Кіріспе

Чарльз Полетти (2 шілде 1903 – 8 тамыз 2002) – американдық заңгер және саясаткер. Ол 1942 жылдың желтоқсанында Нью-Йорк штатының 46-шы губернаторы болды және АҚШ штатының губернаторы болған тұңғыш итальян-американдық тегінен шыққан адам атанды. Италиядан келген иммигранттардың отбасында Вермонт штатының Барре қаласында дүниеге келген Полетти, Барре қаласындағы Сполдинг орта мектебін, Гарвард университетін және Гарвард заң мектебін бітіріп, Нью-Йорк қаласында адвокат болып жұмыс істеді. Ол Демократиялық партияның белсенді мүшесі болды және Демократиялық Ұлттық Комитетте кеңесші, губернатор Герберт Х. Леманның кеңесшісі, сондай-ақ Нью-Йорк штатының Жоғарғы сотының судьясы қызметтерін атқарды. Полетти 1939 жылдан 1942 жылға дейін Нью-Йорк штатының вице-губернаторы болды. 1942 жылы ол губернаторлыққа кандидаттыққа түскен Джон Дж. Беннетт-младший сияқты қайта сайлануға үміткер болмады. Желтоқсан айында Леман АҚШ Мемлекеттік департаментіндегі қызметке тағайындалуын қабылдау үшін губернаторлық қызметінен кетті; Полетти губернаторлыққа өтті және Леманның мерзімінің соңғы айында қызмет етті. Қызметтен кеткеннен кейін Полетти Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысты, бастапқыда Соғыс министрінің арнайы көмекшісі, содан кейін АҚШ армиясында одақтастар Италияны азат еткеннен кейін елде демократияны қайта құру және қалпына келтіруге жауапты азаматтық істер офицері болып қызмет етті. Соғыстан кейін Полетти заңгерлікпен айналысты, Нью-Йорк штатының Энергетикалық басқармасының мүшесі болды және 1964 жылғы Нью-Йорк әлемдік көрмесінде шетелдік көрмелерді жоспарлау және орындауға жауапты басшы болды. Зейнеткерлікке шыққаннан кейін Флорида және Нью-Йорктегі Элизабеттаун қалаларында тұрды. Ол Флоридада 99 жасында қайтыс болды және Элизабеттаунда жерленді. Ол қайтыс болған кезде АҚШ штатының бұрынғы губернаторлары ішінде ең ұзақ өмір сүргені болды.

Ерте өмір және білім

Алдо Чарльз Полетти Вермонт штатының Барре қаласында Дино Полеттидің (1865 жылдың 28 сәуірінде Погно, Италияда туған, 1922 жылдың 12 ақпанында Вермонт штатының Барре қаласында қайтыс болған) және Каролина (Гервасини) Полетти отбасында дүниеге келген. Дино Полетти Барре гранит карьерінде тас кесуші болып жұмыс істеді. Полетти 1920 жылы Сполдинг орта мектебін бітіргеннен кейін нан пісіру ісін басқаруды жоспарлаған, бірақ мектеп директоры оны колледжге түсуге ынталандырды. Ол стипендия бойынша Гарвард университетіне оқуға түсті және оқуын қаржыландыру үшін түрлі жартылай штатты жұмыстар істеді, оның ішінде дастарқанға қызмет ету, ыдыс жуу және жеке сабақтар беру. 1924 жылы ол экономика мамандығы бойынша summa cum laude атағымен бакалавр дәрежесін алды, Фи Бета Каппа қоғамына қабылданды, содан кейін Рим университетінде, Болонья университетінде және Мадрид университетінде оқыды. Кейін Полетти Гарвардтың Бақылаушылар кеңесіне мүше болып кірді.

