Кіріспе

Б.з. 1-ғасырының соңында Рим Британиясының губернаторы Салустий Лукулл (болжам бойынша 89 немесе 93 жылы қайтыс болған) Гней Юлий Агриколадан кейін қызмет еткен, бірақ оның тікелей ізбасары болған-жоқ немесе арада тағы бір белгісіз губернатор болғандығы белгісіз. Лукуллды "жұмбақ" деп сипаттайды, себебі оның туралы жалғыз нақты мәлімет – император Домициан оның есімімен аталатын жаңа сүңгі қаруына рұқсат бергені үшін өлім жазасына кескені туралы Суетонийдің хабарламасы. Лукулл туралы қалғандары – болжамдар мен қорытындылар: мысалы, Рим Британиясының барлық белгілі губернаторлары губернатор болып тағайындалғанға дейін консул болғандықтан, Лукулл да консул болған деп есептеуге болады; 85 жылдан бастап Домицианның өлімінен кейінгі барлық консулдар белгілі болғандықтан, ол 85 жылға дейін консул болған болуы керек. Оның қай жылы өлім жазасына кесілгені белгісіз болса да, Шепард Фрере: «Оның өлім жазасына кесілуінің ең ықтимал күні – 89 жыл, ал себебі – сол көктемде таңсылған Жоғарғы Германия легаты Сатурниннің құйрық тікеніне қатысы бар деп саналған», – деп жазған. Алайда, Домициан 93 жылы бірнеше себептермен бірқатар сенаторларды өлім жазасына кескенін білеміз, сондықтан бұл да ықтимал уақыт. Сондай-ақ, Лукулл король Кунобелиннің (б.з. 40 жылы қайтыс болған) немересі және Катувеллауни тайпасының Админийдің (б.з. 43 жылдан кейін қайтыс болған) ұлы болуы мүмкін.

