Кіріспе

1983 жылғы Джо Алвестің американдық триллері.

«Жау 3D» (екі өлшемді нұсқасы «Жау III» деп аталады) – Джо Алвестің режиссерлік жұмысы, Деннис Куэйд, Бесс Армстронг, Саймон МакКоркиндейл және Луи Госсет-младший бас рөлдерде ойнаған 1983 жылғы американдық қорқыныш фильмі. Бұл Стивен Спилбергтің «Жау» фильмінің екінші жалғасы және «Жау» франшизасының үшінші бөлімі. Фильмде бұрынғы фильмдерден таныс Бродди балалары Флоридадағы SeaWorld теңіз паркіне барады, онда су асты тоннельдері мен лагуналары бар. Парк ашылуға дайындалып жатқанда, теңізден келген жас ақ акула парктегі қызметкерлерге шабуыл жасап, оларды өлтіреді. Акула ұсталғаннан кейін, екінші, одан да ірі акула да парке кіргені және нақты кінәлі осы акула екені анықталады. Фильм 1980-ші жылдарда 3D технологиясына қызығушылықтың жаңадан оянған кезінде, «Жұманың 13-і» III бөлімі және «Амитивилл 3D» сияқты басқа қорқыныш фильмдермен бірге 3D әдісін пайдаланды. Көрермендер экраннан елеуметтер шығып тұрғандай сезім тудыру үшін бір рет қолданылатын картондық поляризацияланған 3D көзілдірік кие алатын. Акуланың жойылған көрінісі сияқты әсерді күшейту үшін бірнеше кадрлар мен эпизодтар түсірілді. 3D технологиясы 2000-жылдардың соңында 3D телевизорлар пайда болғанға дейін үйде көру үшін тиімді болмағандықтан, «Жау III» атауы телеарналар мен үйдегі медиа үшін қолданылады. «Жау 3D» коммерциялық сәттілікке жетті, бірақ көбінесе жағымсыз пікірлер алды, ал 1987 жылы «Жау: Кек алу» фильмі шықты, ол бұл фильмді ескермейді.

