Кіріспе

11 қыркүйекке қатысты жалған ақпарат

"Турист жігіт" – 11 қыркүйек шабуылы кезінде Дүниежүзілік сауда орталығының бақылау алаңында тұрған туристің суреті, ол цифрлық түрде өңделіп, 11 қыркүйек шабуылында мұнараға соғылуға дайын тұрған ұшақ көрсетілген интернет құбылысы. Сурет шабуылдан кейінгі күндері көптеген өңделген суреттермен бірге кеңінен тарады. Суреттегі адам 1997 жылы фото түскен венгр азаматы Петер Гузли екені анықталды. Гузли бұл суретті достарына әзіл үшін өңдегенін және оның интернетте таралатынын күтпегенін айтты. Ол сондай-ақ "көшкен сырғақ турист" (осы аттас роман мен фильмге сілтеме), "Уолдо" ("Уолдоны ізде" ойынына сілтеме), "WTC жігіті" және "өлім турисі" сияқты көптеген басқа да есімдермен танылды.

Шығу тегі

9/11 оқиғасынан кейін көп ұзамай интернетте, Дүниежүзілік сауда орталығының қираған қалдықтарынан табылған камераға жатқан сурет пайда болды. Суретте жүн тоқыма бас киім, ауыр күртеше және рюкзак киген бір ер адам Дүниежүзілік сауда орталығының көру платформасында тұр. Оның төменінен ғимаратқа қарай ұшып келе жатқан ұшақ көрінеді. Ұшақ тым жақын және төменде болғандықтан, мұнараға соқтығысатыны анық. Бұл сурет Дүниежүзілік сауда орталығына жасалған шабуылдардың басталған сәттеріне дейін түсірілген деген болжам бар.

Сәйкессіздіктер

Музейдің "Хоакс" энциклопедиясының "Хоаксапедия" сайтында фотосуреттің жалған екендігін растайтын бірнеше тұжырым келтірілген. Олардың арасында:

Нью-Йорктегі ауа температурасы шабуыл болған күні таңертеңгілік болғанмен, фотодағы адам қысқа сай келетін ауыр киім киген. Бұл адам Оңтүстік мұнарада тұрған болуы мүмкін, онда бақылау алаңы бар еді; бірақ Солтүстік мұнарада мұндай алаң болмаған, ал ол бірінші болып соқтығысқан, осылайша фотосурет шабуылдардан бұрын түсірілген деген пікірді жоққа шығарады. Солтүстік мұнараға соққаннан кейін ешкім фотоға түсуге тырыспайды. Бірінші соққыдан кейін бірнеше секунд ішінде Оңтүстік мұнараның шатыры Солтүстік мұнарадан шыққан түтінмен толып кетті, ол солтүстік-батыстан соққан желдің әсерінен оңтүстік-шығысқа қарай бағытталды. Бұл адамның бақылау алаңында ұзақ тұруына кедергі келтіріп қана қоймай, жалған фотода бақылау алаңы түтін мен қирандылардан таза болып көрінеді. United Airlines 175 рейсі Оңтүстік мұнараға оңтүстік жағынан соқтығысқан. Дегенмен, фотодағы ұшақ солтүстіктен ұшып келе жатқаны, American Airlines 11 рейсімен сәйкес келеді, себебі Манхэттеннің орталық бөлігі адамның артында көрінеді. Суреттегі ұшақтың алдыңғы бөлігінде American Airlines логотипі анық байқалады. Екі мұнараға да Boeing 767 ұшақтары ұшырылған, ал бұл фотода Boeing 757 көрсетілген. Ұшақ жоғары жылдамдықпен ұшқандықтан, фотода бұлыңғыр болып көрінуі мүмкін. United Airlines 175 рейсі құлау кезінде қисайған, ал бұл фотода 11 рейсі сияқты алға қарай ұшып бара жатқандай көрінеді. Фотограф ұшақтың ғимаратқа құлайтынын көргеннен кейін суретке түсіруді жалғастырмауы мүмкін. Егер фотосурет цифрлық камерамен түсірілген болса, камера мұндай құлаудан аман қалмас еді. Оңтүстік мұнарадағы бақылау алаңы әдетте сағат 9:30-да ашылады, бірақ 175 рейсі оңтүстік мұнараға сағат 9:02:59-да соқтығысқан.

Екі фотосуреттің түс тепе-теңдігі мүлдем басқаша. Егер ұшақ фотода болған болса, ол сарғыш түсті көрінер еді. Бұл фотосуреттің төменгі жағындағы қоршаудың түсімен салыстыру арқылы растауға болады; ұшақтың түсі қоршаудың түсімен шамалас, ал фотода екі бөлік мүлдем басқа түстерде көрінеді. Суреттегі уақыт белгісі нақты камерамен емес, графикалық редакторда өңдеу кезінде қосылған сияқты. Фотодағы кейбір заттардың көлеңкелері дұрыс түспеген. Бұл сурет өңделгенін көрсетеді, себебі суреттегі кейбір нысандар суреттегі жарық көздеріне сәйкес келмейтін көлеңкелер береді.

Кейінгі пайда болуы

Сурет интернет-мемнің кеңінен танымал мысалына айналды. Оның даңқы тараған сайын, басқа адамдар да сол туристі басқа суреттерде пайдалана бастады. Олар "Титаник" кемесінің батып кетуі, Джон Кеннедиге жасалған қастандық, "Эйр Франс" авиакомпаниясының 4590 рейсінің апатқа ұшуы және Гинденбург апаты сияқты оқиғаларда да сол туристі көрсетті. Бір нұсқасында ұшақ Мельбурн трамвайымен ауыстырылды. Басқа суреттерде ол "Тәуелсіздік күні" фильміндегі Ақ үйдің қирауы, Годзилланың Токионы бұзуы сияқты кинодағы апатты жағдайларда немесе "Жылдамдық" фильміндегі автобус жүргізушісі ретінде бейнеленген. Сондай-ақ, ол "Сезам көшесінен" Берт сияқты басқа да танымал цифрлық өңделген суреттердегі адамдармен бірге суреттелген, мысалы, үлкен мысықты ұстап тұрған адаммен. Тіпті Ялта конференциясының суреті де пайда болды, онда Сталиннің орнына мысық ұстаған адам, ал фонда турист пен Берт тұр.

Жеке тұлға

Өзін турист деп алғашқы болып мойындаған адам бразилиялық бизнесмен Хосе Роберто Пентеадо болды. Бірақ Гузли, ол жариялылықты қаламайтынын және бастапқыда әуежайын жарияламағанын айтады. Гузли фотосуретті 1997 жылдың 28 қарашасында түсірді және алғашқы өңдеуге де жауапты болды. Ол суретті бірнеше досы үшін өңдегенін, оның интернетте осылай жылдам таралатынын білмегенін айтты. Алғашқыда ол түпнұсқа өңделмеген фотосуретті және дәлел ретінде осы сериядан басқа бірнеше фотосуреттерді венгр газетіне ұсынды. Кейін "Wired News" бағдарламасы дәлелдерді зерттеп, Гузлидің нағыз турист екенін растады.