Кіріспе

Американдық саясаткер (1921–2000) американдық саясаткер Джон Влитт Линдсей (/v//l//iː//t/; 24 қараша 1921 – 19 желтоқсан 2000) – американдық саясаткер және заңгер. Саяси мансабында Линдсей АҚШ конгрессмені, Нью-Йорк қаласының мэрі және АҚШ президентіне үміткер болды. Ол сонымен қатар "Good Morning America" бағдарламасының тұрақты қонақ жүргізушісі болды. Линдсей 1959 жылдың қаңтарынан 1965 жылдың желтоқсанына дейін АҚШ Өкілдер палатасының мүшесі, ал 1966 жылдың қаңтарынан 1973 жылдың желтоқсанына дейін Нью-Йорк қаласының мэрі қызметін атқарды. 1971 жылы Республикалық партиядан Демократиялық партияға өтіп, 1972 жылы Демократиялық президенттікке және 1980 жылы Нью-Йорк штатының сенаторына Демократиялық партиядан үміткерлікке түсті, бірақ екеуі де сәтсіз аяқталды.

Ерте өмір

Линдсей Нью-Йорк қаласында, Вест-Энд даңғылында Джордж Нельсон Линдсей мен Флоренс Элеонора Влиттің отбасында дүниеге келді. Ол ағылшын және голланд тегінен тараған, жақсы жағдайдағы отбасында өсті. Линдсейдің әкесі табысты заңгер және инвестициялық банкир болған.

Әскери қызмет және заңгерлік мансап

Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда Линдсей оқуын мерзімінен бұрын аяқтап, 1943 жылы АҚШ Әскери-теңіз күштеріне артиллерия офицері болып қабылданып, қызметке кірді. Ол лейтенант шеніне жетіп, Сицилияға түсу операциясы мен Тынық мұхиты аймағындағы бірнеше шабуылдарда көрсеткен ерлігі үшін бес «ұрыс жұлдызы» алды.

Неке

Нью-Йорк қаласына оралған Линдсей болашақ әйелі Мэри Энн Харрисонмен (1926–2004) Коннектикут штатының сенаторы Прескотт Буштың қызы, болашақ президент Джордж Герберт Уолкер Буштың қарындасы және Джордж У. Буш пен Джеб Буштың тәтесі Нэнси Уокер Буштың үйлену тойында танысты. Олардың үш қызы мен бір ұлы болды.

АҚШ өкілі

Линдсей 1951 жылы «Айзенхауэр үшін жастар» клубының негізін қалаушылардың бірі және 1952 жылы Нью-Йорк Жас республикашылдар клубының президенті ретінде саясатқа бейімделе бастады. 1955 жылы ол АҚШ Әділет министрлігіне генерал-прокурор Герберт Браунэллдің атқарушы көмекшісі болып орналасты. Ол азаматтық құқықтар және 1957 жылғы Азаматтық құқықтар заңы сияқты мәселелер бойынша жұмыс істеді. 1958 жылы Браунэлл, сондай-ақ Брюс Бартон, Джон Аспинвалл Рузвельт және Эдит Уилкидің қолдауымен, ол білім беруге және «Медикер» бағдарламасына федералдық көмек көрсетуді ерте қолдады.

Нью-Йорк қаласының әкімі

1965 жылы Линдсей Нью-Йорк қаласының мэрі болып республикашыл ретінде сайланды, оны Нью-Йорк Либералдық партиясы қолдады. Бұл үштік жарыс болды. Ол демократтық мэрлік кандидат Абрахам Д. Бимді, содан кейін қалалық контроллері, сондай-ақ «Консервативті бағыт» бойынша сайысқан «National Review» журналының негізін қалаушы Уильям Ф. Баклиді жеңді. Науқанның ресми емес ұраны Мюррей Кемптонның бағанасынан алынған: «Ол жаңа, ал қалғаны шаршаған».