Энигма

Ол туралы Суетоний жазған оқиғадан басқа ештеңе белгісіз. Бұл оқиға Лукуллдың өлім жазасына кесілуінің тағы бір себебін жасырып қалуы мүмкін; оның айналасында бірнеше теория пайда болды. Рональд Сайм, көп атты есімдердің қиындығын ескере отырып, Лукуллды 89 жылы консул болған Публий Саллустий Блезбен бірдей етуді ұсынды. Блез Плинийдің хаттарында және көптеген жазуларда, әсіресе Акта Арвалияда кездеседі, онда ол 77 жылдан 91 жылға дейінгі салтанаттарда болғаны тіркелген, сол кезде Актада үзіліс болды, ал 101 жылы қайта жаңғырғанда Блездің есімі жоқ. Осы және басқа себептерге байланысты Сайм оларды бір адам деп санайды. Оның аргументтерін кейінірек Энтони Бирли және Эдвард Шамплин сияқты сарапшылар қабылдады. Дегенмен, П. Конол мен Брайан Джонс Арвал бауырластарының жазбаларында "Домицианның билігінің бірінші жартысындағы әр жылға оның Римде болғаны туралы жазба бар, толық протоколдар сақталған. Екінші теорияны Борнмут университетінің докторы Майлз Расселл ұсынды. Чичестердегі жазуда, Самуэль Вудфорд 1658 жылы жариялаған, бірақ кейін жоғалған "Inscriptionum Romano Britannicarum Conllectio" еңбегінде Салустий Лукулл туралы айтылады, оның преномені Гай екені және ол император Домицианның пропреторлық легаты болғаны көрсетілген. 1923 жылы Чичестерде табылған тағы бір жазуда "Аминнің ұлы Лукулл" деп жазылған. Расселл бұл сол Лукулл екенін және оның әкесі, Кунобелинустың ұлы, британдық ханзада Аммин, шамамен 40 жылы Римге қашқан. Ол сондай-ақ Чичестер маңындағы Фишборн римдік сарайы, көбінесе клиент патша Тиберий Клавдий Когидубн үшін емес, губернатор ретінде Салустий Лукулл үшін салынғанын айтады. Басқа археологтар сарайдың құрылысын шамамен 73 жылға жатқызса да, Расселлдің жоспарды қайта қарауы және табылған заттар сарайды 92 жылдан кейін салынғанын көрсетеді, бұл оның тұрғыны ретінде Лукуллға сәйкес келеді. Алайда, басқа ғалымдар Расселдің екі жазудағы Лукуллды рим губернаторымен теңестіруіне қарсы. Вудфордтың жоғалған жазуын Р.Г. Коллингвуд пен Р.П. Райт 1965 жылы жариялаған "Roman Inscriptions of Britain" еңбегінде жалған деп таныды: оның Домицианды атауы, оның есімі денмация мемориасынан кейін қоғамдық жазулардан алынып тасталғандықтан, оның нақтылығына күмән келтіреді, сонымен қатар Британия губернаторлары экс-консулдар емес, экс-преторлар болған. Расселдің екінші жазуды қалпына келтіруі римдік есімдеу конвенцияларына сәйкес келмейтін мәтінді тудырады, ал жазу орналасқан алтарь кельт ханзадасына немесе рим губернаторына лайық емес, сондай-ақ бағыштаушының мәртебесі туралы ешқандай ақпаратты қамтымайды. Үшінші теорияны Конол мен Джонс ұсынды, бұл Лукуллды Плиний Үлкенің "Табиғи тарихын" жазған кезде (шамамен 77 ж.) Испания Баэтиканың проконсулы болған және теңіз жануарларын зерттеген Луций Лукуллмен теңестірді. Бұл Лукулл Британия губернаторы болып тағайындалу үшін жеткілікті мәртебеге ие болған. Сонымен қатар, олар бір адам болмаса да, Салустий Блез Лукуллдың туысы екені және Блез Сатурниннің сәтсіз көтерілісінің жылында консул болып тағайындалғандықтан, Лукуллдың өлімі Сатурниннің әрекеттерімен байланысты емес. Брайан Джонс бұл сценарийді Домицианды зерттеуде одан әрі дамытады. Джонс сол жерде Гай Юлий Карусқа белгісіз британ соғысы үшін үш тәж және күміс найзадан тұратын dona militaria сыйлықтары табысталғанын айтады – бұл ерекше марапат, Домициан Сатурниннің көтерілісін басып тастаған адамға берген марапатқа тең. Джонс мынадай теория ұсынады: Лукулл Домицианның Рим Британиясының шекарасын оңтүстікке қарай, қорғанысқа қолайлы жерге жылжыту жоспарына қарсы болды; бұл көзқарастар мен осыған байланысты әрекеттерді Карус хабарлады; император Домициан бұл қарсылықты мемлекетке қарсы қылмыс деп санады және Карусқа Лукуллды жоюға бұйрық берді, оған жомарт сыйлықтар берілді. Дегенмен, Джонс Лукуллдың оқиғаларын қайта құру "спекуляциялық болып саналуы керек" екенін қайталайды.

Әскери қызмет

Археология 84 жылы Агриколаның қайтарылып алынуынан кейінгі жылдары римдік әскери әрекеттер туралы мағлұмат бере алады. Саллустий (немесе оның белгісіз ізашары, егер болған болса) Пьер Салвей билігіне жатқызатын Глен бекіністерін салған арқылы Шотландиядағы Агриколаның жеңістерін консолидациялауға тырысқан болуы мүмкін. Агрикола салған Шотландияның оңтүстігіндегі Ардох және Далсвинтон бекіністері 80-ші жылдардың соңында кеңінен қайта жаңартылды, ал аймақтағы басқа да әскери нысандардың жақсартылуы Шотландияның төмендіктеріндегі күшті әскерлік присутностьты көрсетеді. Инхтутил де осы шамада тасталып қалды, бірақ империяның басқа жерлеріндегі әскерлерге деген қажеттілік Саллустийдің алыс солтүстікті ұстап тұруға жеткілікті әскері болмауына себеп болуы мүмкін. Дегенмен, археологиялық дәлелдер Шотландияның солтүстігіндегі римдік қарауыл мұнараларының кейбіреулері 90 жылға дейін пайдаланылғанын көрсетеді. Барлығын ескерсек, әскер тапшылығы Саллустийді Солтүстік Шотландиядан шығуға мәжбүр етті, бірақ оған оңтүстікті басып алуға мүмкіндік берді.