Кіріспе

Езра Паунд жазған өлең, 1915-1962 жылдар аралығында жазылған. Езра Паундтың «Әндер» сериясы – 109 бөлімнен тұратын ұзын өлең, сонымен қатар поэманың американдық баспашысы Джеймс Лафлиннің өтініші бойынша қосымша ретінде бірнеше жобалар мен фрагменттер қосылды. Оның көп бөлігі 1915 және 1962 жылдар аралығында жазылған, бірақ алғашқы үш «әннің» көп бөлігі 1923 жылы тасталып немесе қайта жұмыс істелді, ол кезде Паунд поэманың алғашқы бөлігін дайындады – «XVI Әннің жобасы» (Three Mountains Press, 1925). Бұл кітапқа дейінгі жұмыс, оқырманға елеулі қиындықтар туғызады деп кеңінен саналады. Ол ХХ ғасырдың ең маңызды модернистік поэзиясы деп мойндалған. Паундтың прозалық шығармаларындағыдай, экономика, басқару және мәдениет тақырыптары мазмұнының ажырамас бөлігі болып табылады. Кездейсоқ қараушыға ең қызықтысы – қытай іріптері мен ағылшыз тілінен басқа еуропа тілдеріндегі цитаталардың болуы. Мұқият оқырман үшін ғылыми түсініктемелерге жүгінуге тура келеді. Тарихи оқиғаларға жасалған сілтемелердің ауқымы өте кең, ал өзгерулер кенеттен, аз көшіп-қоныспен болады. Географиялық сілтемелер де кең: Паунд классикалық Жерорта теңізі мәдениеті мен Шығыс Азияға ортағасырлық және жаңа заманғы Италия мен Прованстан, АҚШ-тың бастапқы кезеңдерінен, XVII ғасыр Англиясынан және Лео Фробениустен алған Африка туралы деректерді таңдап қосты.

IXVI

1925 жылы Париждегі Үш тау баспасында «XVI әндердің жобасы» деп жарияланды. Паунд 1905 жылдан бері ұзақ поэма жазу мүмкіндігін қарастырып келді, бірақ жұмыс 1915 жылға дейін басталмады. «Біршама ұзын поэманың» алғашқы үш әнінің бастапқы нұсқалары «Poetry» журналында жарияланды. Бұл нұсқада поэма ақынның оқырманға емес, Роберт Браунингтің рухына тікелей үндеуімен басталды. Паунд өзінің поэтикалық ұстанымының революциялық мақсатына қарсы келетін басқарушы дауыс болу қажеттілігін түсінді. Сондықтан, алғашқы үш ән тез арада тасталып, жаңа бастама ізделді. Жауап ретінде Ренессанс ғалымы Андреас Дивустың «Гомердің Одиссеясы» латын тіліндегі нұсқасы ұсынылды. Паунд 1911 жылғы ағылшын-саксондық «Теңізші» поэмасының өлшемі мен синтаксисін пайдаланып, Одиссей мен оның серіктері болашақтарын білу үшін Хадеске сапар шегетін «некуия» эпизодының Дивустың ағылшын тіліндегі нұсқасын жасады. Осы үзіндіні поэманы ашу үшін пайдалану арқылы Паунд маңызды тақырыпты енгізеді: қазіргі және болашақты түсіндіру үшін «өлген» өткенді қазу. Ол сондай-ақ Дантенің «Құдайлық комедиясының» басындағы ақынның өлгендерді сұраққа алу үшін тозаққа түсуін еске алады. Кантоның соңында Г. Дартонаның «Дивус» жинағында табылған Афродитаға арналған екінші гомериялық гимнінен үзінділер келтіріледі, одан кейін «Осылайша:» деген шақыру келеді – оқуды жалғастыруға шақыру. II канто ur кантолардан сақталған бірнеше жолдармен басталады, онда Паунд трубадур ақыны Сорделлоның төрт түрлі нұсқасын қатар қойып, сәйкестіктің белгісіздігі туралы ой жүгіртеді: Браунингтің сол аттас поэмасы, ет пен қаннан тұратын нағыз Сорделло, Паундтың ақынның өзінің нұсқасы және оның поэмаларының қолжазбаларына қосылған Сорделлоның қысқа өмірбаяны. Бұл жолдар теңізбен байланысты мөр, Лирдің қызы және басқа да кейіпкерлердің жеке басын өзгерту тізбегімен жалғасады: Элеонора Аквитандық, оның есімін қайталайтын гомериялық эпитеттер арқылы Троялық Еленаға айналады, Гомердің «теңіз толқынына» құлағы, Еленді теңіз арқылы қайтаруды қалайтын Трояның қарттары және Дионистің теңізшілермен ұрлануы мен оның ұрлаушыларын дельфиндерге айналдыру оқиғасының кеңейтілген, бейнелі қайта баяндалуы. Бұл соңғы оқиға Диониске арналған Гомердің гимнінде кездеседі, бірақ Паунд Овидийдің «Метаморфозалар» поэмасындағы нұсқасын пайдаланады, осылайша поэмаға ежелгі Рим әлемін енгізеді. Келесі бес канто (III–VII), техникасы үшін Паундтың имиджистік өткеліне көп сүйене отырып, негізінен Жерорта теңізінде орналасқан, классикалық мифологияға, Ренессанс тарихына, трубадурлар әлеміне, Сапфо поэзиясына, банк және несие тақырыбын енгізетін Эль Сид аңызындағы сахнаға және Паундтың Венецияға жасаған сапарларына негізделген мәтіндік коллажға толы, неоплатонистік айқындық және жарық суреттерімен қанықтырылған. VIII–XI кантолар 15 ғасырдың ақыны, кондотьеросы, Римини иесі және өнерге демеушілік көрсетуші Сигизмунд Пандольфо Малатестаның оқиғасына негізделген. Малатестаның хаттарын қоса алғанда, бастапқы көздерден кеңінен сілтеме жасап, Паунд әсіресе Малатеста храмы деп те аталатын Сан-Франческо шіркеуінің құрылысына назар аударды. Леон Баттиста Альберти жобалаған және Пьеро делла Франческа мен Агостино ди Дюкцио сияқты суретшілермен безендірілген бұл Ренессанс дәуіріндегі маңызды ғимарат болды, өйткені ол римдік жеңіс аркасын құрылымының бөлігі ретінде қолданған алғашқы шіркеу болды. Өзінің, Джеймс Джойстің, Элиоттың және шағын журналдар мен кішкентай баспалардың қатарын қамқорлаушылар іздеуге көп уақыт жұмсаған Паунд үшін қамқоршының рөлі маңызды мәдени мәселе болды, ал Малатеста – «Кантос» кітабында пайда болатын басқарушы қамқоршылардың қатарындағы біріншісі. XII канто пайда туралы үш моральдық әңгімеден тұрады. Бірінші және үшінші бөлімдері ақша айналымын пайдалану арқылы пайданы жоқтан жасау туралы, бұл қызметті «табиғи емес» құнарлылықпен салыстырады. Орталық астарлы әңгіме мұны пайдалы тауарлар жасау арқылы байлық жасаумен салыстырады. 13-ші кантода Конфуций немесе Кунгті таныстырады, ол этикаға негізделген әлеуметтік тәртіптің идеалы ретінде ұсынылады. «Кантос» кітабының бұл бөлімі тозаққа қатысты аянмен аяқталады. XIV және XV кантолар Pound/Dante-ді банкирлер, газет редакторлары, жазушылар және басқа да «тілді бұрмалаушылар» мен әлеуметтік тәртіппен тозақ арқылы қозғалатын «Құдайлық комедияның» конвенциясын қолданады. XV кантода Плотин Данте поэмасындағы Вергилийдің рөлін атқарады. XVI кантода Паунд тозақтан шығып, жер бетіндегі жұмаққа кіреді, онда ол бұрынғы кантоларда кездескен кейіпкерлерді көреді. Содан кейін поэма Бірінші дүниелік соғысқа және оған қатысқан жазушы және суретші достарының естеліктеріне бұрылады: Ричард Алдингтон, Анри Годье Бжеска, Уайндхэм Льюис, Эрнест Хемингуэй және Фернан Леже, олардың соғыс естеліктерінен поэмада үзінді келтіріледі (француз тілінде). Соңында, Ресей революциясы туралы Линкольн Стеффенстің есебі келтіріледі. Бұл екі оқиға, соғыс және революция, тарихи өткенмен, соның ішінде осы жазушылар мен суретшілердің көбірек немесе кеміндегі үйлесімді қозғалыс құраған ерте модернистік кезеңмен шешуші үзілісті білдіреді.