Еңбек жолын бастауы

1928 жылы Полетти Гарвард құқық мектебін LL. B. дәрежесімен, құрметті дипломмен аяқтады. Адвокаттық емтиханды тапсырғаннан кейін ол 1924 жылғы демократиялық президенттік үміткер Джон В. Дэвистің Нью-Йорк қаласындағы фирмасына қосылды. 1928 жылы Полетти губернатор Альфред Э. Смиттің президенттік науқанында белсенді қатысты, ал 1932 жылы Демократиялық Ұлттық Комитеттің кеңесшісі болды. Одан бөлек, ол мемлекеттік әлеуметтік қамсыздандыру кеңесіне мүше болып тағайындалды. 1933 жылы Полетти Феликс Франкфуртердің ұсынысымен губернатор Герберт Х. Леманның кеңесшісі болып тағайындалды. Леман Полеттиге үлкен сенім арқалады, оны резиденцияға көшіруді сұрады және заңдар жобалаудан бастап, президент Франклин Рузвельт әкімшілігі ұсынған «Жаңа саясат» шараларын қабылдау үшін лоббилеуге дейін түрлі тапсырмалар берді. 1937 жылы Леман Полеттіні Нью-Йорк штатының Жоғарғы сотының судьясы болып тағайындады, содан кейін сол жылы ол толық 14 жылдық мерзімге сайланды.

Вице-губернатор болып сайлану және губернатор лауазымына ауысу

1938 жылы Полетти Демократиялық партиядан Леманмен бірге Нью-Йорк штатының губернаторының орынбасары болып сайланды. 1939 жылы Полетти Ұлттық түсті адамдардың дамуына жәрдемдесетін қауымдастықтың (NAACP) директорлар кеңесіне сайланды. 1940 жылы ол «Нью-Йорк Кубинс» және «Нью-Йорк Блэк Янкис» командалары арасындағы ойынның бірінші допты лақтырып, Негрлердің Ұлттық лигасының маусымын ашты. Ол сөйлеуінде Ұлы лига бейсболын интеграциялауды қолдады. 1942 жылы штаттың бас прокуроры Джон Дж. Беннетт-кене және АҚШ сенаторы Джеймс М. Мид губернаторлыққа Демократиялық партиядан үміткерлер болды. Партия жетекшілері Беннеттің кандидатурасын қолдағанда, Полетти сайлаудан бас тартып, вице-губернатор лауазымына қайта кандидат болуға келісті. Беннет Мидті губернаторлыққа сайлауда жеңді. Бірақ Беннет пен Полеттинің бірлескен кандидатурасы жалпы сайлауда Томас Э. Дьюи мен Томас В. Уоллеске ұтылды. 1942 жылдың 3 желтоқсанында Леман губернаторлық қызметінен кетіп, АҚШ Мемлекеттік департаментінің Шетелдегі көмек және қайта құру операцияларының директоры болып тағайындалғаннан кейін, Полетти губернатор болып тағайындалды. Ол 29 күн қызмет етті, бұл Нью-Йорк губернаторларының арасындағы ең қысқа мерзім. Губернатор ретінде Полетти Нью-Йорк штатының шартты түрде босату жөніндегі кеңесімен ақылдаспай, еңбек одақтарымен байланысы бар үш адамға кешірім берді. Олардың арасында Александр Хоффман да болды, ол кәсіподақ емес кір жуу фирмасына өрт қоюға талпыныс жасағаны үшін төрттен сегіз жылға сотталып, тек сегіз ай түрмеде отырған CIO өкілі еді. Бұқаралық ақпарат құралдарының сындық пікірлеріне жауап ретінде Полетти: «Маған Хоффманның адал азамат ретінде жақсы беделге ие екендігі туралы хабарланды. Мен берілген фактілер негізінде адал және батыл әрекет еттім деп ойлаймын» деді. Губернаторлық қызметтен кейін Полетти соғыс министрі Генри Л. Стимсонның арнайы көмекшісі болып тағайындалды. Ол осы лауазымда әскерилерді нәсілдік интеграциялау жөнінде жұмыс істеді.

