Кіріспе

Бұл мақалада компьютерлік бағдарламалық қамтамасыз ету және аппараттық құралдар тарихындағы оқиғалардың толық уақыт жобасы ұсынылған: тарихқа дейінгі кезеңнен бастап 1949 жылға дейін. Басылымның жалпы дамуын түсіндіретін мәліметтері үшін, «Есептеу тарихы» деген бетке қараңыз.

Тарихқа дейінгі кезең

910 ж.ж. Оңтүстікке қарай бағытталған арба ежелгі Қытайда ойлап табылды. Бұл дифференциалдық берілісті пайдаланған алғашқы механизм болды. Арба – екі дөңгелекті көлік, оның үстінде дөңгелектермен дифференциалдық берілістер арқылы байланысқан көрсеткіш фигурасы орналасқан. Дөңгелектің мөлшері, шасси және беріліс қатынасын мұқият таңдау арқылы, арба үстіндегі фигура әрқашан бір бағытқа қарап тұратын. 125 ж.б.з.б. Антикитера механизмі: Сиракуза қаласындағы Коринф колониясында жасалған және құрастырылған сағаттық, аналогтық есептеу машинасы. Механизмде дифференциалдық беріліс болды және ол сол кездегі барлық белгілі аспан денелерінің өзара орналасуын қадағалай алуға қабілетті.

Орта ғасырлар 1640

Күн оқиғасы 725 Қытайлық өнертапқыш Лян Лингзан әлемдегі алғашқы толық механикалық сағатты жасады; оған дейін ғасырлар бойы белгілі болған, кейбіреуінің өте жоғары дәлдігі бар су сағаттары қолданылып келді. Бұл маңызды технологиялық қадам болды; мың жылдан кейін жасалған ең алғашқы нағыз компьютерлер сағаттардың технологиясын пайдаланды. 850 жылы Бану Муса ағайындары өздерінің "Тапқыштар кітабында" "ең алғашқы механикалық музыкалық аспапты" ойлап тапты – сумен жұмыс істейтін, алмастырылатын цилиндрлерді автоматты түрде ойнататын орган. Бұл "бетіне көтеріңкі штырғылары бар цилиндр 19 ғасырдың екінші жартысына дейін музыканы механикалық түрде жасау және көшірудің негізгі құралы болып келді". Олар сондай-ақ автоматты флейта ойнатқышты ойлап тапты, ол алғашқы бағдарламаланатын машина болған сияқты. 1000 жыл шамасында Абу Райхан әл-Бируни аналогтық компьютер – Планисфераны ойлап тапты. Ол сондай-ақ алғашқы механикалық ай-күн күнтізбесін жасады, ол берілген механизм арқылы білімді өңдейтін алғашқы үлгі болды. 1015 жылы араб астрономы, әл-Андалустың Абу Ишақ Ибрахим әл-Заркали (Арзахель) экваториумды ойлап тапты – геометриялық модельді пайдаланып, Ай, Күн және планеталардың координаттарын есептемей анықтауға арналған механикалық аналогтық компьютерлік құрылғы. 1150 жылы араб астрономы Джабир ибн Афлах (Гебер) сфералық координаттар жүйелерін түрлендіруге арналған бақылау құралы және механикалық аналогтық компьютерлік құрылғы – Торкетумды ойлап тапқан немесе оған ықпал еткен болуы мүмкін. Ол үш координаттық жүйеде өлшеулерді қабылдап, аудару үшін жасалған: горизонт, экваторлық және эклиптикалық. 