Еңбек мәселелері

1966 жылдың 1 қаңтарында Майк Квилл басқарған Американың көлік жұмысшылары одағы метро және автобус қызметін толығымен тоқтата тұрып, қаланы жапты. Нью-йорк тұрғындары көлік ереуілін бастан кешірген кезде Линдсей: «Менің ойымша, бұл әлі де көңілді қала» деді және оны көрсету үшін қонақүй бөлмесінен қалалық әкімдікке дейін алты шақырым (6 км) қашықтықты жаяу жүрді. Мақалада Шаап сарказммен бұл қате екенін атап өтті. Ереуіл нәсілдік және антисемиттік мәселелерге толы болды, қара және Пуэрто-Риколық ата-аналар еврей ұстаздары мен басшыларына қарсы шықты. Бұл оқиға афроамерикандықтар мен еврейлер арасындағы жылдар бойы сақталған керісімге алып келді. Қаланың тұрмыс сапасы қоқыс тасымалдаушылардың ереуілі кезінде ең төменгі деңгейге жетті, өйткені қоқыс үйінділері өртеніп, күшті жел оларды көшелерге таратты. 1968 жылдың маусым айында Нью-Йорк полиция департаменті Линдсейді қоғамдық шара кезінде қорғау үшін снайперлерді орналастырды, жақында ғана қала әкімімен кездесуді талап еткен пышақ ұстаған адамды ұстағаннан кейін. Мектептер жабылып, полиция жұмысын баяулатты, өрт сөндірушілер жұмыс тоқтатумен қорқытты, қала қоқысқа толып, нәсілдік және діни шиеленістер бет көрсеткен кезде Линдсей 1968 жылдың соңғы алты айын «өмірімдегі ең қиын кезең» деп атады. Президент Джонсон есепті назарға алмады және Кернер комиссиясының ұсыныстарын қабылдамады. 1968 жылдың сәуірінде, Кернер есебі жарияланғаннан кейін бір ай өткен соң, Мартин Лютер Кингтің қазасынан кейін 100-ден астам қалада тәртіпсіздіктер болды. Алайда Нью-Йоркте Линдсей тікелей Харлемге барып, қара нәсілді тұрғындарға Кингтің қазасына өкініш білдірді және кедейлікпен күресіп жатқанын айтты. Ол тікелей ден қою арқылы қаладағы тәртіпсіздіктердің алдын алды, тіпті басқа ірі қалалар өртенген кезде де. Сол түні Линдсейге ілесіп келген Дэвид Гарт: «125-ші көшеден батыстан шығысқа қарай адамдардың қабырғасы келді. Біз қаза табамыз деп ойладым. Джон қолын көтеріп, кешірім сұрады. Бәрі тыныш болды. Менің ойымша, оның сол жерде болуы адамдарға көңіл берді, өйткені оны бірінші рет көрген жоқ. Ол үнемі сол жерге баратын. Бұл оған сенімділік сыйлады» деп еске алды. Линдсей Нью-Йорктегі афроамерикандық қауымдастыққа қолдау көрсетті, оның әкімшілігі 1969 жылғы Гарлем мәдени фестиваліне демеушілік етті, ол 2021 жылғы «Жаздың жаны» музыкалық фильмінде көрсетілген. Фестивальдің жүргізушісі Тони Лоуренс мэерді Гарлем жұртшылығына «көк көзді жан досымыз» деп таныстырды.