Екінші дүниежүзілік соғыс

1942 жылы 27 желтоқсанда Полетти Соғыс ақпарат басқармасының атынан итальян халқына итальян тілінде радио сөз сөйлеп, оларды "Гитлер мен Муссолиниді де құлатуға" шақырды. 1943 жылдың шілдесінде Полетти Италияда АҚШ армиясының азаматтық істер жөніндегі офицері болып тағайындалды. Бұл себепті ол, Италияда білім алған, итальян тілін жетік меңгерген, сондай-ақ губернатор қызметін атқарған, бірінші буын итальян-американдық болғандықтан, жергілікті мәдениетті түсініп, сицилиялықтардың құрметіне лайық болатын мәртебеге ие болды. Алғашқыда Палермода азаматтық үкіметті қайта орнатуға көмектесуге жіберілген ол, кейін бүкіл Сицилиядағы қайта құру жұмыстарына жауапкер болды. Одақтас әскерлер Италияның бас бөлігін азат етуді жалғастырғанда, Полеттидің жасағы су және электрмен жабдықтауды қалпына келтіріп, азық-түлік пен су таратты, сондай-ақ бұрынғы фашистік елді демократияға қайтару процесін бастады. Кейбір деректерде Полетти Сицилияда қызмет еткен кезде оның жүргізушісі және аудармашысы Вито Дженовезе болған, ол 1930 жылдары кісі өлтіру ісінен қуғыннан қашып Нью-Йорктен қашқан мафия басшысы екені айтылады. Дженовезе, басқа сицилиялық мафиозилермен, оның ішінде Калогеро Визинимен бірге, қара нарықта белсенді қатысқан деген күдік бар. Тағы бір мафия басшысы, Лакки Лучано да Полеттиді "біздің жақсы достарымыздың бірі" деп сипаттаған екен. Полетти Генуэзе, Лучано, мафия және қара нарықпен байланысы болмағанын үнемі айтып келген. 1993 жылы BBC телеарнасына берген сұхбатында Полетти: "Біз мафиямен ешқандай қиындыққа тап болған жоқпыз. Ешкім олар туралы естімеді. Біз онда болғанда ешкім олар туралы естімеді. Ешкім олар туралы сөйлемеді" деді. Сонымен қатар, Генуэзе мен Полетти арасындағы байланыс туралы айтылатын әңгімелер, Полеттидің не үшін итальян тілінде аудармашыға мұқтаж болғанын түсіндіре алмайды, өйткені ол итальян тілінде (сицилиялық және неаполитандық диалектілерін қоса), испан және неміс тілдерін мұрасы, университеттегі оқуы, жиырма жасында Еуропаға саяхаттайтын студенттерге экскурсия жетекшісі болып жұмыс істеген тәжірибесі және әкесі қайтыс болғаннан кейін Италияда тұратын анасына үнемі барып тұруының нәтижесінде еркін меңгерген.

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін

Армиядан полковник шенімен кеткеннен кейін Полетти Манхэттендегі заң фирмасының аға серіктесі болды, ол Poletti, Diamond, Rabin, Freidin & MacKay болып қайта ұйымдастырылды, ал кейін Poletti, Freidin, Prashker, Feldman және Gartner деп аталды. 1946 жылдың мамыр айынан 1947 жылдың маусымына дейін ол Нью-Йорк қаласының киім өнеркәсібіндегі еңбек дауларын шешуге тағайындалған төреші қызметін атқарды. 1955 жылы Полетти Нью-Йорк штатының Энергетикалық басқармасына тағайындалды және 1960 жылға дейін қызмет етті, осы кезеңде Сент-Лоуренс жобасы мен Ниагара жобасы салынды. 1960 жылдан 1965 жылға дейін ол 1964 жылғы Нью-Йорк әлемдік көрмесіндегі шетелдік көрмелерге жауапты атқарушы болды.

Зейнеткерлік және өлім

Полетти Флорида штатындағы Сан-Марко аралындағы үйінде 99 жасында қайтыс болды. Одан кейін екінші әйелі Элизабет, балалары Чарльз Полетти, Карла Тидмарш және Джоанна Тодиско қалды. Ол қайтыс болған кезде АҚШ-тың ең ұзақ өмір сүрген бұрынғы губернаторы болып есептелді. Ол Нью-Йорк штатының Элизабеттаун қаласындағы Калкинс зиратында жерленді.

Марапаттар мен құрметтер

Полетти Италиядағы қызметі үшін «Құрмет легионы» орденімен марапатталды. 1945 жылы Полетти Папа Пий XII-ден Ұлы Григорий орденін алды. Сонымен қатар, Италия үкіметі оны Италия Королінің Ұлы крестінің кавалері деп атады. Полетти 1948 жылы Британ империясы орденінің офицері атанды. Әлемдік көрмедегі еңбегі үшін Полетти Иордания жұлдызы орденін алды. Ол сондай-ақ Сан-Мариноның қасиетті Агата орденінің үлкен офицері болды. Чарльз Полетти атындағы электр станциясы (1982 жылы оның құрметіне қайта аталды) Нью-Йорктегі Манхэттеннен шығысқа қарай, Квинс округіндегі Асторияда орналасқан. 2002 жылы станцияны жабу жоспарланған, ал ол 2010 жылдың ақпан айында жабылды.