды, сондықтан бірнеше аптадан кейін жарыстан бас тартты. Голдберг кандидаттыққа ие болды, бірақ кейін Рокфеллерге жеңілді.
Нью-Йорк округінің округтiк прокуроры
Моргентау 1974 жылға дейін жеке өмірде болды, содан кейін Нью-Йорк округінің округтік прокуроры лауазымына сайланды. Бұл сайлау Фрэнк Хоганның қайтысынан туындады, ол 30 жылдан астам уақыт бойы округтік прокурор болып қызмет еткен еді. Моргентау Хоганның уақытша ізбасары Ричард Кухты жеңді. Моргентау полициядағы ірі сыбайлас жемқорлық оқиғасынан кейін баспасөзde өз мінез-құлқы үшін сыналып, айыпталып қалды. Скандал полиция бөлімін дүр сілкіндірген, Нью-Йорк қалалық көлік полициясының қызметкерлері тарапынан негізсіз тұтқындалған сегіз адамға федералды судья 1 миллион доллардан астам өтемақы төледі. Арыз білдірушілердің бірі Рональд Йедон полиция қызметкері болды. Ол қызметтен тыс екі рет тұтқындалып, әйелді зорлауда айыпталды. Моргентау техникалық жағынан жергілікті лауазымда болғанмен, ұлттық деңгейде танымал болды, бұл ақ жағалы қылмыстарды талқандай іздеуіне байланысты болды. 1960 жылдары Моргентаудың көмекшісі болған манхэттендік танымал қорғау адвокаты Гари Нафталистің айтуынша, Моргентау «жабық кеңселердегі қылмысты» соттау «көшедегі қылмысты» соттаумен бірдей маңызды деп есептеген. 2005 жылы 85 жасқа толған Моргентау округтік прокурор лауазымына тоғызыншы (толық сегізінші) мерзімге кандидат болатынын жариялады. Онжылдықтардан кейін ол алғаш рет күшті қарсыласына тап болды – бұрынғы сот судьясы Лесли Кроккер Снайдер. Снайдер «Нью-Йорк Таймс» газетінің қолдауын алды, ол қаланың барлық элитасы сияқты Моргентауды ұзақ уақыт қолдаған еді. Моргентау демократиялық сайлауда 59% дауыспен жеңіске жетті, ал Снайдер 41% дауыс жинады. Моргентау қайта сайлауда 99% -дан астам дауыспен жеңді. Оның орнын Моргентаудың прокуроры және бұрынғы президент Джимми Картердің мемлекеттік хатшысы Сайрус Ванстың ұлы Сайрус Ванс басты. Моргентау 25 маусымда Вансқа ресми қолдау көрсетті. Ванс 2009 жылдың 15 қыркүйегінде өткен алғашқы сайлауда және 3 қарашада өткен жалпы сайлауда жеңіске жетті. 2010 жылдың 20 қаңтарында Моргентау Wachtell, Lipton, Rosen & Katz заң фирмасына қосылды.
Теледидар кейіпкерлері
1990 жылдан 2000 жылға дейін "Заң мен тәртіп" телехикаясында Нью-Йорк округінің прокуроры Адам Шифтің (актер Стивен Хилл ойнады) кейіпкері шамалы дәрежеде Моргентауға негізделген. Моргентау осы кейіпкердің жанкүйері болған екен. 2021 жылдан 2023 жылға дейін актер Джастин Барта 1960-шы жылдардың ортасындағы оқиғаларды көрсететін Epix телесериалының жеті эпизодында қырық жастағы Роберт Моргентауды "Харлемнің құдасы" ретінде сомдады.
Қауымдастықтар
Моргентаудың басқа да маңызды қоғамдық қызметтері – 1962 жылдан бері ол басқарған Нью-Йорк қаласының Полиция Атлетикалық Лигасы (алғаш президент, кейін төраға) және ол төрағасы болған еврей мұрасы мұражайы еді.
Марапаттар
2005 жылы Моргентау Нью-Йорк қаласының жүз жылдық қауымдастығынан «Нью-Йорк қаласына ерекше үлес қосқаны үшін» алтын медаль алды. Моргентау сондай-ақ Нью-Йорк қалалық адвокаттар қауымдастығының медалін, қаланың адвокатурасының беделін арттырғаны үшін алды. 2016 жылы ол Лео Бэк медалімен марапатталды.
Жеке өмір
Оның алғашқы әйелі Марта Патридж, христиан, онымен колледжде танысқан; олардың бес баласы болды: Джоан Моргентау Уодсворт, Энн Патридж Моргентау Гранд, Роберт Патридж Моргентау, Элинор Гейтс Моргентау және Барбара Элизабет Моргентау Ли. Элинор, "Нелли" деп танымал болған, ауыр психикалық мүгелектікке ұшырады. Ол сөйлемеді, зорлық көрсетті және өз ата-анасын ешқашан танымады. Бес жасында Моргентау өте тартынды, бірақ ақыры оны Нью-Йорк штатының солтүстігіндегі емдеу орталығына орналастыруға келісті. 2023 жылы 72 жастағы Нелли Моргентау сол сияқты жеке орталықта қалып, әкесі келгенде де оны танымады. Моргентаулар балаларын яһуди дінінде тәрбиеледі. Марта 1972 жылы қайтыс болды. 1977 жылы ол 1971 жылы Ұлттық хабарламалар бойынша Пулитцер сыйлығын жеңіп алған жазушы Люсинда Фрэнкске үйленді. Ол да христиан еді. Олардың екі баласы болды: Джошуа Франкс Моргентау (1984 жылы туған) және Эми Элинор Моргентау (1990 жылы туған).
Өлім
Моргентау 2019 жылдың 21 шілдесінде Манхэттендегі Ленокс Хилл ауруханасында қысқа аурудан кейін қайтыс болды. Ол 100 жасқа толуына он күн жетпеген еді және Нью-Йорктегі Маунт-Плезант зиратына жерленді.