1206 жылы араб инженері Әл-Жазари көптеген автоматтарды ойлап тапты және көптеген басқа да технологиялық жаңалықтар жасады. Олардың бірі – бағдарламаланатын гуманоидты манекеннің дизайны: бұл робот үшін алғашқы күрделі, ғылыми (сиқырлық емес) жоспар болған сияқты. Ол сондай-ақ "сарай сағатын" ойлап тапты, ол ең алғашқы бағдарламаланатын аналогтық компьютер саналатын астрономиялық сағат. Онда зодиак белгілері, Күн мен Айдың орбиталары, сағат есігінен өтетін жартылай ай пішіндес көрсеткіш, әр сағат сайын автоматты түрде ашылатын есіктер және су дөңгелегіне бекітілген камашафтпен жұмыс істейтін рычагтармен соққанда музыка ойнайтын бес робот музыкант бейнеленген. Күн мен түннің ұзақтығын жыл бойы өзгеретін ұзақтығына қарай күнделікті қайта бағдарламалауға болады. 1235 жылы парсы астрономы Аби Бакр Исфахандық Абу Райхан әл-Бирунидің механикалық күнтізбелік аналогтық компьютерінің дизайны негізінде жезден жасалған жылқы күнтізбесі бар астролябияны ойлап тапты. Аби Бакрдың жылқы күнтізбесі бар астролябиясы айналмалы дөңгелектерді пайдаланады және қазіргі кездегі ең көне толық механикалық айналмалы машина болып табылады. 1300 жылы Рамон Лулл Луллиан шеңберін ойлап тапты: философиялық сұрақтарға жауап беру үшін (осы жағдайда христиандықпен байланысты) логикалық комбинаторика арқылы есептеуге арналған ойдағы машина. Бұл идеяны бірнеше ғасырдан кейін Лейбниц қабылдады, сондықтан ол есептеу және ақпарат ғылымының негізін қалаушы элементтерінің бірі болып табылады. 1416 жылы Жамшид әл-Каши планеталық қосылыстардың болатын уақытын анықтау және сызықтық интерполяция жасау үшін қолданылатын аналогтық компьютерлік құрал – Қосылыстар табанын ойлап тапты. Ол сондай-ақ механикалық "планеталық компьютер" ойлап тапты, оны аймақтар пластинасы деп атады, ол Күн, Ай және планеталардың бойлықтарындағы нақты орнын болжауды қоса алғанда, бірнеше планеталық мәселелерді графикалық түрде шеше алатын. Құралға альхида мен сызғыш та кірді. 1493 жылы Леонардо да Винчи қосу және алуды орындай алатын механикалық калькулятор ретінде қарастырылатын, бір-бірімен байланысқан тісті дөңгелектерден тұратын құрылғының суреттерін жасады. Бұл жоспардан шабыттанған жұмыс үлгісі 1968 жылы жасалды, бірақ Леонардоның шын мәнінде калькуляторды ойлап тапқаны туралы пікірлер қарама-қайшы. Да Винчи роботтың алғашқы дизайны – механикалық адам үшін де жоспарлар жасады. 1614 жылы шотландтық Джон Нейпер логарифмнің бір түрін және жылжымалы таяқтардың тапқыр жүйесін (1617 ж., Нейпердің таяқтары немесе Нейпердің сүйектері деп аталады) қайта ойлап тапты. Бұл таяқтар тор немесе гелозия көбейту алгоритміне негізделген және операторға таяқтарды айналдыра жылжыту және оларды арнайы жасалған тақталарға орналастыру арқылы көбейту, бөлу және квадрат түбірді есептеуге мүмкіндік берді. 1622 жылы Уильям Оугтрет Джон Нейпер жасаған логарифмдерге негізделген сызғыштарды жасады. 1623 жылы неміс ғалымы Вильгельм Шикард Йоханнес Кеплерге жіберген екі хатында "есептеу сағаты" деп аталатын құрылғының суретін салды; біреуі 1623 жылы, екіншісі 1624 жылы. 1624 жылы машина салынып жатқанда өрт шығып, ол жобасын тоқтатуға мәжбүр болды. Бұл машина туралы әлем 1957 жылы ғана екі хат табылғанда білді. 1961 жылы оның бірнеше көшірмелері жасалды. Бұл машина механикалық калькуляторлардың дамуына әсер етпеді.