1969 жылғы бұрқасын

1969 жылғы 10 ақпанда Нью-Йорк қаласын қар басып кетті. Тек бірінші күні 14 адам қаза тауып, 68-і жарақат алды. Бір күн ішінде қала әкімі Манхэттенге басқа аудандар есебінен артықшылық бергені үшін сынға ілікті. Бір қалалық қызметкер Куинстегі көшелерді тазалау үшін пара алды деген айып тағылды. Бір аптадан кейін шығыс Куинстегі көшелер әлі де қала қызметкерлері тазаламағандықтан, аудан тұрғындарының ашу-ызасын туғызды. Көптеген тұрғындар қаланың басқа аудандары әрдайым Манхэттенге екінші орында қалатынын сезінді. Линдсей Куинске сапар жасады, бірақ оның сапары жақсы қабылдамады. Оның машинасы Рего-Парк арқылы өте алмады, тіпті төрт дөңгелекті жүк көлігімен де қиындыққа тап болды. Бұл қар дауылы "Линдсейдің қар дауылы" деп аталды және "қалалық саясат тарихында аңызға айналған" саяси дағдарысқа әкелді. Линдсейдің оң жағынан шабуыл жасаған Прокачино, Линдсей мен оның бай Манхэттен қолдаушыларын сипаттау үшін "лимузиндік либерал" терминін ойлап тапты. Республикалық партияның кандидаттығын жоғалтса да, Линдсей Нью-Йорк либералдық партиясының кандидаттығымен сайлау бюллетенінде қалды. Ол сайлау кампаниясында "қателер болды" деп мойынды етіп, Нью-Йорк қаласының мэрі болуды "Америкадағы ең қиын екінші жұмыс" деп атады. Оның позициясын екі телеарнада көрсетілген жарнамалар арқылы түсіндірді: біреуінде ол тікелей камераға қарап былай деді: "Мен өткен қыста қаланың ең үлкен қар жауатын алдында ауа райын дұрыс болжамадым. Бұл қателік болды. Бірақ мен көшелерге 6000 полицей қостым. Бұл қателік емес. Мектеп ереуілі тым ұзаққа созылды, бәріміз де қателіктер жасадық. Бірақ мен бұл қалаға 225 мың жаңа жұмыс орны әкелдім. Бұл қателік емес. Сондай-ақ, бізде Детройт, Уоттс немесе Ньюарк сияқты қалалар жоқ. Бұл да қателік емес. Нәрселердің жаманға бұрылуы осы жұмысты Америкадағы ең қиын екінші жұмыс етеді. Бірақ жақсыға бұрылуы осы жұмысты мен қалағанымға себеп болады". Екінші жарнама төменгі Манхэттеннен Нью-Джерсиге қарай Голланд туннелі арқылы саяхатпен басталды және "Сайлау күніне дейін әрбір нью-йорктық осы сапарды кем дегенде бір рет жасауы керек" деген ұсыныс айтылды. Содан кейін нәсілдік тәртіпсіздіктерден зардап шеккен Нью-Джерси штатының Ньюарк қаласының бейнесі көрсетілді. Прокачиноның этникалық, жұмысшы табының ақ адамдары арасындағы мызғыма қолдауына байланысты (Марчи өзінің туған Стейтен-Айленд қаласында жеңіске жетті) Бруклин мен Бронкстың шамалы артықшылығына қарамастан, Линдсей үш түрлі топтың қолдауымен қарсыластарын жеңе алды.

Қатты тонау

1970 жылы 8 мамырда Уолл-стрит пен Брод-стриттің қиылысында және Нью-Йорк қалалық әкімдігінің жанында Нью-Йорк штатының AFL–CIO еңбек федерациясы ұйымдастырған 200-ге жуық құрылыс жұмысшысы Кент штатындағы оқ ату оқиғасына, Камбоджадағы әскери науқанына және Вьетнам соғысына қарсы наразылық білдірген 1000-ге жуық жоғары мектеп және колледж студенттеріне шабуыл жасағанда тәртіпсіздік басталды. Жақын маңдағы Уолл-стриттегі инвестициялық фирмалардың кейбір адвокаттары, банкирлері және инвестициялық талдаушылары көптеген студенттерді қорғауға тырысты, бірақ олардың өзіне де шабуыл жасалды, ал кейбір куәгерлер полицияның ештеңе істемей тұрғанын хабарлады. 70-тен астам адам, оның ішінде төрт полицей жарақаттанса да, тек алты адам ғана қамауға алынды. Келесі күні Линдсей полицияның әрекетсіздігіне қатысты қатты сын айтты. Полиция департаментінің еңбек басшылары кейін Линдсейді өз мәлімдемелерімен "халықтың Полиция департаментіне деген сенімін күйретуде" деп айыптады және бұл әрекетсіздікті әкімшіліктен бұрынғы жеткіліксіз дайындықтар мен "тұрақсыз директивалар" деп баптады. Бірнеше мың құрылысшы, докерлер және кеңсе қызметкерлері 11 мамыр және 16 мамыр күндері әкімге қарсы наразылық көрсетті. Наразылар Линдсейді "қызыл әкім", "сатқын", "коммунист егесі" және "сұмдық" деп атады. Әкім қаланың хал-ахуалын "кернеулі" деп сипаттады.