XVIIXXX

XVII–XXVII жылы Джон Родкер Лондонда «Езра Паундтың 17–27 жырларының жобасы: Глэдис Хайнстың әріптерімен» деп аталатын сәнді басылымда жариялады. Содан кейін Паунд 1930 жылы Нэнси Куннардтың «Hours Press» басылымынан шыққан «I–XXX жырларының жобасы» үшін тағы үш жыр жазды. Бастапқыда Паунд XVII–XXVII жырларын Ренессанстан басталып, Ресей революциясымен аяқталарлық бірінші томнан кейінгі топ ретінде жоспарлаған. Бұл жырлардың негізгі орны Венеция қаласы. XVII жыр «Осылай болсын» деген сөздермен басталады, бұл I жырдың соңымен үйлеседі, содан кейін Дионисқа байланысты тағы бір метаморфозалық оқиғаға көшеді. Жырдың қалған бөлігі Венецияға арналған, ол судан өсіп шыққан тас орман ретінде бейнеленеді. XVIII және XIX жырлар қаржылық қанау тақырыбына оралады, бұл Венециялық саяхатшы Марко Полоның Кубилай ханның қағаз ақшасы туралы баяндауынан басталады. XIX жыр негізінен соғыстан пайда көретін адамдар туралы, Ресей революциясына қысқаша тоқталып, соғыстардың зұлымдығы мен оларды қолдайтындармен аяқталады. XX жыр Жерорта теңізі поэзиясының сөз тіркестері, сөздері мен бейнелерінің жиынтығынан тұрады, Омирден бастап Овидий, Пропертий және Катуллға дейін, сондай-ақ Ролан мен Арно Даниельдің әндеріне дейін. Бұл фрагменттер Паундтың «таза ән» деп атаған нәрсесінің үлгісін құру үшін бірігеді. Содан кейін тағы бір үлгі келтіріледі, бұл жолы бізге осы ескі поэзияларды оқуға және осы зерттеуді қажет ететін сөздерге назар аударуға мүмкіндік беретін лингвистикалық зерттеу туралы. Ақырында, бұл «таза ән» және зиялилық қызмет лотос жеушілердің бейқамдығы мен жалқаулығымен қарама-қарсы қойылады. Онда соғысып жатқан итальяндық қала-мемлекеттер арасында бейбітшілік орнатуға тырысқан Малатеста отбасы және Борсо д’Эсте туралы айтылады. XXI жыр Медичи отбасы, әсіресе Лоренцо Великолепный және Томас Джефферсон арасындағы демеушілік айырмашылықтарын қарастырады. Сигизмундо Малатестаның Джефферсонға жазған хатынан алынған бір сөз тіркесі («affatigandose per suo piacere o no») екеуінің арасында нақты параллельді жасайды – екеуі де Медичилердің қаржылық күшіне ие болмаған, бірақ олар салыстырмалы түрде қарапайым және мәдениет орталықтарынан алыс болса да, өнер туындыларын жасауға көмектескен. Келесі жыр қаржыға назар аударуды C. H. Дугластың әлеуметтік несие теориясын алғаш рет енгізу арқылы жалғастырады. XXIII жыр Гомер мен Ренессанс неоплатонизмі арқылы трубадурлар әлеміне оралады. Паунд провансальдық мәдениетті ескі пұтқа табынушылықтың сақталу ортасы ретінде қарастырды, ал Альбиген крестовый жорығының соңында Монтсегурдегі катар бекінісін жою осындай баламалы мәдениеттерді жоюға биліктің бейімділігінің мысалы ретінде қарастырылады. Мон Сегурдің қирауы жырдың соңғы жолдарында Трояның қирауымен салыстырылады. XXIV жыр 15 ғасырғы Италияға және д’Эсте отбасына оралады, тағы да олардың Венециядағы қызметіне және Никколо д’Эстедің Киелі жерге сапарына назар аударады. XXV жырлар Венециядағы Кеңестің Кітабына және Паундтың қала туралы жеке естеліктеріне сүйенеді. Тициан мен Моцарт туралы әңгімелер суретші мен демеуші арасындағы қарым-қатынас туралы. XXVI жыр – Венецияның тарихы. XXVII жыр Ресей революциясын сипаттайды, ол құрылысшыл емес, қиратушы болып көрінеді және VI жырдағы Эблистің қирауының эхосын шығарады. XXVIII қазіргі заманғы көрініске трансатлантикалық ұшу туралы үзіндімен оралады. Серияның соңғы екі жыр «таза ән» әлеміне оралады. XXIX жырда, олардың Эксидеюилдегі провансальдық орынға жасаған сапарынан алынған оқиға Паунд пен Элиоттың христиандық туралы пікірлеріне қарама-қайшы келеді, Паунд бұл дінді түбегейлі қабылдамайды. Соңында, серия баспагер Иероним Сонцин Фаноның Петрарканың шығармаларын басып шығаруға дайындалып жатқанын көрсетеді.

