Кіріспе

Статикалық үйкеліс – байланыстағы тұрған денелердің бір-біріне қатысты қозғалуын бастау үшін жеңіп өтуге қажет күш. Бір-біріне қысым көрсетіп тұрған (бірақ сырғанамайтын) кез келген қатты денелер статикалық жабысуды жеңу үшін байланыс бетіне параллель күштің белгілі бір шегін қажет етеді. Стикция – үздіксіз күш емес, шекті мән. Дегенмен, стикция кинетикалық үйкелістің нәтижесінде туындаған қате түйсік болуы мүмкін. Егер екі беттің ауданы микрометрден кішідірек болса және олар жақын орналасса (мысалы, акселерометрде), олар бір-біріне жабысып қалуы мүмкін. Мұндай жағдайда электростатикалық және/немесе Ван дер Ваальс күштері мен сутекті байланыс күштерінің әсері күшейеді. Осылайша екі беттің бірігуі де стикция деп аталады. Стикция сутекті байланысқа немесе қалдық ластануға байланысты болуы мүмкін.

Автомобильдер

Дәнекерлеу – бұл дененің күтілетін жылдамдықпен домалағаннан гөрі, бетке қарай сырғуын бастайтын шектік мән. Бұл, егер дөңгелек болса, күтілетін бағытта домаламай, сырғуын білдіреді. Мұндай жағдайда, бұл "домалап сырғу" немесе μr деп аталады. Сондықтан жүргізушілерді оқыту курстарында көлік бүйірге қарай сырғуды бастаса, тежеуге тырыспай, сырғу бағытымен рульді бұру керектігі айтылады. Бұл дөңгелектерге қайтадан домалап, статикалық байланыс орнатуға мүмкіндік береді, соның арқасында жүргізуші бақылауды қайта алады. Сол сияқты, жылдамдықпен қозғалуға тырысқанда (әсіресе тұрған жерден бастағанда), жүргізуші дөңгелектерді "қысқылатып" жіберуі мүмкін, бірақ бұл шу мен түтін шығарудан басқа тиімді емес, себебі жолмен статикалық байланысты сақтау маңыздырақ. Көптеген трюктік жүргізу әдістері (мысалы, дрифт) осы домалап сырғуды қасақана бұзу және/немесе қалпына келтіру арқылы жасалады. Жүргізуші тежегішті күшпен басып, дөңгелектерді тоқтатса, көлік тайғақ бетте бағытты бақылаусыз ұзаққа сырғуы мүмкін. Блокировкаға қарсы тежегіш жүйелер (ABS) дөңгелектердің және көліктің жылдамдық сенсорларын пайдаланып, дөңгелектердің бірі тоқтап қалғанда оны анықтайды. ABS модулі содан кейін, дөңгелекке қысымды қысқа мерзімге босатып, оның сырғуын тоқтатып, жол бетінің дөңгелекті қайта айналдыруына мүмкіндік береді. Блокировкаға қарсы тежегіштер, жүргізушінің қолмен жасауы тиіс, бірдей әрекетті атқаратын "каденстік тежегіштен" әлдеқайда тиімді.

Инженерлік

Stiction – механикалық құрастың бастапқы және тоқтату типіндегі қозғалысының ерекшелігін көрсетеді. Қозғалмалы бөліктерінің салыстырмалы айналуы немесе сырғанауы үшін жасалған, тыныш күйдегі құрастыға сыртқы күшті баяу арттыратын механикалық элементті қарастырайық. Құрастың бөліктері арасындағы статикалық үйкеліс қозғалысқа қарсы келеді, нәтижесінде құрастың серіптік моменттері механикалық энергияны жинақтайды. Құрастың кез келген бөлігі, тіпті микроскопикалық деңгейде иіліп, қайтару күшін тудыра алса, ол серіптік моментке үлеседі. Сондықтан құрастың "серіппелері" көзге көрінбей қалуы мүмкін. Сыртқы күштің артуы ақырында статикалық үйкеліс күшінен асып түседі, серіптік моменттер босатылып, қозғалатын құрастың бөліктеріне және Ньютонның үшінші заңына сәйкес, сыртқы күш түсіретін элементке импульстік түрде қайтару күштерін қолданады. Құрастың бөліктері бір-біріне қатысты импульстік түрде үдеп қозғалады, бірақ динамикалық үйкеліс күшіне қарсы тұрады (бұл жағдайда статикалық үйкелістен әлдеқайда төмен). Дегенмен, күш түсіретін элемент бірдей қарқынмен үдемеуі мүмкін, ілесе алмайды және байланыс үзіледі. Қозғалатын құрастыға әсер ететін сыртқы күш, сыртқы күш түсіретін элемент қозғалысын жалғастырған кезде де, механикалық байланыстың болмауынан кейін дереу нөлге жетеді. Содан кейін қозғалатын бөлік динамикалық үйкеліс күшінің әсерінен тоқтап қалады. Цикл күш түсіретін элементтің қозғалысы қайтадан байланысқа жету үшін қайталанады. Жабысу, серіптік энергияны жинақтау, серіптік энергияны импульстік босату, үдеу, баяулау, тоқтау, жабысу. Қайталау. Stiction – көптеген қозғалмалы байланыстардың дизайны мен материалтануы үшін проблема тудырады. Бұл әсіресе айналмалы біліктерге қарағанда, сызықтық сырғанамалы буындар үшін маңыздырақ. Қарапайым геометрияның арқасында екі салыстырмалы буындағы сырғанамалы буынның қозғалыс қашықтығы айналмалы подшипниктердің айналу жолынан ұзақ болады, сондықтан қатысатын күштер (эквивалентті жұмыс үшін) төмендеп, жабысу күштері пропорционалды түрде маңыздырақ болады. Бұл мәселе көбінесе байланыстарды сырғанамалыдан таза біліктік құрылымдарға қайта құруға әкеледі, тек жабысу проблемаларын болдырмау үшін. Мысалы, Шапман тірегі – серіппелі байланыс.

Жер бетін микроөңдеу

Жер бетін микроөңдеу кезінде, құрбандық қабатының изотроптық ылғалды балқуы (электрхимиялық тозуы) кезінде субстрат (көбінесе кремний негізіндегі) және микроқұрылым арасында жабысу немесе адгезия пайда болады. Ылғалды балқу (электрхимиялық тозу) ерітіндісі кепкен кезде микроқұрылым мен субстрат арасындағы сұйықтың беттік кернеуінен туындайтын капиллярлық күштер екі беттің бірігіп қалуына себеп болады. Микроқұрылымның нәзік табиғаты салдарынан екі бетті бөлу жиі қиынға соғады. Жабысуды (стикцияны) айналып өту үшін көбінесе сублимацияланатын сұйық (әдетте суперкритикалық CO2, оның өте төмен беттік кернеуі бар) қолданылатын кептіру процесі пайдаланылады, онда сұйық фазадан басқа жолмен өтеді. CO2 шаю сұйықтығын ығыстырып, суперкритикалық нүктеден жоғары қыздырылады. Камерадағы қысым ақырындап төмендетілгенде CO2 сублимацияланады, соның арқасында жабысудың алдын алады.