Полицияның сыбайлас жемқорлығы

1970 жылы «Нью-Йорк Таймс» газеті Нью-Йорк полиция департаментінің патрульдік полиция қызметкері Фрэнк Серпиконың полициядағы кең таралған сыбайлас жемқорлық туралы мәлімдемесін жариялады. Осының нәтижесінде Линдсей сол сәуірде Кнапп комиссиясын құрды, тергеу жұмыстары маусым айында басталды, бірақ қоғамдық тыңдаулар 1971 жылдың 18 қазанында ғана өтті. Комиссияның алдын ала есебі 1972 жылдың тамызында жарияланды, ал соңғы ұсыныстар 1972 жылдың 27 желтоқсанында ғана жарық көрді. Кнапп комиссиясын құрғандығы үшін көптеген полиция қызметкерлері оны жақтырмады және олар қызмет барысында қаза болған жағдайда, оның жерлеу рәсіміне келмеуін тіледі, ал ол келген кезде оны ұрысып, ысқырып, наразылық білдірді. 1972 жылы қара революционерлердің қолынан қаза тапқан екі қалалық полиция қызметкерінің бірі Рокко Лоридің әйелі сол жылы күйеуінің жерлеу рәсіміне Линдсейдің қатысуын қаламағанын айтты.

Бағалаулар

1993 жылы Чикагодағы Иллинойс университетінің профессоры Мелвин Г. Холли жүргізген тарихшылар, саясаттанушылар және қалалық сарапшылар арасындағы сауалнамада Линдсей 1820 мен 1993 жылдар аралығында қызмет еткен американдық ірі қала әкімдерінің арасында ең нашарларының он алтыншысы деп танылды.

Партияны ауыстыру және президенттік сайлау науқаны

Линдсей 1968 жылы республикалық вице-президенттікке үміткер ретінде талқыланды, бірақ оңтүстік консерваторлары оны қабылдамайтындықтан, орнына Спиро Агню тағайындалды. Линдсейдің республикалық партиямен қарым-қатынасының үзілуі 1969 жылғы республикалық мэр сайлауында жеңіске жете алмағаннан кейін және сол сайлауда Нью-Йорк либералдық партиясымен байланыс орнатуынан басталды. 1971 жылы Линдсей және оның әйелі демократиялық партияға тіркеліп, республикалық партиямен байланыстарын тоқтатты. Линдсей: «Бұл қадам 20 жылдық прогрессивті республикалық саясаттың сәтсіздігін мойындауды білдіреді. Екінші жағынан, бұл жаңа ұлттық көшбасшылық үшін күресу туралы жаңа шешімді көрсетеді» деді. Содан кейін Линдсей 1972 жылғы демократиялық президенттік номинацияға қысқа да сәтсіз үміткерлік танытты. Ол жағымды медиа назарына ие болды және табысты қаржы жинаушы болды. Линдсей Аризона штатындағы алғашқы сайлауда жақсы көрсетіп, Мейн штатының Эдмунд Маскиден кейін екінші орынды алды және болашақ үміткер Джордж Макговерннен (Оңтүстік Дакота штаты) озып кетті. Бірақ 14 наурызда Флорида штатында өткен алғашқы сайлауда, Алабама штатының Джордж Уоллес, Муски, Миннесота штатының Хьюберт Хамфри және Вашингтон штатының Скоп Джексоннан кейін әлсіз бесінші орынға ие болды (дегенмен ол Макговерннен озып кетті). Оның қиындықтарының бірі – Нью-Йорк қаласының нашарлап бара жатқан мәселелері болды, оны Линдсей назардан тыс қалдырды деп айыпталды. Форст-Хиллз (Куинс) қаласынан келген наразылық білдірушілер тобы, оның ауданындағы аз қамтылғандарға арналған тұрғын үй жобасын қолдауына қарсы болды, Линдсейдің тоқтатылған сайлау кампаниясы барысында оны ұстап алып, мазақтады. Флоридадағы нашар көрсеткіші оның үміткерлігін жойды. Содан кейін Бруклиндегі демократиялық партияның ықпалды төрағасы Мид Эспозито Линдсейден кампаниясын тоқтауды сұрады: «Менің ойымша, жағдайды болжау оңай; Кішкентай Шеба үйге оралуы керек». 5 сәуірде Висконсин штатындағы алғашқы сайлауда нашар көрсеткеннен кейін Линдсей жарыстан ресми түрде бас тартты.