XXXIXLI (XI Жаңа әндер)

Он бір жаңа ән XXXI–XLI болып жарияланды. Нью-Йорк: Farrar & Rinehart Inc., 1934 жыл. Бұл томның алғашқы төрт әні (Cantos XXXI–XXXIV) Томас Джефферсонның хаттарынан, Джон Адамстың және Джон Куинси Адамстың күнделіктерінен кеңінен цитата келтіреді, жас АҚШ-тың қалыптасуымен айналысады. Canto XXXI Malatesta әулетінің ұранымен ашылады: Tempus loquendi, tempus tacendi («сөйлеу уақыты, үндемеу уақыты»), Джефферсон мен Сигизмундты жеке тұлғалар ретінде және итальяндық және американдық «қайта жаралуларды» тарихи қозғалыстар ретінде байланыстыру үшін. Canto XXXV Революциялық Американың сергежоспарлығын Миттелеуропаның, Австро-Венгрия империясының құлдырап бара жатқан аристократиялық қоғамының «жалпы белгісіз дірілдеуімен» салыстырады. Бұл әнде антисемиттік пікірлердің айқын жағымсыз көріністері бар. Canto XXXVI Кавалкантидің «Donna mi pregha» («Айел маған сұрайды») канцонасының аудармасымен басталады. Бұл өлең – махаббаттың мәні мен философиясы туралы лирикалық толғаныс, Паунд үшін шешуші мәтін болды. Ол оны Монтсегурден кейінгі провансальдық «ашық ән», ойдың және тілдің нақтылығы, сенімнің сәйкес келмейтіндігі дәстүрінің үлгісі ретінде қарастырды. Содан кейін канто 9 ғасырдың ирланд философы және ақыны Джон Скот Эриугенаның бейнесімен жалғасады, ол катарларға ықпал еткен және оның еңбектері 11 және 13 ғасырларда еретикалық деп танылған, ал итальян ақыны Сорделломен аяқталады. Canto XXXVII АҚШ-тағы азаматтық соғысқа дейінгі кезеңге оралып, Америка президенті Мартин Ван Бюреннің портретін, оның Эндрю Джексонның вице-президенті болған кезеңіне назар аударады, сондай-ақ Джексон тәуелсіздік соғысының қарызын өтегеннен кейін, 1829–1836 жылдардағы «Банк соғысы» деп аталатын Бірінші АҚШ банкін де жапты. Canto XXXVIII Дантенің Франция королі Филипп IV-тің монеталарды фальсификациялауы туралы айыптауымен басталады. Содан кейін канто қазіргі заманғы сауда мен қару-жарақ саудасына көшеді. Канто ғалымдар арасында әлеуметтік кредит теориясының негізін құрайтын C. H. Дугластың A+B теоремасын тұжырымдағандықтан белгілі бір даңққа ие болды. Canto XXXIX Кирке аралына және бірінші кантода басталған саяхатқа дейінгі оқиғаларға оралады және табиғи құнарлылық пен ритуалдық сексті мадақтаушы гимн ретінде ашылады. Canto XL диптих болып табылады: бірінші бөлімі J. P. Morgan-ның алаяқтық қаржылық мансабының шолуына арналған; одан кейін тағы бір periplus, Ганнон Навигатордың Африканың батыс жағалауындағы саяхаты туралы есебінің қысқартылған нұсқасы келеді. Жинақ Беннито Муссолинидің Бірінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі және Томас Джефферсонның Француз революциясынан бұрынғы Париж кезеңін салыстыратын XLI кантомен аяқталады.