Сюжет

Майкл "Майк" Броди, Амити аралының полиция бастығы Мартин Бродидің ұлы, Сейверлд Орландодағы «SeaWorld» бағында өзінің сүйіктісі, парктің аға биологы Кэтрин "Кей" Морганмен бірге бас инженер болып жұмыс істейді. Бақта теңіз астындағы тіршілік әлемін көруге мүмкіндік беретін жаңа су асты туннельдері де бар. Парктің лагуна қақпалары ашық қалғанда, үлкен ақ акула су шаңғысымен келе жатқан топтың соңынан баққа кіріп келеді. Кей және оның көмекшілері жергілікті дельфиндердің, әсіресе Синди мен Сэндидің, қорадан шығып, лагунаға барудан қорқатынын байқайды. Кейін бақ директоры Кальвин Бушар өзінің досы, авантюрист және аңшы Филип Фитцройсты қарсы алады, ал Майктың інісі Шон колледждегі жазғы демалысын алып, сапарға келеді. Сол түні механик Шелби Оверман қақпаларды жөндеу үшін суға түседі. Акула оған шабуыл жасап, оң қолын кесіп өлтіреді. Майк, Кей және Шон ішімдік ішуге шығады, сол жерде Шон бақтағы су шаңғышыларының бірі Келли Энн Буковскимен танысып, қарым-қатынас бастайды. Осы уақытта екі адам баққа жасырын кіріп, сатуға арналған маржандарды ұрлау үшін суға түседі, бірақ екеуі де акуланың шабуылынан қаза табады. Келесі күні Кей мен Майкқа Оверманның жоғалып кеткені туралы хабар беріледі. Олар оның денесін іздеу үшін су асты қайығымен түседі, іздеу барысында олар 3 метрлік кішкентай ақ акулаға тап болады. Дельфиндер Кей мен Майкты құтқарады, бірақ акула бақтан қашып кетеді. Олар Бушарды хабардар етеді, ал Фитцройс акуланы телеарнада өлтіруді ұсынады. Кей қарсылық білдіріп, акуланы тұтқындап, тірі ұстауды ұсынады, бұл баққа үлкен жаңлық әкелер еді. Акула сәтті тұтқындалады, Кей және оның командасы оны емдеуге кіріседі. Кальвин ақша табуды жеделдеткісі келеді, сондықтан оны көрмеге апаруға бұйырады, бірақ акула қайтыс болады. Келли Шонды Амиттегі тәжірибесінен қорқып тұрғанына қарамастан, бамперлік қайықпен суға шығарады. Оверманның денесі табылады және оны қарап, Кей оны өлтірген акуланың 11 метрлік анасы екенін және ол да бақта болуы керек екенін түсінеді. Ол Кальвинге осы жаңа оқиға туралы сендіреді, өйткені акула су асты кафеінің терезесінен көрінеді. Құбырдан шыққан акула баққа қиындықтар туғызып, Келлиді жарақаттайды және су асты туннеліндегі барлық адамды суға батыруға жақындатады. Фитцройс және оның көмекшісі Джек Тейт акуланы өлтіру үшін тұзақ ретінде қайтаруға тырысады, сүзгі құбырларына түседі. Джек құбырдың қақпасын жауып жатқанда, Фитцройс акуланы құбырға сәтті кіргізеді, бірақ оның сорғыларының тудырған күшті тоқтан арқан күрт үзіледі. Құбырдың ішінде қалған Фитцройс шығу люгіне жете алмай, акуланы соққы таяғымен өлтіруге тырысады, бірақ нәтижесіз болады. Акула оны гранатадан шынаны шығара алмай тұрып-ақ жеп қояды. Акуланың құбырға кіргенін естіген Майк пен Кей су асты туннелін жөндеу үшін түседі, осылайша техниктер ауа қысымын қалпына келтіріп, суды құя алады. Кальвин акуланы өшіру үшін сорғыларды сөндіруге бұйырады, бірақ бұл оның құбырдан босап, Майк пен Кейге шабуыл жасауына мүмкіндік береді, бірақ оларды дельфиндер қайтадан құтқарады. Олар бақылау бөлмесіне қайта оралады және су асты туннеліндегі азаматтар қауіпсіз түрде эвакуацияланады. Акула кенеттен терезе алдына келіп, әйнекті сындырып, бақылау бөлмесін су басып, техниканы өлтіреді. Акуланың аузы ашылғанда, Майк Фитцройстың денесін байқайды, ол оның ішінен гранатаны ұстап тұрып, сол жерге қарай кетіп қалған. Майк иілген тіректі қолданып, оның ілгегін тартады, гранатаның жарылуын туғызады және ол және Кей жасырынған кезде акуланы өлтіреді. Кейін Майк пен Кей акуламен шайқастан аман қалған дельфиндермен бірге тойлайды.