16411850 жыл

Күн, орын, оқиға 1642 жыл Франция Француз ғалымы Блез Паскаль механикалық калькуляторды ойлап тапты. Оның 1645 жылғы таныстырылысы механикалық калькуляторлардың дамуын алдымен Еуропада, содан кейін әлемнің қалған бөлігінде бастады. Бұл басқару механизмі бар алғашқы машина болды. Паскаль өзінің алғашқы машинасын шығарғанға дейін 50 прототип жасады (соңында жиырма машина жасалды). Паскальдің калькуляторы Готфрид Лейбництің (1671), Томас де Колмардың (1820) және Дорр Э. Фелттің (1887) еңбектеріне әсер етті. 1666 жыл Ұлыбритания Англиялық сэр Сэмюэл Морланд (1625–1695) ағылшын ақшасымен жұмыс істеуге жарамды ондық емес қосу машинасын жасады. Алып жүру механизмі орнына ол қосымша циферблаттардағы алып жүрулерді тіркейді, оларды пайдаланушы қосымша ретінде қайта енгізеді. 1672 жыл Германия Неміс математигі Готфрид Лейбниц көбейтуге арналған машинаны жобалай бастады, оны «Басқыш калькуляторы» деп атады. Ол 5 және 12 таңбалы сандарды көбейтіп, 16 таңбалы нәтиже береді. Екі машина жасалды, біреуі 1694 жылы (ол 1879 жылы шатырдан табылды), екіншісі 1706 жылы. 1685 жыл Германия «Machina arithmetica in qua non additio tantum et subtractio sed et multiplicatio nullo, diviso vero paene nullo animi labore peragantur» атты мақаласында Готфрид Лейбниц Паскальдің калькуляторымен жұптастырылғанда төрт математикалық амал орындай алатын қозғалмалы тістері бар доңғалақты машинаны сипаттады. Лейбництің мұндай дөңгелекті машинаны салғанына дәлел жоқ. 1709 жыл Италия Джованни Полени дөңгелекті дизайнды қолданатын алғашқы калькуляторды жасады. Ол ағаштан жасалған және есептеу сағаты пішінде жасалған. 1726 жыл Ұлыбритания Джонатан Свифт өзінің «Гулливердің саяхаттары» еңбегінде машинаны («құрылғыны») сатиралық түрде сипаттады. «Құрылғы» сөздердің бөліктерін қамтитын ағаш блоктары бар ағаштан жасалған қаңқадан тұрды. Құрылғының 40 тетігі бір мезгілде бұрылғанда, машина грамматикалық сөйлем үзінділерін көрсетті. 1774 жыл Германия Филипп Маттеус Хан қазіргі Германияда төрт математикалық амал орындай алатын портативті калькулятор жасады. 1775 жыл Ұлыбритания Англияның 3-ші графы Чарльз Стэнхоп Лейбництің калькуляторына ұқсас еселеу калькуляторын жобалап, жасады. 1786 жыл Германия Гессен армиясының инженері Дж. Х. Мюллер айырмашылықтар машинасының идеясын алғаш рет ұсынды (айырмашылықтар машинасының негізгі қағидаларына алғашқы жазбаша сілтеме 1784 жылға датыланады). 1804 жыл Франция Жозеф Мари Жаккард перфокарталармен басқарылатын автоматты тоқыма станогын жасады. 1820 жыл Франция Чарльз Ксавье Томас де Колмар «Арифмометрді» ойлап тапты, ол 30 жылдық дамудан кейін 1851 жылы жаппай өндірілген алғашқы механикалық калькулятор болды. Оператор ұзын көбейту мен бөлуді жылдам және тиімді түрде орындай алады, нәтиже үшін жылжымалы аккумуляторды пайдаланады. Бұл машина Паскаль мен Лейбництің ертедегі еңбектеріне негізделген. 1822 жыл Ұлыбритания Чарльз Бэббидж өзінің алғашқы механикалық компьютерін, полиномдарды кестелеуге арналған ондық айырмашылық машинасының бірінші прототипін жасады. 