Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қытайлық америкалық биохимик (1913–1987)
Chinese American biochemist (1913–1987)
Чо Хао Ли (кейде Чо Хао Ли) (21 сәуір 1913 – 28 қараша 1987) – 1966 жылы адам гипофизінің өсу гормоны (соматотропин) 256 аминқышқылынан тұратын тізбек екенін ашқан қытайлық-американдық биохимик. 1970 жылы ол осы гормонды синтездеуге қол жеткізді, ол сол кезге дейін синтезделген ең ірі ақуыз молекуласы болды. Ли Гуанчжоу қаласында дүниеге келген және Нанкин университетінде білім алған. 1935 жылы ол АҚШ-қа көшіп келді, онда ол Калифорния университетінде (Беркли) аспирантурада оқыды және кейін штат қызметкері болды. 1950 жылы профессор атанды. 1950 жылдан 1967 жылға дейін Берклидегі Гормондық зерттеулер зертханасының директоры, ал 1967 жылдан 1983 жылы зейнетке шыққанға дейін UCSF-де қызмет етті. 1955 жылы Қытай Республикасының Academia Sinica академиясының академигі болып сайланды. Ли өмірінің барлық академиялық кезеңін гипофиз гормондарын зерттеумен өткізді. Әртүрлі әріптестерімен бірлесіп, ол бірнеше ақуыз гормондарын, соның ішінде бүйрек үсті безін кортикоидтар секрециясын күшейтуге ынталандыратын адренокортикотроптық гормонды (ACTH) бөліп алды. 1956 жылы Ли және оның тобы ACTH 39 аминқышқылынан тұратынын және олардың белгілі бір ретпен орналасқандығын, ал гормонның табиғи тізбегінің толығымен қажет емес екенін көрсетті. Ол меланоциттерді стимуляциялайтын гормон (МСГ) деп аталатын тағы бір гипофиз гормонын бөліп алды және бұл гормонның ACTH-қа ұқсас әсер ететінін, сондай-ақ МСГ аминқышқылы тізбегінің бір бөлігі ACTH-мен бірдей екенін анықтады.
Choh Hao Li (sometimes Cho Hao Li) (; April 21, 1913 – November 28, 1987) was a Chinese born American biochemist who discovered in 1966 that human pituitary growth hormone (somatotropin) consists of a chain of 256 amino acids. In 1970, he succeeded in synthesizing this hormone, the largest protein molecule synthesized up to that time. Li was born in Guangzhou and educated at the Nanjing University. In 1935, he immigrated to the US, where he took up postgraduate studies at the University of California, Berkeley and later joined the staff. He became professor in 1950. He served as Director of the Hormone Research Laboratory at Berkeley from 1950 to 1967 and at UCSF from 1967 until his retirement in 1983. In 1955, he was elected as Academician of Academia Sinica, Republic of China. Li spent his entire academic career studying the pituitary gland hormones. In collaboration with various co workers, he isolated several protein hormones, including adrenocorticotropic hormone (ACTH), which stimulates the adrenal cortex to increase its secretion of corticoids. In 1956, Li and his group showed that ACTH consists of 39 amino acids arranged in a specific order, and that the whole chain of the natural hormone is not necessary for its action. He isolated another pituitary hormone called melanocyte stimulating hormone (MSH) and found that not only does this hormone produce some effects similar to those produced by ACTH, but also that part of the amino acid chain of MSH is the same as that of ACTH.
Ғылыми жетістіктер
1940 жылы Ли қойдың гипофиз безінен лютеинизациялау гормонын табысты тазартты. Бұл процесте мыңдаған бездерді ұсақтап, гормонды бөліп алып, оның химиялық және биологиялық құрылымын молекулалық деңгейде анықтау қажет болды. Бұл биологиялық зерттеулерде маңызды қадам болды. Ли және оның зерттеу тобы алдыңғы гипофиз бөліп шығаратын тоғыз гормонның сегізін бөліп алып, анықтады. Бұл тоғыз гормонды химиялық қасиеттері мен биологиялық белсенділіктеріне сәйкес үш топқа бөлуге болады. Бірінші топқа адренокортикотроптық гормон (АКТГ), меланоциттерді ынталандыратын гормондар (МСГ) және липотропин жатады. 1953 жылы Ли ACTH-ті оқшаулап, бөліп алған алғашқы адам болды. 1975 жылы Ли түйе миында β липотропинді табуға тырысқанда β-эндорфинді тапты. 1976 жылы команда адам β-эндорфинін оқшаулап, оның құрылымын анықтағаннан кейін биологиялық белсенділігін зерттеу үшін синтездеді. Екінші топқа фолликулді ынталандыратын гормон (ФСГ), лютеинизациялық гормон (ЛГ) және қалқанша безін ынталандыратын гормон (ТГ) жатады. 1974 жылы Ли мен оның командасы адам ЛГ және ТГ тізбегін анықтады. Үшінші топқа өсу гормоны мен пролактин жатады. 1944 жылы Ли алғаш рет сиыр миынан өсу гормонын бөліп алды. Сиыр өсу гормонының адам организміне тигізбейтін әсері доктор Лиді адам өсу гормонын табуға жетеледі. 1956 жылы Ли адам және маймыл өсу гормонын табысты оқшаулап, гипофизурлы балаларды емдеуде оның тиімділігін көрсетті. 1969 жылы Ли қой пролактинінің толық негізгі құрылымын ашты. 1970 жылы Ли адам өсу гормоны белсенділігі бар ақуыздарды синтездеді.