Жазу және әзірлеу

Дэвид Браун мен Ричард Занук, алғашқы екі фильмнің продюсерлері, бастапқыда екінші «Жауыз балықтың» жалғасын «Жауыз балық 3, Адамдар 0» деп аталатын пароди́я ретінде ұсынды. Мэтти Симмонс, «National Lampoon’s Animal House» фильмінің сәттілігінен кейін, продюсер ретінде шақырылды, ал Браун мен Занук атқарушы продюсерлер рөлін қабылдады. Симмонс сюжеттің жоспарын жасап, сценарийді «National Lampoon» жазушылары Джон Хьюз бен Тодд Кэрроллге тапсырды. Джо Данте режиссер болып тағайындалуға жақын болды. Сондай-ақ, Бо Дерек пен Ричард Дрейфустың қатысуы да қарастырылды. Бірінші фильмнің режиссері Стивен Спилберг Universal студиясын фильмді түсірмеуге көндірді, егер ол студиямен енді жұмыс істемесе, қауіптенетінін мәлімдеді. Кейін Дэвид Браун студияның пікірі, пародия жасау қателік болар еді және ол «өз ұяңдағы құстың жұмырқасын бүлдіруге» ұқсас болар еді деп айтты. «Біз ұяны бүлдіруіміз керек еді. Ол алтын, тіпті платинаға айналуы мүмкін еді». Ол тәжірибелі режиссер Мюррей Лернерді «Жауыз балық 3» жобасына тартуға тырысты, оған Флоридадағы Marineland ойын-сауық паркіндегі адамдар оның 1978 жылғы 3D «Sea Dream» фильмін көргенін айтты. Лернер «Жауыз балық 3D» сценарийінің алғашқы нұсқасын алғанда «жүрегі аунады», «Мен бұған қатыса алмаймын» деді. Лернер, өндірістің көркемдік жетекшісі болғандықтан және сценарийді ұнатпағандықтан, фильмге қатысудан бас тартты. Серияның алғашқы екі фильмі сияқты, осы фильмнің сценарийін жазуға көптеген адамдар қатысты. 1971 жылы Стивен Спилбергтің «Duel» телефильміне сценарий жазған Ричард Мэтисон, оқиғаның авторы «басқа бір жазушы» болғанымен, «өте қызықты» жоспар жазғанын айтты. Universal Мэтисонды Броудидің екі ұлын сценарийге қосуға мәжбүр етті, жазушы бұл «ақымақтық» деп ойлады. Олар сондай-ақ «Жауыз балық 2» фильмінде электр тогымен өлтірілген акуланың сол акула болғанын қалады. Жазушы фильмнің аяқталуына риза болмады. «Мен жақсы әңгімешімін және жақсы сценарий мен жоспар жаздым. Егер олар оны дұрыс жасаса және режиссерлік шеберлігі бар адам түсірсе, бұл тамаша фильм болар еді. «Жауыз балық 3D» Джо Алвес режиссерлік еткен жалғыз фильм болды; ол өте білікті өндіріс дизайнері, бірақ режиссер ретінде – жоқ. Ал, «3D» деп аталған эффект фильмді тұманды етіп көрсетті – ол ешқандай әсер етпеді. Бұл уақытты ысырап ету болды». Карл Готтлиб, ол сондай-ақ алғашқы екі «Жауыз балық» фильмінің сценарийлерін қайта қарады, Ричард Мэтисонмен бірге сценарийге автор ретінде көрсетілді. Мэтисон сұхбаттарында сценарийді «сценарий дәрігерлері» қайта жазғанын айтты. Кальвин Бушардың кейіпкері (Луи Госсетт-младший ойнады) бастапқыда акуланың соңғы құрбаны болуы тиіс еді, бірақ продюсерлер оның ойынынан қатты ләззаттанды, сондықтан оның аман қалуы үшін сценарий қайта жазылды.

Кастинг

Фильмде алғашқы екі "Жаулы балық" фильмінен ешқандай актерлер қолданылмады. Алғашқы екі фильмде полиция бастығы Мартин Броуди рөлін ойнаған Рой Шейдер "Жаулы балық 3" туралы естігенде күліп, "Мефистофельдің өзі мені бұған көндіре алмас еді. Олар тіпті сұрамайтынын білді" деді. Ол "Жаулы балық 3D" фильміне қатыспауын қамтамасыз ету үшін "Көк найзағай" фильміне түсуге келісті.

