Кіріспе

Италиялық актриса және жазушы (1562–1604)

Изабелла Андреини (туған кезде Изабелла Канали; 1562 жылдың 10 маусымы – 1604), сондай-ақ Изабелла Да Падова деп те белгілі, итальяндық актриса және жазушы. Андреини Италия мен Францияда гастрольдік сапармен өнер көрсеткен Compagnia dei Comici Gelosi театр труппасының мүшесі болды. Commedia dell'arte-дегі Изабелла рөлі оның құрметіне аталған.

Өмір

Изабелла Канали Падуада венециялық ата-аналардан дүниеге келді. Отбасы кедей болғанымен, Андреини толыққанды классикалық білім алды. Ол әдебиет пен мәдениетке қатты қызығушылық танытып, бірнеше тілді еркін меңгерді, оларды өзінің "Изабелланың ақымақтығы" (La Pazzia d'Isabella) атты туындысында пайдаланды. 1576 жылы, он төрт жасында Андреини Фламинио Скала труппасына, Compagnia dei Comici Gelosi-ге жұмысқа орналасты. "Гелоси" – комедия дель арте жанрында өнер көрсететін танымал театр труппасы болды. Бастапқыда Андреини көбінесе ғашық әйел рөлін, prima donna innamorata-ны сомдады және жаңа, көбірек сезімтал кейіпкер жасау үшін импровизация жасады. Ол импровизациялауды бастады және ақырында өнер формасын комедиялық элементтер мен спонтандықтың жиынтығына айналдырды. Ол сол заман үшін батыл болды, кейде сахнада киімдерін шешіп немесе жыртып тастады. Сонымен қатар, Андреини актерлік икемділігімен танылды, бұл жынысына қарамастан, барлық commedia dell'arte кейіпкерлері үшін маңызды қабілет болды. Андреини кейіпкерлерінде комедиялық жағдайларды бейнеледі; ол жаңа мамандықтағы жетекші актриса ретіндегі өзінің мәртебесінің маңыздылығын түсінді. 1578 жылы Андреини Франческо Андреинимен танысып, үйленді, бірақ дәстүрлі түрде оның тегін алмады, ол кейіннен "Гелоси" труппасының директоры болды (1589). Андреини "Гелоси" компаниясының басты актрисасы және ықпалды тұлғасына айналды. Әйелімен бірге труппаның іс-қимылдарын басқарды және демеушілермен келіссөздер жүргізді. Андреини "Гелоси" труппасымен гастрольдік сапарларда жүрген кезде жеті балаға – үш ұл мен төрт қызға әке болды және адал ана болды. Оның үлкен ұлы Джанбатиста театр дәстүрін жалғастырса, қалған ұлдары Мантуя аристократиясының тәрбиесінде өсті, біреуі итальяндық монастырьларда дін қызметкері болды, ал екіншісі герцогтің күзетшісіне айналды. Ол аналық міндеттеріне және Франческо Андреиниге деген адалдығына берілді. 1589 жылы Андреини Флоренция сарайы үшін Фердинанд I де Медичи мен Кристина Лотарингияның тойында өзінің "Изабелланың ақымақтығы" (La Pazzia d'Isabella) атты комедиялық туындысын орындады, және көбінесе импровизацияланған осы қойылымның егжей-тегжейлі сипаттамалары бүгінгі күнге жетті. Бірнеше тілді еркін меңгерген ол зиялылықпен сөйлеуімен және әдемі мінезімен танымал болды.

Әдеби шығармалары

Сахнада өнер көрсетумен қатар, Изабелла Андреини көп уақытын әдебиетке арнаған танымал зиялы болды. Оның пьесаларының тақырыптары сол дәуірдегі қоғамдағы әйелдің жағдайын сұраққа ұшыратып, бірқатар ойлармен көлеңкеленді; ол өзінің ізгілігін көрсеткен туындыларында еркектік үнмен жазды. Шындығында, "Миртилланы" жариялағаннан кейін ол замандас зиялылармен хат алмасып, олардың жиындарына қатысты және – сол замандағы әйел үшін ерекше жетістік – 1601 жылы Павиядағы Accademia degli Intenti әдеби қоғамына қабылданды, онда ол Accesa есімін қабылдады. Рим кардиналы Джорджио Синтио Алдобрадини ұйымдастырған поэзия конкурсында Изабелла Андреини Ренессанс ақыны Торквато Тассодан кейін екінші орын алды. Тассо сияқты, Габриелло Чиабрера мен Джанбатиста Марино да оны жоғары бағалады. Андреини сахнадағы жақын қарым-қатынастарымен танымал және жаман атқа ие болды. Ол адамдармен байланысып, кейіпкерлерін шынайы және жақындату үшін күрделі мінездемелерді пайдаланды. Андреини мен Инглис (сол кездегі белгілі француз актрисасы) ерте заманғы әйелдердің, аристократ немесе ерекше бай болмаған жағдайда да, халықаралық деңгейде еңбек ете алатынын және осы үшін құрметке ие болатынын көрсетеді. Екеуі де жиі және кеңінен саяхаттады, бірақ Андреинидің театрлық жұмысы оған одан да жиі саяхаттауға мүмкіндік берді. Екеуі де Еуропаның мәдени элитасы арасында кеңінен танылды. Commedia dell'arte-тағы "сүйікті" кейіпкері Изабелла Андреинидің ең танымал кейіпкерінің құрметіне аталды және кейінгі commedia dell'arte труппаларында қолданылды. Fragmenti de alcune scritture, Изабелланың күйеуі жинаған (авторы қайтыс болғаннан кейін, 1617).