XLIILI (Бесінші онжылдық)

"Ка́нтолардың бесінші ондығы" деп жарияланды. Лондон: Faber & Faber, 1937 жыл. XLII, XLIII және XLIV кантолары Сиена банкіне, Banca Monte dei Paschi di Siena және 18-ғасырдағы Тоскананың Габсбург архигерцогы Пьетро Леопольдоның реформаларына көшеді. 1624 жылы құрылған Монте-де-Паски – төмен пайыздық үстемемен несие беретін мекеме болды, оның қаражаты қоғамдық жерлердегі қой жайылымдарына салық салу арқылы қамтамасыз етілді ("ШАЛҒЫ БАНКІ" XLIII кантосында). XLV кантосы – Усура, яки қарызға артық төлемге қарсы айтылатын жыр, Паунд кейіннен оны өндіріске қарамастан несиеге алынатын төлем деп түсіндірді, бұл мәдени құрылым нарықтан тәуелсіз өнерден алынған мысалдарға назар аударады. Кантода усура табиғат заңдарына қайшы келеді және жақсы өнер мен мәдениеттің өндірісіне кедерілді екені жарияланады. Паунд кейіннен осы кантоны поэмадағы маңызды орталық нүкте деп санады. XLVI кантосы усураның қараңғы жағын, яғни Англия банкі сияқты либералды институттарда ақша жасалатын тәртіптерді көрсетеді. Паундтың пікірінше, ақшаны мемлекеттік қарыз түрінде шығару кедейлікке, әлеуметтік қиындықтарға, қылмысқа және инвестиция мен пайда табу үшін жасалған "нағыз емес" өнерге себеп болады. Канто жазылған кезде (1935) Англия банкі әлі де жеке компания болып, оның қызметі негізінен британ үкіметі емес, акционерлердің мүддесіне бағынды. Банк 1946 жылы мемлекеттендірілді. Поэма XLVII кантосында Кирке аралына оралып, Одиссей "білім іздеуге" дайындалады. Одан кейін ұзын лирикалық бөлім келеді, онда Паундтың үйіне жақын Рапалло шығанағындағы шілде айындағы жүзуші шамдар ритуалы Таммуз бен Адонис аңыздарымен, табиғи циклдарға негізделген күнтізбедегі ауыл шаруашылығы және құнарлылық ритуалдарымен бірігеді. XLVIII кантосы Паундтың усура салдарынан ақыл-ой мен өркениеттің төмендеуі деп санайтын жағдайлардың тізімін ұсынады. Сонымен қатар ол саяхат пен зерттеу, сондай-ақ сексуалдық және діни бостандықтарды ұсынады. XLIX кантосы – Паундтың ата-анасы Рапаллоға зейнеткерлікке шыққанда әкелген қытай суреттерінен алынған тыныш табиғат суреті. L кантосы – Паундпен байланыста болған жазушылардың бірі, Наполеонның өмірін зерттеген Роберт Макнейр Уилсонның теориясын зерттейді. Уилсонның пікірінше, Бонапарт – усурамен күресіп, жеңілген кемшіліктері бар батыр. Канто бұл идеяны белсенді түрде қарастырады, бірақ Наполеонның сол кездегі қаржылық жүйені өзгертпегенін немесе прогрессивті экономикалық идеялары болмағанын анықтайды. Паунд сондай-ақ Ротшильдтер отбасының оған қарсы ағылшын және австриялықтарға қалай көмектескенін көрсетеді. Бұл тізбектегі соңғы канто XLV кантосының усура жырларына оралады, содан кейін балық аулауға арналған ұш жасау туралы егжей-тегжейлі нұсқаулар беріледі (табиғатпен үйлесімде адам) және Камбрейдің анти-Венеция лигасына сілтеме жасаумен аяқталады. Олар поэмадағы алғашқы қытай жазу таңбаларымен аяқталады, олар Конфуцийдің «Анализдерінен» алынған Есімдерді түзетуді білдіреді (XXXIV кантосының соңындағы адалдықты білдіретін идеограмма «Кантолар» бір том ретінде жарияланған кезде қосылды).

LIILXI (Қытай тарихының әндері)