In 1940, Li successfully purified the luteinizing hormone from sheep pituitary glands. The whole process included grinding thousands of glands, extracting the hormone, and then identifying its chemistry and biology at the molecular level. This was a breakthrough in biological studies. Eight of the nine hormones secreted by the anterior pituitary were isolated and identified by Li and his research team. These nine hormones can be divided into three groups based on the similarity of their chemical properties and biological activities. The first group includes adrenocorticotropic hormone (ACTH), melanocyte stimulating hormones (MSH), and lipotropin. 1953 Li was the first person to isolate and extract ACTH. 1975 Li discovered β endorphin when trying to find β lipotropin in camel brain. The team isolated human β endorphin in 1976 and synthesized it to study its biological activity after they defined the structure of β endorphin. The second group includes follicle stimulating hormone (FSH), luteinizing hormone (LH), and thyroid stimulating hormone (TSH). 1974 Li and his team sequenced human LH and TSH. The third group includes growth hormone and prolactin. 1944 Li was the first person to isolate growth hormone from cow brains. The lack of function of cow growth hormone on human body motivated Dr. Li to find human growth hormone. 1956 Li successfully isolated human and monkey growth hormone and demonstrated its efficacy to treat hypopituitary children. 1969 Li discovered the complete primary structure of sheep prolactin. 1970 Li synthesized proteins with human growth hormone activity.
Академия Синиканың Биологиялық химия институтын құру
Өзінің маңызды ғылыми жетістіктеріне қарамастан, доктор Ли Тайваньда ақуыз зерттеулерін бастау және дамытуға да белсенділік танытты. 1958 жылдың көктемінде доктор Ши Ху доктор Лиді ақуыз химиясының жаңа технологиясы және оның соңғы гипофиз безі зерттеулері бойынша үш апталық лекция оқуға шақырды. Бұл лекциялар Қытай білім беру және мәдениетті дамыту қорының қолдауымен Ұлттық Тайвань университетінде өтті. Сол кездегі ғалымдар ақуыз зерттеулері шетелде қарқынды дамып жатыр және бір ғалым үлкен жетістіктерге қол жеткізгенін білгенмен, доктор Лидің бірінші қолдан келген білімі отандық ғалымдарды қызықтырып, шабыттандырды. Доктор Ли ақуыз химиясының болашақ биохимия және биология ғылымдарының негізі екеніне сенді, сондықтан ол отандық ақуыз зерттеу институтын құруға көмектесуді шешті. Тайваньда таланттарды тәрбиелеу мақсатында доктор Ли жеке стипендиялар берді, Тайваньда қоныстанған ғалымдарды іріктеді және оларды өзінің немесе басқа зерттеу институттарында зерттеуді жалғастыруға көндірді. Academia Sinica, Ұлттық ғылым кеңесі, Білім министрлігі және Ұлттық Тайвань университетінің қолдауымен 1972 жылы Биологиялық химия институты мен Биохимиялық ғылымдар институты, Ұлттық Тайвань университетінің Өмір туралы ғылымдар колледжі құрылды. Екі институт бастапқыда Ұлттық Тайвань университетінің кампусында орналасқан болатын (кейін Биологиялық химия институты Academia Sinica кампусына көшірілді), бұл зерттеу институттары мен университеттің интеграциясы үшін жасалды. Доктор Ли әрқашан бас кеңесші ретінде екі институттың ынтымақтастығына және халықаралық байланыстарға көмектесті. Бүгінгі екі институттың жетістіктері доктор Лидің қажырлы еңбегінің нәтижесі. Доктор Лидің көрегендігі биотехнология және гендік инженерияның отандық дамуына да ықпал етті.
Despite his significant scientific achievements, Dr. Li was also dedicated to the initiation and development of protein research in Taiwan. In spring 1958, Dr. Li was invited by Dr. Shih Hu to lecture a three week course regarding the newly developed technology in protein chemistry and his latest pituitary gland research at National Taiwan University with the support from China Foundation for the Promotion of Education and Culture. At that time, the academic community only knew that protein research was developing rapidly abroad and a scholar had already made extraordinary achievements, and so when Dr. Li introduced the first hand knowledge, it really attracted and inspired domestic scientists. Dr. Li believed that the protein chemistry was the foundation of future biochemical and biological sciences research, so he decided to assist the establishment of domestic protein research institute. In order to cultivate talents in Taiwan, Dr. Li personally provided scholarships and selected and persuaded scholars who have settled in Taiwan to continue the research in his or other research institutes. With the support from Academia Sinica, National Science Council, Ministry of Education, and National Taiwan University, Institute of Biological Chemistry and Institute of Biochemical Sciences, College of Life Science, National Taiwan University were established in 1972. The two institutes were originally located in the National Taiwan University's campus (Institutes of Biological Chemistry moved to Academia Sinica's campus later) to integrate research institutes and the University. Dr. Li had always been serving the chief consultant to assist the collaboration of the two institutes and international networking. The achievement of the two institutes today are built on Dr. Li's hard work. Dr. Li's foresight also brought about the domestic development of biotechnology and genetic engineering.