3D

Бұл кезде 3D-нің танымалдылығы қайта жанданды, көптеген фильмдер бұл техниканы қолданды. "Жау" екінші бөлігі технологияны өзінің атауына, ал "Амитивилл 3D" де осы технологияны атауына енгізді. "Жұманың 13-і" үшінші бөлімінде де үшінші сан екі рет қолданылуы мүмкін еді. Бұл әдіс "үшінші өлшем – қорқыныш" деген слоганымен жарнамаланды. Кейіннен Стэн Лот ArriVision 3D командасына қосылды. Өндіріс StereoVision жүйесімен басталды, бірақ бір аптадан кейін Алвес "оның линзаларының әртүрлілігіне байланысты" ArriVision жүйесіне ауыстырылды. Тарихшы Р.М. Хейс фильмнің Arrivision және StereoVision жүйелеріндегі біржолақты жоғары және төменгі камералармен түсірілгенін айтады. Камералар бір камера мен бір таспаны пайдаланып, 3D фильмдерді қалыпты түсте түсіру үшін бірге қолданылды. Arrivision 3D техникасы фильм камерасына орнатылған арнайы екі линзалы адаптерді пайдаланады, ол 35 мм фильм кадрын ортасынан екіге бөледі, кадрдың жоғарғы жартысына сол көздің, ал төменгі жартысына оң көздің суретін түсіреді, бұл техника "жоғарыдан/төменнен" деп аталады. Бұл кез келген стандартты 2D фильмдегідей түсірілімді жалғастыруға мүмкіндік береді, әр түсірілім үшін камералар мен пленканы екі есе көбейтудің қосымша шығындары болмайды. Соның нәтижесінде алынған фильмді қарапайым проектор арқылы (жоғары және төменгі суреттерді біріктіретін арнайы линза қажет болса да) көрсеткенде, нағыз поляризацияланған 3D сурет пайда болады. Бұл жүйе 3D фильмдерді кез келген кинотеатрда көрсетуге мүмкіндік береді, себебі оған бір уақытта екі проектордың жұмыс істеуі қажет емес – көптеген кинотеатрларда мұндай мүмкіндік жоқ. Кинотеатрдан қажетті нәрсе – арнайы проекциялық линза және поляризацияланған суреттерді көрерменге дұрыс бұрыштан кері шағылыстыру үшін, сондай-ақ әр көздің сүзгісі арқылы қате суретті тоқтату үшін "күміс" экран. Осылайша көрермен фильмді екі көзбен, әлемді қабылдайтын тәсілмен көреді. "Жау 3" фильмінің су асты камераларын жасаған компанияның мәлімдемесіне сәйкес, су асты сахналары Arriflex 353 камерасымен және Arrivision 18 мм "жоғарыдан/төменнен" 3D линзасымен түсірілген. Басқа ерекшелік – 2008 жылдың ақпан айында шыққан "Жау 3" фильмінің Sensio 3D DVD нұсқасы. Үйде 3D көрінісі үшін Sensio 3D процессоры қажет. Surya Citra Televisi индонезиялық жалпыұлттық тегін эфирлік жер үстілік телеарнасы фильмнің HD нұсқасын 1994 жылғы 30 қыркүйекте, жұма күні сағат 19:30-дан 22:00-ге дейін WIB уақытымен, Bimantara Citra және Sindo Citra Media мүшелері көрсетті. STAR TV Xing Kong (Қытай материгі) қытай тіліндегі спутниктік телеарнасы 2012 жылғы Жаңа жылдық гала-концертінде 21:30-дан 23:30-ға дейін CST уақытымен көрсетті, ал TVB Pearl гонконгтық ағылшын тіліндегі жалпыұлттық тегін эфирлік жер үстілік телеарнасы 2016 жылғы 3 шілдеде, жексенбі күні сағат 21:30-дан 23:40-қа дейін Гонконг уақытымен жаңалықтар шолу бағдарламасынан бұрын көрсетті. Бұл оқиға кеңінен жарнамаланды және көрермендер фильмді толықтай көру үшін анаглифтік көзілдірік сатып алуы немесе алуы тиіс болды; бұл Arrivision түпнұсқасынан жасалған фильмнің анаглифтік 3D нұсқасы еді. 2016 жылдың 14 маусымында Universal компаниясы фильмнің Blu-ray нұсқасын шығарды. 2D нұсқасы ретінде жарнамаланғанымен, Blu-ray 3D нұсқасы қосымша мүмкіндік ретінде қосылған.

Саундтрек

Музыкасын Алан Паркер жазды және дирижерлік етті, ол бұрын Van der Valk және Minder сияқты британдық телешоуларға музыка жазған болатын. Бұл Паркердің толық метражды фильмге алғашқы музыкалық қойылымы болды, бірақ ол кейіннен "Гилберт Грейпті не жейді" және "Американдық готика" фильмдерінде де жұмыс істеді.

Маркетинг

Фильм АҚШ-та кеңінен көрсетілуге дейін күшті жарнамаланды. "Жаулар 2" фильмі сияқты, Topps компаниясы коллекциялық карточкалар сериясын шығарды. Телеарналарға 1983 жылдың 16-22 шілдесі аралығында "Телегид" журналының сол апталық санында жарияланған жарнаманы пайдаланып, "Жырнақ жасау 3D: Акулалар өлмейді" атты қысқаметражды фильмін (featurette) ең үздік уақытта көрсетуге ұсынылды. Алан Ландсбург Продакшнс компаниясы National Geographic 1983 жылғы "Акулалар" деректі фильмінен 90 секундтық видеоматериалды рұқсатсыз қолданғандықтан қиын жағдайға түсті.