Алғаш рет Cantos LII–LXXI басылымында жарияланды. Норфолк, Коннектикут: New Directions, 1940. Бұл кантолар Жозеф Анна Мари де Мориак де Майяның он екі томдық «Histoire générale de la Chine» тарихнамасының алғашқы он бір томына негізделген. Де Майя – Пекинде 37 жыл тұрып, тарихын жазған француз иезуиті. Еңбек 1730 жылы аяқталған, бірақ 1777–1783 жылдары ғана жарық көрген. Де Майя – Ағартушылық дәуірінің өкілі, оның Қытай тарихына қатысты көзқарасы осыны көрсетеді; ол конфуцийлік саяси философияны, оның рационалды тәртіпке баса назар аударуын ұнатып, бағалаған. Сонымен қатар, ол буддистер мен даостар тарапынан таратылатын, рационалды саясатқа зиян келтіретін, қате мистикалық сенімдерді жақтырмаған. Паунд, өз кезегінде, де Майяның Қытайға қатысты көзқарасын христиандыққа, 20 ғасырдың қаржылық және мәдени проблемаларын шешу үшін күшті басшылық қажеттілігіне және Муссолиниді қолдауына сәйкес келтірген. Бөлімге кіріспе жазбасында Паунд «Кантолар» кітабында қолданылған идеограммалар мен басқа шет тілдеріндегі фрагменттердің оқырмандарды шатырқатуға тиіс еместігін, олар ағылшын тіліндегі мәтіндегі маңызды ойларды күшейту үшін қызмет ететінін баса көрсеткен. Canto LII – пайдакөрлікке құрбан болған Батыс әлемін және «Ритуалдар кітабында» көрінетін Қытай өркениетінің бастауын салыстыратын диптих, әсіресе ауыл шаруашылығы мен өсім-өсуге қатысты бөлімдерінде. Бұл кантодағы тіл ескі кантоларда қолданылған тілмен үйлеседі. Canto LIII – б.з.д. 225 жылға дейінгі кезеңді, Ся әулетінің құрылуынан бастап, соның ішінде б.з.д. 5 ғасырындағы Конфуций өмірін қамтиды. Конфуций бекіткен императорлар және оның мәдени мәселелерге қызығушылығы ерекше атап көрсетілген. Мысалы, ол «Жырлар кітабын» 3000 өлеңнен 300-ге дейін өңдеп, редакциялаған. Canto LIV оқиғаны шамамен 805 жылға дейін жеткізеді, бірінші император Цинь Ши Хуаннан бастап Тан әулетінің ортасына дейін. Canto LV негізінен Тан әулетінің құлдырауымен, Бес әулет және Он патшалық дәуірімен, Сун әулетінің өрлеуімен, татарлардың күшеуімен және 1200 жылға дейін созылған татар соғыстарымен байланысты. Бұл кантода ақша-кредит саясаты туралы көп айтылады, Паунд татар билеушісі Оулоның «адамдар мұнда бағалы тастарды жей алмайды» деген сөзін мақұлдап келтіреді. Бұл ой Canto LVI-да қайталанады, онда Кинква алтын мен нефриттің де жеуге жарамсыз екенін айтады. Бұл канто негізінен Шыңғыс хан мен Құбылай ханның және олардың Юань әулетінің өрлеуіне арналған. Канто Юань әулетінің құлауымен және Мин әулетінің орнауымен аяқталады, бұл шамамен 1400 жылға жеткізеді. Canto LVII 1402 немесе 1403 жылы император Кьен Оуэн Тидің қашуы туралы әңгімемен басталады және Мин әулетінің тарихымен 16 ғасырдың ортасына дейін жалғасады. Canto LVIII – жапон тарихының қысқаша шолуымен басталады, б.з.д. 7 ғасырда билеген деп есептелетін алғашқы император Дзиммудан бастап, 16 ғасырдың соңындағы Тоётоми Хидэёсиге (Паундтың нұсқасында – Месье Андертрі) дейін. Хидэёси христиандыққа қарсы жарлықтар шығарған және Кореяға шабуыл жасаған, соның салдарынан Қытайдың шығыс шекарасына қысым көрсеткен. Канто содан кейін үлкен татар жылқы жәрмеңкелерімен байланысты іс-шаралардың батыс шекараға тигізген бір мезгілдегі қысымын сипаттайды, бұл маньчжур әулетінің өрлеуіне әкелді. Келесі канто, Canto LIX, конфуцийлік классиканың маньчжу тіліне аударылуымен ашылады. Кантода император Канси тұсында Қытайға еуропалықтардың қызығушылығының артуы көрсетілген, бұл 1684 жылғы Қытай-Ресей шекаралық келісімімен және 1685 жылы Жан-Франсуа Гербильон басшылығымен иезуит миссиясының құрылуымен куәландырылған. Canto LX иезуиттердің қызметімен айналысады, олар астрономияны, батыс музыкасын, физиканы және хининді енгізгенін айтады. Канто христиандарға мемлекеттік жау ретінде қаралатын шектеулер қойылуымен аяқталады. Тізбектегі соңғы канто, Canto LXI, Юн Цин мен Кьен Лонгтың билік ету кезеңдерін қамтиды, бұл оқиғаны 1790 жылға дейін жеткізеді. Юн Цин христиан дінін «әдепсіз» деп айыптап, оған тыйым салған және «Кунг заңдарын түбегейлі жоюға тырысқан». Ол сондай-ақ азық-түлік бағасын реттеген, бұл бізді әлеуметтік кредит идеяларына қайта әкеледі. Сондай-ақ, итальяндық Ризорименто, Джон Адамс және иезуит миссиясына көмек көрсеткен Дом Метелло де Соуза туралы мәліметтер келтірілген.

LXIILXXI (Адамның әндері)