1831 жыл Италия Джованни Плана 4000 жылдан астам уақытқа жыл күнтізбесін есептеуге мүмкіндік беретін мәңгілік күнтізбе машинасы жасады, ол жылдық жылдарды және күн ұзындығының өзгеруін ескереді. 1832 жыл Ресей Семен Корсаков ақпаратты сақтау және іздеу үшін перфокарталарды пайдалануды ұсынды. Ол өзінің идеяларын көрсету үшін бірнеше машиналар жасады, соның ішінде сызықтық гомеоскопты. 1832 жыл Ұлыбритания Бэббидж және Джозеф Клемент өзінің айырмашылық машинасының прототип сегментін жасады, ол 6 таңбалы сандармен және екінші реттік айырмашылықтармен жұмыс істеді (яғни ол квадраттық полиномдарды кестелей алады). Бөлме көлемінде болатын толық машина шамамен 20 таңбалы сандармен алтыншы реттік айырмашылықтармен және 30 таңбалы сандармен үшінші реттік айырмашылықтармен жұмыс істеуге жоспарланған. Әрбір қосымша екі кезеңде жасалатын, екіншісі бірінші кезеңде пайда болған кез-келген тасымалдауды қамтамасыз етеді. Нәтижелер жұмсақ металл пластинаға соғылып, одан баспа пластинасы жасалатын. Бірақ түрлі қиындықтар болды және бұл прототиптік бөліктен артығы аяқталған жоқ. 1833 жыл шамасында Ұлыбритания Бэббидж өзінің ондық «Аналитикалық машинасы» концепциясын жасады және жобалай бастады. Ол үшін бағдарлама тек оқуға арналған жадта, перфокарта түрінде сақталуы керек еді. Бэббидж жобаны бірнеше жыл бойы жетілдірді, бірақ 1840 жылдан кейін жобадағы өзгерістер аз болған сияқты. Машина 40 таңбалы сандармен жұмыс істемек; «мельница» (CPU) 2 негізгі аккумулятор және белгілі бір мақсаттар үшін бірнеше қосымша аккумуляторларға ие болса, «жад» (жад) 1000 50 таңбалы санды сақтамақ. Бағдарламалар мен деректер үшін бірнеше перфокарта оқырмандары болмақ, карталар тізбектеледі және әр тізбектің қозғалысы қайтымды болмақ. Машина шартты секірулерді орындамақ. Сонымен қатар, микрокодтың бір түрі болмақ: нұсқаулардың мағынасы металл штифттердің орналасуына байланысты болмақ, олар «бақылау барабаны» деп аталатын ойықтары бар барабанда орналасқан. Есептелген машина 3 секундта қосу және 2–4 минутта көбейту немесе бөлу операцияларын орындай алады. Ол бу машинасымен қуаттандырылмақ. Ақырында, бірнеше бөліктер ғана жасалды. 1835 жыл АҚШ Джозеф Генри электромеханикалық релені ойлап тапты. 1840 жыл Италия Чарльз Бэббиджтің Аналитикалық машинасы туралы алғашқы қоғамдық көрсетілімі, Туриндегі Accademia delle Scienze. 1842 жыл Франция Тимолеон Морель «Arithmaurel» калькуляторын патенттеді, ол өте интуитивті пайдаланушы интерфейсіне ие, әсіресе көбейту және бөлу үшін, өйткені нәтиже операторлар енгізілгеннен кейін бірден көрсетілді. Ол 1849 жылы Париждегі француз ұлттық көрмесінде алтын медаль алды. Өкінішке орай, оның күрделілігі мен дизайнының нәзіктігі оны өндіруге кедергі келтірді. 1842 жыл Ұлыбритания Бэббидждің айырмашылық машинасының құрылысы ресми жоба ретінде тоқтатылды. Қосымша шығындар жоғары болды (17 470 фунт стерлинг жұмсалды, 2004 жылғы ақшамен шамамен 1 000 000 фунт стерлинг). 