Бағалау

1972 жылы Gallup сауалнамасында Нью-Йорк тұрғындарының 60%-ы Линдсейдің әкімшілігінің нашар жұмыс істейтінін айтты, 9%-ы жақсы деп бағалады, ал ешкім оның жұмысын тамаша деп санамады. 1978 жылы «Нью-Йорк Таймс» газеті Линдсейді «өз қаласында шеттетілген» деп сипаттады. Линдсей саясаттан кеткен соң да оның қызметі туралы пікірлер қарама-қайшы болып қала берді. Консервативті тарихшы Фред Сигел Линдсейді 20 ғасырдың ең нашар Нью-Йорк мэрі деп атап: «Линдсей қабілетсіз, ақымақ немесе жемқор емес, бірақ ол белсенді түрде зиян келтірді» деді. Журналист Стивен Вайсман: «Линдсейдің конгрессмендік өмірі оған икемді бюрократиялық маневр жасаудың, қарсыласының мүддесін түсінудің немесе үлкен үкіметте қажетті шыдамдылықтың маңыздылығын аз үйретті» деп мәлімдеді. Линдсейдің бюджет жөніндегі кеңесшісі Питер К. Голдмарк кіші тарихшы Винсент Каннатоға әкімшіліктің «ауданның мәнін ұғa алмағанын» айтты. «Біз қылмыстың қоғамда болып жататын нәрсе екенін ешқашан түсінбедік». Көмекші Нэнси Зайфер: «Қалалық әкімшілікте ешкім білмейтін толық бір әлем бар еді. Егер сіз Централь парк батысында тұрмасаңыз, сіздің деңгейіңіз төмен саналды» деді. Көптеген сарапшылар қаланың 1970-ші жылдардың ортасындағы қаржылық дағдарысын Линдсейдің жылдарымен және оның енгізген жаңа салықтарымен байланыстырды. Пастор Ал Шарптон Линдсейдің Бедфорд-Стювесант және Гарлем көшелерінде экономикалық жағдайы нашар болған кезде серуендегенін әлі есінде сақтайтынын айтты.

Кейінгі өмірі

Офистен кеткеннен кейін Линдсей заңға оралды, бірақ ABC телеарнасының «Good Morning America» бағдарламасында пікір білдіруші және тұрақты қонақ жүргізуші ретінде жұртшылық назарында қала берді. 1975 жылы Линдсей «Тони» сыйлығының теледидардағы көрсетілімінде күтпеген жерден пайда болды, онда ол смокинг киген атақты ер адамдар тобымен бірге Анжела Лансбериге «Маме» әнін орындады. Ол «Эквиус» пьесасы үшін Джон Декстерге «Үздік пьеса режиссері» сыйлығын табыс етті. Линдсей актерлік өнерге де тырысып, Отто Премингердің «Розбуд» фильмінде ойнады; келесі жылы оның «Шекара» романы жарық көрді (Линдсей бұған дейін екі деректік мемуар жазған еді): «Нью-Йорк Таймс» газеті роман туралы заманауи пікірінде, оны «100 долларлық сұр ет пен қатып қалған үміткерлердің күлкісі сияқты мүлдем қатал» деп сипаттады. 1980 жылы саяси мансабына қайта оралуға тырысқан Линдсей Нью-Йорк штатынан АҚШ Сенатына Демократиялық партиясынан кандидатқа түсіп, үшінші орын алды. Ол сондай-ақ Нью-Йорк қаласындағы қайырымдылық қорындарымен белсенді түрде айналысты, «Нью-Йоркке жақсылық жасау қауымдастығы» кеңесінің мүшесі және Линкольн орталығы театрының төрағасы болып қызмет етті. Ол қайтыс болғаннан кейін «Нью-Йорк Таймс» газеті Линдсейдің театрды жаңғыртудағы маңызды рөліне назар аударды. 1999 жылдың қараша айында ол әйелі Мэримен бірге Оңтүстік Каролина штатының Хилтон-Хед аралындағы зейнеткерлер үйіне көшті, онда 2000 жылдың 19 желтоқсанында 79 жасында пневмония және Паркинсон ауруының асқынуларынан көз жұмды. 2001 жылы Ист-Ривер паркі оның құрметіне қайта аталды. 2013 жылдың желтоқсанында Манхэттеннің Орталық паркіндегі Саут-Луп-Драйв Линдсейдің есімімен аталып, автокөліксіз Орталық паркті қолдауына деген құрмет ретінде берілді. Ол Нью-Йорк қаласы мұражайының Бесінші авеню мен 103-ші көшедегі қала тарихы бөліміндегі бұрынғы Әлемдік сауда орталығының негізін қалау кезінде губернатор Нельсон Рокфеллермен бірге суретке түскен плакатта бейнеленген.