Алғаш рет Cantos LII–LXXI басылымында жарияланды. Норфолк, Коннектикут: New Directions, 1940. Бұл әндер бөлімінің көп бөлігі Джон Адамстың жазбаларынан алынған фрагменттерден тұрады. Паундтың ниеті Адамсты рационалды саяхатшылықтың көшбасшысының мысалы ретінде көрсету болып көрінеді, осылайша бұл әндердегі хронологиялық байланысты сақтай отырып, алдыңғы Қытай әндері тізбесінің негізгі тақырыбын жалғастырады. Адамс жан-жақты бейнеленген тұлға; ол саяси, құқықтық және мәдени мәселелерге қызығушылық танытатын күшті көшбасшы, Малатеста мен Муссолини поэмада басқа жерлерде бейнеленгендей. Кейінгі әндерде маңызды рөл атқаратын ағылшын заңгері сэр Эдвард Кок поэманың осы бөлімінде алғаш рет пайда болады. Цитаталардың фрагменттілігіне байланысты, 18-шы және 19-шы ғасырлардың соңындағы АҚШ тарихы туралы білімі жоқ оқырман үшін бұл әндерді түсіну қиын болуы мүмкін. LXII канто Адамс отбасының 1628 жылдан бастап Америкадағы тарихымен басталады. Әннің қалған бөлігі революцияға дейінгі оқиғаларға, Адамстың Франциядағы уақытына және Вашингтон әкімшілігінің құрылуына арналған. Александр Гамильтон қайтадан пайда болады, ол бұл шығармадағы жаман кейіпкер ретінде бейнеленеді. "THUMON" деген жалғыз грек сөзінің пайда болуы, яғни "жүрек", бізді Гомердің "Одиссеясы" әлеміне қайтарады және Паунд Адамстың ішінде Одиссейді өзінің барлық батырлары үшін үлгі ретінде қолданады. Бұл сөз "Одиссеяның" төртінші жолында Одиссейге қатысты қолданылады: "ол теңізде жүрегінде қайғы-мұң шекті". Келесі канто, LXIII, Адамстың заңгерлік мансабымен және әсіресе Джеймс Отис ұсынған құқықтық аргументтер туралы баяндамаларымен байланысты. "Eripuit caelo fulmen" ("Ол аспаннан найзағайды тартып алды") деген латын тіліндегі фраза Бенджамин Франклиннің бюстіне жазылған жазудан алынған. Паундтың анық ойлау және тілдік дәлдіктің өлшемі болған Кавалькантидің канцонасы мәтінге "In quella parte / dove sta memoria" жолдары қосылғаннан кейін қайта пайда болады. LXIV канто американдық колониялардың британдық салық салуға қарсылық білдірген мөртаңбалық актісі мен басқа да қарсылықтарды қамтиды. Сондай-ақ, Адамстың Бостон қырғынында айыпталушыларды қорғап, ескі әлемнің егіндіктерінің американдық жағдайларға жарамдылығын анықтау үшін ауыл шаруашылығы тәжірибелеріне қатысқанын көрсетеді. Cumis ego oculis meis, tu theleis, respondebat illa және apothanein деген фразалар Т. С. Элиоттың "Қалдық жер" шығармасына эпиграф ретінде Паундтың ұсынысы бойынша қолданған үзіндіден алынған. Бұл үзінді былай аударылады: "Мен Сибилді Кумеде құмырада ілінгенін өз көзіммен көрдім, және жігіттер оған: "Сибил, сен не қалайсың?" - деп сұрағанда, ол: "Мен өлуге дайынмын" - деп жауап берді". Вашингтонның президенттікке тағайындалуы LXV кантосының алғашқы беттерінде басымдыққа ие. Канто Адамстың соғыс жүргізудің, әсіресе әскери-теңіз флотын құрудың практикалық мәселелеріне алаңдаушылығын көрсетеді. Тәуелсіздік декларациясын жасау туралы үзіндіден кейін, канто Адамстың Франциядағы миссиясына оралады, ол Франклинден, Сайлас Диннен және Эдвард Банкрофттан тұратын Америка елшілігімен және француз сыртқы істер министрі, граф де Верженнмен қарым-қатынасына назар аударады. Осыған байланысты Атлантика жағалауында балық аулау құқығын сақтау үшін күрес жүргізілуде. Адамстың Американың еуропалық соғыстарға араласуына қарсылығы туралы үзінді баса айтылады, бұл Паундтың өз заманындағы ұстанымын қайталайды. LXVI кантода Адамстың Лондондағы Сент-Джеймс сотында қызмет еткенін көреміз. Кантоның негізгі бөлігі Адамстың Революцияның құқықтық негізі туралы жазбаларынан, соның ішінде Магна-Картадан және Коктан, сондай-ақ қазылар алқасы арқылы сот жүргізудің маңыздылығы туралы цитаталардан тұрады (per pares et legem terrae). LXVII канто Адамстың Novanglus псевдонимімен жазған жазбаларынан алынған британ монархының өкілеттігінің шектелуі туралы үзіндімен басталады. Әннің қалған бөлігі үкіметті зерттеумен және франшизаның талаптарымен байланысты. Келесі LXVIII канто қоғамның үш бөлігіне – біреуге, аздарға және көпшілікке – бөлінуі туралы ой-толғаммен басталады. Адамс пен Спарта патшасы Ликург арасындағы параллель көрсетіледі. Содан кейін канто Адамстың соғысты қаржыландыру және голландтықтардан қарыз алу туралы жазбаларына оралады. LXIX канто голландтық қарыз тақырыбын жалғастырады, содан кейін Адамстың Америкада жергілікті аристократияның пайда болуынан қорқуына ауысады, өйткені ол Джефферсонның "бір" (монарх немесе диктатор) билігінен қорқынып, ал өзі Адамс "аздардан" қорқатынын айтқан. Кантоның қалған бөлігі Гамильтон, Джеймс Мэдисон және Конгресс қарыз сертификаттарын қабылдауы туралы мәселеге арналған, нәтижесінде экономикалық билік жеке штаттардан федералдық үкіметке ауысты. LXX канто Адамстың вице-президент және президент ретіндегі уақытына, оның "Мен тепе-тәуелдік үшінмін" деген мәлімдемесіне баса назар аударады, мәтінде тепе-тәуелдік идеограммасының қосылуымен бөліктің маңыздылығы күшейтіледі. Бөлім LXXI кантосымен аяқталады, ол алдыңғы кантолардың көптеген тақырыптарын қорытындылайды және Адамстың американдықтармен қарым-қатынасы және үнді соғысында британдықтар тарапынан оларға жасалған қатысу туралы материалдарды қосады. Канто Эпиктеттің Клианттың әнінің бастапқы жолдарымен аяқталады, Паундтың Адамстың paideuma-сының бір бөлігі болғанын айтады. Бұл жолдар заңмен билейтін Зевсті шақырады, Паунд ұсынған Адамсқа анық параллель.

LXXIILXXIII (Италиялық әндер)