1843 жыл Швеция Пер Георг Шейц және оның ұлы Эдвард 5 таңбалы сандармен және үшінші реттік модельмен айырмашылық машинасы жасады, содан кейін Швеция үкіметі 1851 жылы олардың келесі дамуын қаржыландыруға келісті. 1846 жыл Ұлыбритания Бэббидж жақсартылған айырмашылық машинасы (Difference Engine No.2) жұмысын бастады, 1849 жылға қарай толық орындалған жоспарлар жиынтығын жасады. Машина 7-ші реттік айырмашылықтармен және 31 таңбалы сандармен жұмыс істемек, бірақ оны салуға қаржы табуға ешкім табылмады. 1989–1991 жылдары Лондонның Ғылым мұражайындағы команда сақталған жоспарлар бойынша оны жасады. Олар компоненттерді қазіргі әдістерді пайдаланып жасады, бірақ Клемент ұсына алғаннан артық төзімділік болған жоқ және біраз түзетулер мен егжей-тегжейлі түзетулерден кейін машина дұрыс жұмыс істейтінін анықтады. 2000 жылы баспа машинасы да аяқталды. 1847 жыл Ұлыбритания Британ математигі Джордж Буль екілік алгебраны (Буль алгебрасын) жасады, ол бір ғасырдан кейін екілік компьютерлерді жобалау және пайдалануда кеңінен қолданылды. 1939 жылға қараңыз.

1851-1930 жылдар

Уақыт орны оқиға 1851 Франция 30 жылдық дамудан кейін Томас де Колмар 1820 жылы ойлап тапқан арифмометрдің қарапайымдалған нұсқасын өндіруді бастап, механикалық калькулятор өнеркәсібін құрды. Оның 30 жылдан кейін пайда болған көшірмелерінен басқа, ол 40 жыл бойы әлемдегі жалғыз есептеу машинасы болды (Дорр Э. Фелт 1887 жылдан 1890 жылға дейін жүздеген контметрлер мен бірнеше контграфтарды ғана сатты). Оның қарапайымдылығы оны сол кездегі ең сенімді калькулятор етті. Бұл үлкен машина болды (20 цифрлы арифмометр жұмыс үстелінің көп бөлігін алып отыруға жеткілікті). Арифмометр 1915 жылға дейін ғана өндірілсе де, Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанға дейін жиырма еуропалық компания оның дизайнының жақсартылған көшірмелерін өндірді. Көшірмелерді өндірушілердің ішінде Буркхардт, Лейтон, Саксония, Грейбер, Пирлес, Мерседес Евклид, ХХХ және Архимед болды. 1853 жыл Швеция Бэббидждің қуанышына орай, Шейцтерлер алғашқы толық масштабтағы айырмашылық есептеу машиналарын аяқтады, оны олар "табуляциялық машина" деп атады. Ол 15 цифрлы сандармен және 4-ші реттік айырмашылықтармен жұмыс істеді және Бэббидждің машиналары сияқты баспа түрінде нәтиже шығарды. 1859 жылы Лондонның Брайан Донкин фирмасы осы үлгідегі тағы бір машина жасады. 1856 ж. АҚШ-та алғашқы табуляциялық машина (1853 жылға қараңыз) Нью-Йорк штатының Албани қаласындағы Дадли обсерваториясы сатып алды, ал екіншісін 1857 жылы британ үкіметі тапсырыс берді. Албани машинасы астрономиялық кестелер жиынтығын жасау үшін пайдаланылды; бірақ обсерватория директоры осы шарапсыз сатып алу үшін жұмыстан шығарылды, ал машина қайтадан қолданылмады, ақырында мұражайда аяқталды. Екінші машина ұзақ және пайдалы өмір сүрді. 1859 жылы Швеция Мартин Виберг айырмашылық есептеу машинасының қайта жасалған нұсқасын жасады. Ол пайыздық мөлшерлемелерді (1860 жылы алғаш рет жарияланды) және логарифмдік кестелерді (1875 жылы алғаш рет жарияланды) дайындау үшін қолданылды. 