Тинтагель қалыңынан латын жазуы табылған Артогноу тасы – 6 ғ. Британия тарихының маңызды жәдігері. Король Артур туралы аңызбен байланысты, Корнуолл мұражайында сақтаулы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тинтегел қамалынан табылған латын жазуы
Latin inscription found in Tintagel Castle
Артогну тасы, кейде қате түрде Артур тасы деп аталады, Ұлыбританиядағы Корнуоллда табылған археологиялық артефакт. Ол 1998 жылы Корнуоллдағы Тинтегел қамалының қираған жерлерінде, Рим империясы кезеңінен қалған, жоғары мәртебелі елді мекендердің арасында, дәл анықталған VI ғасырға жататын қабаттарда табылды. Бұл тас бастапқыда қандай да бір ғимарат немесе басқа қоғамдық құрылысқа арналған жазуы бар тас болған болуы мүмкін, бірақ ол екіге бөлініп, бастапқы құрылыс қираған кезде су өткізгіш ретінде қайта пайдаланылды. Тас табылғаннан кейін "Артогну" есімі аңызға айналған Артур патшамен байланысты деген болжамға байланысты белгілі бір даңққа ие болды, алайда Джон Кох сияқты ғалымдар бұл байланысқа қатысты дәлелдерді сынға алды. Қазіргі таңда тас Корольдік Корнуолл мұражайында қойылған.
The Artognou stone, sometimes erroneously referred to as the Arthur stone, is an archaeological artefact uncovered in Cornwall in the United Kingdom. It was discovered in 1998 in securely dated sixth century contexts among the ruins at Tintagel Castle in Cornwall, a secular, high status settlement of sub Roman Britain. It appears to have originally been a practice dedication stone for some building or other public structure, but it was broken in two and re used as part of a drain when the original structure was destroyed. Upon its discovery the stone achieved some notoriety due to the suggestion that "Artognou" was connected to the legendary King Arthur, though scholars such as John Koch have criticized the evidence for this connection. The stone is on display at the Royal Cornwall Museum.
Археологиялық сипаттама
Тастың мерзімі екі әдіс арқылы анықталды: біріншісі, тас белгілі типтегі импортталған керамикалық бұйымдармен бірге, сенімді түрде қабатталған мәтіндік контекстен табылды, ол 5/6 ғасырларға жатады; екіншісі, тақтадағы әріптердің кейбір формалары 500 жылдан кейін Шотландиядан Корнуоллға дейінгі британдық жазулы тастарда кездеседі және 6 ғасырдағы Солтүстік Корнуоллда (Думнония патшалығының бөлігі) басқа жерлерде де белгілі. Фрагменттің жоғарғы оң жақ бұрышында А әрпі және үлкен диагональды кресттің екі жағында жартылай кескінделген таңбадан тұратын терең ойылған бейне бар; мұның бәрі жалпы христиандық символ – христограмманы білдіруі мүмкін, яғни грек әліпбиінің Альфа және Омега әріптері үлкен грек әрпі Чи-дің (римдік X сияқты жазылған) екі жағында орналасқан, бұл Christos (Христос) сөзінің бас әрпі. Оның астында және сол жағында, бірақ оны сәл жабатын, латын тілінде кішкенере, беткей ойылған жазу бар: PATERN[ ] COLI AVI FICIT ARTOGNOU. Бұл төменде және оң жақта қайталанған сияқты көрінеді; фрагментте тек COL[.] және FICIT әріптері екі жолмен көрінеді. Бұл қайталау, христограммамен жапсыру және беткей ойылу (қақыру дұрыс сипаттама болар еді) бұл жазудың ресми емес, граффити екенін көрсетеді. Кельт жазулы тастар жобасы бұл жазуды "Артогнуу – Патерн[us] Колустың ұрпағы (бұл) жасады. Колус (осыны) жасады" деп аударды. Артогнуу есімі "Аю білетін" дегенді білдіреді, бұл бриттік түбір *arto "аю" және *gnāwo "білу" сөздерінен құралған, сондай-ақ көне бретондық Arthnou және валлий Arthneu есімдерімен байланысты. Тинтагельдегі 6 ғасырлық бекіністе Визиготтар Испаниясы мен Византия империясынан келген қымбат керамикалық бұйымдардың, шыныдан жасалған заттардың және монеталардың көптеген қалдықтары табылған (1930 жылдары К.А. Рэлег Радфорд қазба жұмыстарында).