1944-1945 жылдары жазылған. Итальян тілінде жазылған бұл екі ән өлең толық мәтінінің 1987 жылғы қайта қаралымында ғана жинақталды. Паунд Дантенің «Илаһи комедиясы» үлгісіне оралып, өзін Италияның шалқары және жақын өткенінен келген арбақтармен сөйлесіп отырғандай бейнелейді. Дантенің терцеттерін (терза рима) еліктейтін LXXII кантосында Паунд жақында қайтыс болған футурист жазушысы Филиппо Томасо Маринеттимен кездеседі, және олар ағымдағы соғыс, сондай-ақ өткенге (Паунд) және болашаққа (Маринетти) деген шектен тыс құштарлықтарын талқылайды. Содан кейін Дантенің Эзелино III да Романоның ашулы арбағы, Канто VI және XXIX-тағы Куньиццаның інісі, Паундқа өзінің тек Папа партиясына қарсы болғандықтан ғана зұлым тиран ретінде бейнеленгенін түсіндіреді, сондай-ақ қазіргі Папа Пий XII мен Муссолиниге опасыздық жасаған «сатқындарға» (мысалы, король Виктор Эммануэль III) шабуыл жасайды және итальян әскерлерінің ақырында Эль-Аламейнге «қайта оралатынына» уәде береді. LXXIII канто «Кавалканти – Республикалық хат алмасуы» деп аталды және Кавалкантидің XXXVI кантосындағы «Donna mi prega» стилінде жазылған. Гвидо Кавальканти атпен келіп, Паундқа Риминиден келген қыздың батырлық ісі туралы айтады, ол канадалық сарбаздар тобын миналанған далаға бастап, «жаумен» бірге қаза табады. (Бұл 1944 жылдың қазан айында итальян газеттерінде жарияланған үгіт-насихат оқиғасы болды; Паунд оны Сигизмундо Малатестаның Риминимен байланысы болғандықтан қызықтырды.) Екі канто да Паундқа тән оң және оптимистік нотамен аяқталады, және ерекше түсінікті. Кавалькантидің арбағының «Рузвельт, Черчилль және Эден / іздеушілер және кішкентай еврейлер» деген өткір сілтемесінен, сондай-ақ Эзелиноның «әлемді еврей жаратты» деген жоққа шығаруынан басқа, олар антисемиттік мазмұннан айтарлықтай бос, бірақ итальян фашизміне және кейбір расистік сөздерге бірнеше оң сілтемелер бар екенін атап өткен жөн (мысалы, «pieno di marocchini ed altra immondizia» – «марокколықтар мен басқа да лас нәрселерге толы», LXXII канто). Италиялық ғалымдар Паундтың Данте мен Кавальканти поэзиясын ерекше қайта жаңғыртуына қызығушылық танытты.

LXXIVLXXXIV (Пизандық әндер)