1866 Ұлыбритания Бірінші практикалық логикалық машинаны (логикалық абакты) Уильям Стэнли Джевонс құрды. 1871 жылы Ұлыбританияда Бэббидж Аналитикалық машинаның диірмені мен принтерінің прототипін жасады. 1878 жылы Нью-Йоркте тұратын испан Рамон Вереа ішкі көбейту кестесі бар калькуляторды ойлап тапты; бұл сол кездегі жылжымалы арбадан немесе басқа да цифрлық әдістерден әлдеқайда жылдам болды. Алайда, ол оны өндіріске енгізуге қызығушылық танытпады; ол тек испанның америкалық сияқты өнертабыс жасай алатынын көрсетуді қалаған сияқты. 1878 жылы Ұлыбритания Аналитикалық машинаны аяқтау мүмкіндігін зерттеген комитет Бэббидж қайтыс болғаннан кейін бұл мүмкін емес деп қорытындылады. Кейін жоба көбінесе ұмытылды, бірақ Хауард Эйкен одан әрі зерттеулер жүргізді. 1884 жылы Чикагода тұратын Дорр Фелт өзінің комптометрын жасады. Бұл пернелерді басып енгізуге болатын алғашқы калькулятор болды, ал бұрынғыларында сандарды теру қажет болды. Бұл Фелттің пернелерді басып қайтып келген кезде жылдам әрекет ететін тасымалдау механизмін ойлап тапқанының арқасында мүмкін болды. 1887 жылы Фелт пен Таррант контмометрді өндіру бойынша серіктестік құрды. 1886 АҚШ Балтимор қаласының денсаулық сақтау департаментінде алғаш рет Герман Холлериттің табуляциялық жүйесі қолданылды. 1887 жылы АҚШ-та Герман Холлерит перфокарталарда кодталған сандарды қосуға мүмкіндік беретін интеграциялық табуляторға (1890 жылы патент алды) өтініш берді. Бұл құрылғы алғаш рет 1889 жылы армияның бас хирургінің кеңсесінде қолданылды. 1896 жылы Холлерит жетілдірілген үлгіні ұсынды. 1889 жылы АҚШ-та Дорр Фелт алғашқы баспа үстел калькуляторын ойлап тапты. 1890 АҚШ Швеция Ресей Арифмометрден гөрі кішкентай көбейту калькуляторы жаппай өндіріске енгізілді. Бұл дизайн АҚШ-тың Франк С. Болдуині мен Ресейде тұратын швед Уиллгодт Теофил Одхнердің тәуелсіз және шамамен бір уақытта жасаған өнертабысы болды. Құрбықты барабандар "өзгермелі тісті" конструкциямен ауыстырылды: радиалды тіректері бар диск, оны сыртқа шығарып немесе кері қайтаруға болады. 1890 жылы АҚШ 1880 жылғы АҚШ санағын жүргізуге 7 жыл кетті, өйткені барлық өңдеу журнал парақтарынан қолмен жасалды. Халық санының өсуі 1890 жылғы санаққа қарай деректерді өңдеу келесі санақтан 10 жыл бұрын жүргізілгеннен ұзаққа созылатынын білдірді, сондықтан жақсы әдіс табу үшін конкурс өткізілді. Оны халық санағы департаментінің қызметкері Герман Холлерит жеңіп алды, ол кейіннен IBM-ге айналған Tabulating Machine Company компаниясын құрды. Ол деректерді машинамен оқуға болатын ортаға жазуды ойлап тапты. Бұрынғыда машинамен оқылатын орталар бақылау үшін (автоматтар, фортепиано рулондары, тоқыма станоктары) қолданылған, деректер үшін емес. "Қағаз лентасымен алғашқы сынақтардан кейін ол перфокарталарды таңдады". Оның машиналары механикалық тізбектерді қолданып, механикалық тілдіктерді арттырды. Бұл әдіс 1890 жылғы санақта қолданылды. 