The dating of the stone has been arrived at by two methods: first, the stone came from a securely stratified context in association with imported pottery of known types dating to the fifth/sixth centuries; second, forms of certain letters noted on the slate appear in British inscribed stones from Scotland to Cornwall post 500 and are certainly known elsewhere from 6th century north Cornwall (part of the kingdom of Dumnonia). At the top right hand corner of the fragment is a deeply cut motif consisting (as visible) of a letter A and another incomplete character on either side of a large diagonal cross; the whole may represent a common Christian symbol, a Christogram—the Greek alphabet letters Alpha and Omega flanking a large Greek letter Chi (written like a Roman X), the initial of Christos (Christ). Below this and to the left, but overlapping it slightly, is a smaller, more lightly incised inscription in Latin, reading: PATERN[ ] COLI AVI FICIT ARTOGNOU. This seems to have been repeated lower down and to the right; only the letters COL[.] and FICIT, on two lines, can be seen on the fragment. This repetition, the overlap with the Christogram and the shallow carving (scratching would be a more accurate description) all suggest that this was not a formal inscription but an example of graffiti. The inscription has been translated by the Celtic Inscribed Stones Project as "Artognou descendant of Patern[us] Colus made (this). Colus made (this)." The name Artognou means "Bear Knowing", from the Brittonic root *arto "bear" plus *gnāwo "to know", and is cognate with the Old Breton name Arthnou and Welsh Arthneu. Also found in the sixth century fort at Tintagel were numerous remains of expensive pottery, glasswork, and coins from Visigothic Spain and the Byzantine Empire (when excavated in the 1930s by C. A. Ralegh Radford).
Артурий таласы
Тас табылғаннан кейін, ол танымал ақпарат құралдарында аңызша Артур патшаның тарихи негізіне дәлел ретінде жарияланды, Артогнуу деген есім Артурдың бір түрі ретінде ұсынылып, "Артур тасы" деп аталды. Тастың мерзімі әдетте "тарихи Артурға" берілетін жалпы уақыт шеңберімен сәйкес келеді, және Джеффри Монмуттың алғаш жазған дәстүріне сәйкес, Артур Тинтагель қамалында дүниеге келген. Дегенмен, келт тіл біліміндегі Джон Кох және басқа да ғалымдар бұл идеяны қабылдамай, есімдер арасындағы байланысқа қарсылық білдіріп, тарихи Артурмен байланысқа күдік тудыруға негіз жоқ деді. Кох бұны Артогнуу есімінің "аю білімі" деген мағынаны білдіретінін көрсету арқылы негіздеді, ал Артур есімінің латынша "Арториус" сөзінен туындағанын ұсынды.
After its discovery the stone was advanced in popular news media as possible evidence for the historical basis for the legendary King Arthur, with the name Artognou proposed as a variant of Arthur, and was referred to as the "Arthur stone". The stone's dating fits the general timeframe usually given for an "historical Arthur" and, according to a tradition first recorded by Geoffrey of Monmouth, Arthur was conceived at Tintagel Castle. However, the Celticist John Koch and other scholars have rejected this idea, arguing against the connection between the names and saying there is no reason to suspect an association with an historical Arthur. Koch justifies this by pointing out that the name Artognou means "bear knowledge", whereas he suggests the name Arthur is more likely derived from the Latin "Artorius".