Кіріспе
Телугу ақыны және сот кеңесшісі, өткір зиялылығымен және тапқырлығымен танымал Тенәлі Рамакришнуду (шын аты Гарлапати Рамакришнуду; сондай-ақ Тенәли Рамалинга және Тенәли Рама деп те аталады; 22 қыркүйек 1480 – 5 тамыз 1528) – телугу тіліндегі ақын, ғалым, ойшыл және 1509 жылдан 1529 жылға дейін билік еткен Виджаянагара патшасы Кришнадевараяның сарайындағы арнайы кеңесші. Ол Тенали ауылынан шыққан және телугу тілінде өлеңдер жазған. Ол көбінесе оның тапқырлығына толы халық әңгімелерімен танымал. Ол Кришнадеварая сарайындағы сегіз ақынның бірі, Аштадиггаджалардың (Сегіз "дүние билеушілері") құрамында болды. Әкесі оның бала кезінде қайтыс болды. Раманың қайғысына көмектесу үшін анасы Лакшмамма оны Виджаянагараға алып кетеді, онда ол Кришнадевараяның кеңесшісі болады. Ол телугу тілінің көрнекті ғалымы және ақыны болған. Тенәлі Рамакришна сонымен қатар сарай министрі де болды.
Tenali Ramakrishnudu (born Garlapati Ramakrishnudu; also known as Tenali Ramalinga, and Tenali Rama; 22 September 1480–5 August 1528) (, was a Telugu language poet, scholar, thinker and a special advisor in the court of the Vijayanagara king Krishnadevaraya, who ruled from 1509 to 1529 CE. He hailed from the village of Tenali and wrote poetry in Telugu. He is generally known for the folk tales which focus on his wit. He was one of the Ashtadiggajas (The Eight 'world rulers'), the eight poets in the court of Krishnadevaraya. His father died when he was a child. To overcome the depression that Rama faced, his mother Lakshmamma took him to Vijayanagara where he became an advisor to Krishnadevaraya. He was a great scholar and poet of Telugu language. Tenali Ramakrishna was also a minister of the court.
Өмірбаян
Тенәлі Рама XV ғасырдың соңында Тумулуру немесе Тенәлі деп аталатын ауылда (қазіргі уақытта Тенәли Мандаламның бір бөлігі) телугу тілінде сөйлейтін Ньоги брахман отбасында Гарлапати Рамакришна болып дүниеге келді. Оның әкесі Гарлапати Рама Сантаравурудағы Рамалингесвара храмдарында дін қызметшісі болған. Гарлапати Рама Рамакришна әлі кішкентай кезінде қайтыс болды. Оның анасы Лакшмамма туған жеріне, Теналиге ағасымен бірге тұруға оралды. Рамакришна ағасының қаласында өсті, сондықтан Тенали Рамакришна деп аталды. Тенәлі Рамакришна бала кезінде формальды білім алмады, бірақ білімге деген құштарлығының арқасында ұлы ғалымға айналды. Белгілі бір әңгіме бойынша, Вайшнав (Вишнуға табынушылар) ғалымдары оны шәкірт ретінде қабылдамады, себебі ол Шайва болған. Рамакришна білім алуға бекінді, сондықтан көптеген пандитерге барып, оны шәкірт ретінде қабылдауын өтінді, бірақ олар оны мазақтап, қуды. Кейін ол мақсатсыз серуендеп жүргенде бір данаға кездесті, ол оған Кали қадірлісіне құлшылық етуді кеңес берді. Ол осылай істеді және оған шын ниетпен дұға етті. Аңыз бойынша, Ана Кали оның алдына келіп, оның өткір әзіл-қалжыңын бағалап, бір күні Виджаянагара императоры Кришнадеварайяның сарайында ұлы ақын ретінде танылатынын айтты. Оның зиялылығы мен әзіл-қалжыңын бағалаған қадірлісі оған "Викаттакави" атағын берді. Рамакришна Кришнадеварайяның сарайында маңызды лауазымды иеленді. Ол Аштадиггаялардың бірі және император тағайындаған бас кеңесші болды.
Кейінгі жылдар
Кришнадеварая қайтыс болғанға дейін бір жыл бұрын, 1528 жылы Тенали Рамакришна жылан шағып көз жұмды. Тарихи жазбаларда Рамакришнаның императорды көп рет қорғап, қиын жағдайларда көмектескені, сот істерін шешкені және Кришнадевараяның ең жақын досы болғаны көрсетілген.
Әдеби шығармалары
Тенәлі Рама өзінің зеректігімен және тапқырлығымен танымал болды. Тенәлі Рамакришнаның ұлы еңбегі – «Пандуранга Махатмям» – жоғары сапалы кавья, әсем тілмен ерекшеленеді және телугу әдебиетінің Пакча Маха Кавьяларының (Бес ұлы кавьяның) бірі саналады. Онда Пандарпурдағы Вишну құдайына арналған Пандуранга киелі орнының аңыздары баяндалған, бұл орын Пхундарика әулиенің күтімімен қасиетті деп есептеледі. Нигама Шарма есімді брахман, өмірін бекерге ысыраптап, Пандарпурда қайтыс болды. Содан кейін Яманың қызметшілері мен Вишнудың қызметшілері арасында дау туып, біріншілері оны жаман өмір сүргендігі үшін тозаққа апаруға тырысты, ал екіншілері қасиетті жерде өлгендігі үшін жұмаққа алуды талап етті. Нәтижеде, Вишнудың қызметшілерінің пайдасына шешім шығарылды. Тенәлі «Пандуранга Махатмям» үшін тақырыпты «Сканда Пуранадан» алды және Пандуранганың ізбасарлары туралы көптеген оқиғалармен байытты. Тенәлі Рамакришна «Нигама Сарма Акка» атты ойдан туған кейіпкерді жасады және оның атын атамай, оның басынан өткен оқиғаны құрастырды. Ол сондай-ақ «Чаатуву» деп аталатын көптеген импровизациялық өлеңдер жазды. Тенәлі Рамакришна Кришнадеварайя сарайының ақыны болған кезде халық батырының мәртебесіне ие болды, бірақ сонымен бірге дін туралы маңызды еңбектер де жазды. Оның үш повестволық өлеңі бүгінге дейін сақталған. Оның алғашқы өлеңі – шайва ұстазы Удбхатта туралы «Удбхаттардхья Чартаму» – Палакурики Соманатханың «Басава Пуранам» еңбегіне негізделген. «Удбхаттардхья Чартаму» Варанаси қаласының қасиеттілігін де қамтиды. Тенәлі Рамакришнаның шайва дініне деген құштарлығына байланысты ол Тенәлі Рамалинга Кави деп те аталды. Тенәлі Рама «Виката Кави» (телугу әліпбиінде палиндром: వికటకవి) деп аталды, бұл «құлпынай ақыны» деген мағынаны білдіреді. Ол өзінің еңбектері үшін «Кумара Бхаратхи» атағына да ие болды.