1880 жылғы санақтан жасалған көптеген өзгерістердің нәтижесі: халық санының өсуі, жиналатын деректер, Халық санағы бюросының штаты, жоспарланған жарияланымдар және Холлериттің электромеханикалық табуляторларын пайдалану, санақты өңдеуге кеткен уақытты 1880 жылғы санақ үшін сегіз жылдан 1890 жылғы санақ үшін алты жылға дейін қысқартты. Бұл өнертабысқа Холлериттің Батыс АҚШ-тағы саяхаты кезіндегі теміржол проводниктерінің әрекеттерін байқауы себеп болды; олар жолаушы туралы (ұзын, тоқ, ер адам) қарапайым сипаттаманы билетті тесіп жазу арқылы кодтады. 1891 жылы АҚШ-тың Сент-Луис қаласының тұрғыны Уильям С. Берроуз Фелт машинасына ұқсас машинаны (1884 жылға қараңыз) 1885 жылы ойлап тапты, бірақ контмометрден айырмасы, ол тек тұтқаны тартып алғаннан кейін ғана әрбір санды өңдеді. Оның машинасының өндірісі 1891 жылы басталды, тіпті Берроуз 1886 жылы American Arithmometer Company компаниясын құрған болатын (кейін Burroughs Corporation атымен белгілі болды, қазір Unisys деп аталады). 1899 жыл Жапония Рёичи Язу механикалық есептеу машинасының (автоматты абактың) әзірлеуін бастады. Рёичи есептеу машиналарын тәуелсіз зерттеді және оның биквинарлық механикалық үстел калькуляторын аяқтауға үш жыл кетті, содан кейін 1902 жылы патент алуға өтініш берді. Бұл Жапонияның алғашқы сәтті механикалық компьютері болды. Remington Dalton қосымша машинасының алғашқы 10 пернелі баспа машинасы екенін жариялады. 10 перне екі қатарға орналастырылған. 1906 жылдың соңына дейін алты машина өндірілді. 1905 жыл Жапония Ичитаро Кавагучи, Коммуникация және көлік министрлігінің инженеры, Кавагучи электрлік табуляциялық машинасының құрастырды. 1906 жыл Ұлыбритания Чарльз Бэббидждің ұлы Генри Р. В. Мунро фирмасының көмегімен әкесінің Аналитикалық машинасының "диірменін" аяқтады, оның жұмыс істейтінін көрсету үшін. Ол жұмыс істейді. Толық машина жасалмады. 1906 жыл АҚШ Ли де Форест аудионды (вакуумдық түтікше немесе термоэлектрондық клапанды) ойлап тапты. 1906 жыл АҚШ Герман Холлерит машинаның әртүрлі қолданылуына бейімдеуге болатын, қайта сымдауға болатын платасы бар табуляторды ұсынды. Платалар 1950 жылдарға дейін сақталған бағдарламалармен ауыстырылғанша машиналық есептеулерді басқару үшін кеңінен қолданылды. 1909 жыл Ирландия Республикасы Бэббиджден кейін, оның бұрынғы жұмысынан хабарсыз, Перси Ладгейт 1909 жылы тарихтағы механикалық аналитикалық есептеу машиналарын жобалаған екі ғалымның екіншісі болды. 1913 жыл Испания Леонардо Торрес-и-Кеведо "Автоматика туралы эсселерінде" (1913) жаңа инженерия саласын құрады: автоматизация және электромеханикалық бөліктерді қолданатын Бэббидж сияқты есептеу машиналарын жобалады, ол қозғалатын нүкте арифметикасының идеясын енгізді. 1919 жыл Ұлыбритания Уильям Генри Экклс және Ф. В. Джордан алғашқы флип-флоп тізбегін жариялады. 1924 жыл Германия Вальтер Ботхе физикалық тәжірибелер үшін пайдаланылатын және 1954 жылы физика бойынша Нобель сыйлығын алған AND логикалық қақпасын (коинциденциялық тізбегін) құрды. Барлық түрдегі цифрлық тізбектер осы техниканы кеңінен пайдаланады. 1928 жыл АҚШ IBM 80 бағанды деректермен және тіктөртбұрышты...