Алғаш рет «Пизандық әндер» деп жарияланды. Нью-Йорк: New Directions, 1948. 1939 жылы соғыс басталған кезде Паунд Италияда болды, ол Перл-Харбордан кейін елге қайтару туралы өтініш жасағанына қарамастан, сол жерде қалды. Осы кезеңде оның негізгі кіріс көзі Рим радиосында жасаған бірқатар радио хабарларын тарату болды. Ол бұл хабарларды мәдениет, саясат және экономика туралы өз пікірлерін білдіру үшін қолданды, оның ішінде Американың еуропалық соғысқа араласуына қарсылығы және антисемитизмі. 1943 жылы ол қатыспаған күйде мемлекетке опасыздық жасады деп айыпталды және айыптаушы судьяға хат жазып, өзінің қорғанысында сөз бостандығына құқығы бар екенін мәлімдеді. 1945 жылы сәуірде итальян партизандары Паундты тұтқындады және 22 мамырда Американың тәртіптік оқу орталығына (DTC) жіберді. Мұнда ол арнайы күшейтілген қамауда ұсталып, бастапқыда ашық ауада жерде ұйықтады. Үш аптадан кейін психикалық күйзеліс пайда болды, нәтижесінде оған медициналық бөлімде кереует пен шатыр берілді. Мұнда ол жазу машинасына қол жеткізді. Оқу үшін оған үш кітап рұқсат етілді: Конфуцийдің қытай мәтіні, Джеймс Легждің аудармасы және қытай сөздігі. Кейін ол латринадан Моррис Эдмунд Спирдің редакциялаған «Verse Pocket Book» (Шығырлар кітабы) кітабын тапты. Ол өзімен бірге эвкалипт бұтасын ғана алып келді. «Пизандық әндер» реттілігінде Паунд лагерьді Франческо дель Коссаның жүзім бағында жұмыс істейтін адамдарды бейнелейтін наурыз фрескасына теңейді. Саяси сенімдері құлап, кітапханасына қол жеткізе алмағандықтан, Паунд материалдарын ішкі әлемінен іздеді. «Пизандық әндер» реттілігінің көп бөлігі естеліктерге, әсіресе Лондон мен Париждегі жылдарына және сол қалаларда танысқан жазушылар мен суретшілерге арналған. Сондай-ақ, өлеңдегі экологиялық мәселелердің тереңдеуі байқалады. Кітапқа Боллинген сыйлығының берілуі көптеген адамдардың наразылығын тудырды, олар оны ақылдан адасқан және/немесе сатқын деп санайтын адамды құрметтеуге қарсы болды. Дегенмен, «Пизандық әндер» әдетте оның ең танымал және оқылатын бөлімі болып табылады. Ол сондай-ақ ең ықпалды шығармалардың бірі, Х.Д. және Гэри Снайдер сияқты әртүрлі ақындарға әсер етті. Canto LXXIV оқырмандарды «Пизандық әндерде» қолданылатын әдіспен таныстырады, ол тақырыптарды фуга сияқты бір-бірімен өріп байланыстырудан тұрады. Бұл тақырыптар бұрынғы әндердің көптеген мәселелерін қамтиды және жиі «Пизандық әндер» реттілігінің бөлімдерінде кездеседі. Бұл ән Паундтың DTC-ден жақын маңдағы егістікте жұмыс істейтін шаруаларға қарап, «аяғынан асылған» Муссолинидің өлімі туралы хабарды ой жүгіртуімен басталады. Бірінші желіде Паунд/Одиссей фигурасы «ОЙ ТИС», яғни «ешкім» кейпінде қайта пайда болады, бұл батырдың «Одиссеядағы» Циклоптар эпизодында қолданған аты. Бұл сурет австралиялық жаңбыр құдайы Ванжинаға ұқсайды, оның аузы әкесімен жабылып тасталған (сөз бостандығынан айырылған), өйткені ол «өте көп нәрсе жасады». Ол өз кезегінде қытайлық Оуан Цзинь, яғни білімді адам болады. Бұл тақырып «күн батып қалған адам» деген жолда қайталанады, бұл I Кантодағы некуияға сілтеме, содан кейін ол нақты айтылады. Бұл «The Seafarer» (Теңізші) кітабын еске салады, ал Паунд өзінің аудармасынан «Лорд ерлер жер бетінде о'ergiven» деген жолды келтіреді, қуғынға ұшыраған ақынның серіктерін жоғалтуды жоқтады. Бұл кейін Лондон/Париж жылдарынан Паундтың бірнеше қайтыс болған достарына, соның ішінде В.Б. Йейтс, Джойс, Форд Мадокс Форд, Виктор Пларр және Генри Джеймске қатысты. Ақырында, Паунд/Одиссей «жел айдап бара жатқан сал үстінде» көрінеді. Бұл әннің тағы бір басты тақырыбы - ақынның шатырында құдайдың көрінісі. Бұл жақын маңдағы тауды Қытайдың қасиетті тауы Тайшаньмен сәйкестендіруден және айды «сестра ла луна» (апалы ай) деп атаудан басталады. Бұл желі Куанонның, мейірімділік буддалық құдайының, Хагаромодағы ай рухының (Паунд 40 жыл бұрын аударған Но пьесасы), Сигизмундтың сүйіктісі Иксоттаның (текстте Афродитамен құдайдың туған жері Китераға сілтеме арқылы байланысты), Эдуард Мане суреттелген қыздың және ақырында Афродитаның өзі, оның қабығында теңізден шығып, Паундты/Одиссейді салдан құтқарады. Екі желі грек сөзінің орналасуымен байланыстырады brododactylos («гүлді саусақты»), Гомер таң атқанға қатысты қолданған, бірақ мұнда Сапфо диалектісінде берілген және ол қайталанбаған махаббат туралы өлеңде қолданған. Бұл бейнелер көбінесе ақынның табиғи дүниені лагерьге таңулайтын жақын байқауымен байланысты, құстар, кесіртке, бұлттар, ауа райы және табиғаттың басқа да бейнелері ән бойына өтеді. Осы құдайлармен байланысты жарық және жарқын бейнелер «бар нәрсе жарық» деген Джон Скот Эриугенадан алынған сөздерде шоғырланады. Ол өз кезегінде бізді Альбигой крестік походына және Бернард де Вентадордың трубадур әлеміне қайтарады. Тағы бір тақырып Экватананы, жеті қабырғалы «Диоце қаласын» Вагаду қаласымен біріктіреді, Паунд Фробениустен білген Гассир лютасының әңгімесінен. Төрт рет қайта салынған, төрт қабырғасы, төрт қақпасы және төрт мұнарасы бар бұл қала рухани төзімділіктің символы. Ол өз кезегінде ақын түрмеге қамалған DTC-мен бірігеді. Банктік істер және ақша мәселесі де қайталанады, оның ішінде банкир Мейер Ансельмге бағытталған антисемиттік мәтін бар. Паунд өріс беруге қатысты библиялық тыйымдарды және Австрияның Вёргль қаласында бағалы қағаздар валютасы шығарылуына сілтеме жасайды. Ән кейін Паундтың Лондонда алғаш келген кезде кездескен өмірден өшкен әдеби орта туралы ұзақ естеліктерге ауысады, «сұлулық қиын» деген Оубри Бирдслиден алынған сөз қайта-қайта айтылады. Америка және Венеция туралы естеліктерден кейін ән Дантенің аспанды гүлі, магниттің әсерінен темір түйіршіктерінің құрамындағы гүл, Поль Верленнің адам жаны бұлақ ретіндегі бейнесі және Бен Джонсонның өлеңіне сілтемеден тұратын үміт туралы біріктірілген бейнемен аяқталады. Canto LXXV негізінен неміс пианисі Герхарт Мюнхтің 16 ғасыл итальяндық Франческо Да Миланоның лютняға арналған транскрипциясының 16 ғасыл итальяндық Франческо Да Миланоның француз композиторы Клемент Жанекеннің хорлық шығармасы Le Chant des oiseaux-ын бейнелейді, бұл Паундтың DTC қоршауындағы құстардың әнінен есіне келген ежелгі ән және оның көптеген нұсқалары, уақыттары, ұлттары және суретшілер арқылы сақталған және берілген бұзылмайтын форманың символы. (I Кантоның некуиясын салыстырыңыз.) Мюнх Рапаллодағы Паундтың досы және серігі болды, ал әннің басындағы қысқа прозалық бөлім оның басқа ерте музыкалық тұлғаларға жасаған еңбегін мақтайды. Canto LXXVI Паундтың Рапалло төбесіндегі бөлмесінде құдайлар тобының көрінісімен басталады, содан кейін Мон-Сегур арқылы Париж және Жан Кокто туралы естеліктерге ауысады. Содан кейін ақын Левиттегі өріс беруге қатысты тыйымның еврей авторлығын танитын бөлім келеді. Лагерьдегі әңгімелер Прованс және Венеция туралы естеліктермен, Америка революциясының егжей-тегжейлі сипаттамаларымен және басқа көріністермен келісіп өтеді. Бұл естеліктер соғыста жойылған немесе жойылуы мүмкін нәрселер туралы ойларға әкеледі. Паунд Венецияда алғашқы өлеңдер жинағы А Lume Spento-ны жойламау туралы шешім қабылдаған сәтті еске алады, бұл оның ақын болу шешімі және оның DTC-ге қамалуына әкелген шешім. Ән құдайдың, көбелек түрінде, ақынның шатырынан Сапфо мен Гомерге жасалған сілтемелермен бірге ұшып кеткенімен аяқталады. Canto LXXVII-нің басты назары тілді дұрыс қолдануға арналған, ал оның ортасында Паундтың соғыс аяқталғанын естіген сәті тұр. Паунд Конфуций, жапон бишісі Мичио Ито, П...пен жұмыс істеген мысалдарды келтіреді.