Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қытай агрономы (1930–2021)
Chinese agronomist (1930–2021)
Юань Лонпин (7 қыркүйек 1930 – 22 мамыр 2021) – қытайлық агроном және өнертапқыш. Ол Қытай инженерлік академиясының мүшесі болды және 1970-ші жылдары ауыл шаруашылығындағы «Жасыл революцияның» бөлігі ретінде алғашқы гибридтік күріш сорттарын жасауымен танымал. Юань өзінің еңбегі үшін «Гибридтік күріштің әкесі» деп аталады. Гибридтік күріш Африка, Америка және Азияның ондаған елдерінде өсіріліп, азық-түлік қауіпсіздігін арттырды және ашаршылық қаупі жоғары аймақтардағы халықты қамтамасыз етті. Бұл технология Қытайға әлемдік халықтың 20%-ын әлемдік егістік жердің 9%-ында қамтамасыз етуге мүмкіндік берді, бұл азық-түлік қауіпсіздігіндегі үлкен жетістік болды. Осы жетістіктері үшін ол 2004 жылғы Дүниежүзілік азық-түлік сыйлығына және 2004 жылғы Ауыл шаруашылығы саласындағы Вольф сыйлығына ие болды. Екінші Қытай-Жапон соғысы мен Қытай Азамат соғысы кезінде ол отбасымен бірге Хунань, Чунцин, Ханкоу және Нанкин сияқты көптеген қалаларға көшіп, мектепке барды. 1953 жылы Оңтүстік-Батыс ауыл шаруашылығы колледжін (қазір Оңтүстік-Батыс университетінің құрамында) бітірді.
Yuan Longping (; September 7, 1930May 22, 2021) was a Chinese agronomist and inventor. He was a member of the Chinese Academy of Engineering known for developing the first hybrid rice varieties in the 1970s, part of the Green Revolution in agriculture. For his contributions, Yuan is known as the "Father of Hybrid Rice". Hybrid rice has since been grown in dozens of countries in Africa, America, and Asia—boosting food security and providing a robust food source in areas with a high risk of famine. The technology allowed China to sustain 20% of the global population on 9% of global arable land, an achievement in food security for which he was awarded the 2004 World Food Prize and the 2004 Wolf Prize in Agriculture respectively. During the Second Sino Japanese War and the Chinese Civil War, he moved with his family and attended school in many places, including Hunan, Chongqing, Hankou and Nanjing. He graduated from Southwest Agricultural College (now part of Southwest University) in 1953.
Мансап
Юань өзінің оқытушылық қызметін Хунань провинциясының Анцзян ауыл шаруашылығы мектебінде бастады. 1960 жылдары жүгері мен сорғыдағы ұқсас зерттеулермен танысқаннан кейін, күріштің өнімділігін арттыру үшін оны будандастыру туралы ойға келді. Ол гибридтік күріш өндіруге потенциалы бар еркек сүрегі жоқ күріштің бірнеше данасын тапты. Осы бір сортты селекциялық бағдарламада қолдану нәтижесінде 1970 жылдардың соңында өнімділігі 20-30%-ға артқан сорттар алынды. Қазіргі таңда Қытайдағы күріш егістігінің 50 пайызы Юань Лонпиннің гибридтік күрішімен өсіріледі және осы гибридтік күріш егістіктері Қытайдағы күріш өндірісінің 60 пайызын құрайды. Юань жұмыстаған "Супер күріш" қарапайым күрішпен салыстырғанда 30 пайызға жоғары өнімді көрсетті, ал 1999 жылы Юньнань провинциясының Йонгшен ауданында гектарынан 17 055 килограмм өнімнің рекордтық көрсеткіші тіркелді.
Yuan began his teaching career at the Anjiang Agricultural School, Hunan Province. In the 1960s he had the idea of hybridizing rice to increase its yield after reading of similar research that was underway successfully in maize and sorghum. that he had found a few individuals of male sterile rice with potential for production of hybrid rice. Using this one within a breeding programme resulted in varieties with yields improved by 20 30% in the late 1970s. At present, as much as 50 percent of China's total number of rice paddies grow Yuan Longping's hybrid rice and these hybrid rice paddies yield 60 percent of the total rice production in China. The "Super Rice" Yuan worked on improving showed a 30 percent higher yield, compared to common rice, with a record yield of 17,055 kilograms per hectare being registered in Yongsheng County in Yunnan Province in 1999.
Идеология
1950 жылдары Қытайда тұқым қуалаудың екі бөлек теориясы оқытылды. Бір теория Грегор Мендель мен Томас Хант Морганға қатысты және гендер мен аллельдер тұжырымдамасына негізделген. Екінші теория – Кеңес Одағының ғалымдары Иван Владимирович Мичурин мен Трофим Лысенконың пікірінше, организмдер өмір бойында қоршаған ортаның өзгеруіне бейімделіп, өзгерістерге ұшырайды, ал олардың ұрпақтары сол өзгерістерді мұраға алады. Сол кезде Қытай үкіметі ғылыми теорияларға қатысты «Кеңес жағына еңкейтін» ресми ұстанымды қабылдады, Кеңес Одағының кез келген идеологиясы жалғыз шындық деп есептелді, ал қалғандары жарамсыз деп танылды. Юань Мәдени революция кезінде де, одан кейін де Коммунистік партияға қосылмады. 1950 жылдары генетик Дж. Стивенс және басқа да бірнеше ғалым Африкада табылған екі сорго сортын будандастырып, жоғары өнім беретін ұрпақтарды шығарды. Бұл нәтижелер Юаньға үлкен шабыт берді. Дегенмен, жүгері мен сорго көбінесе тозаңдану арқылы көбейеді, ал күріш өзін-өзі тозаңданатын өсімдік, бұл кез келген будандастыру әрекетін қиындатады, себебі бұл өте түсінікті. Эдмунд Уэр Синноттың «Генетика принциптері» кітабында бидай мен күріш сияқты өзін-өзі тозаңданатын өсімдіктер табиғат пен адамның ұзақ мерзімді таңдауынан өтті деп нақты айтылған. Сондықтан, нашар қасиеттері жойылды, ал қалғандары жоғары сапалы болды. Ол күрішті будандастырудың ешқандай пайдасы болмайтынын және өзін-өзі тозаңдату сипаты күрішпен ірі масштабта будандастыру тәжірибелерін жүргізуді қиындататынын болжады.
As recently as the 1950s, two separate theories of heredity were taught in China. One theory was from Gregor Mendel and Thomas Hunt Morgan and was based on the concept of genes and alleles. The other theory was from Soviet Union scientists Ivan Vladimirovich Michurin and Trofim Lysenko which stated that organisms would change over the course of their lives to adapt to environmental changes they experienced and their offspring would then inherit the changes. At the time, the Chinese government's official stance on scientific theories was one of "leaning towards the Soviet side", and any ideology from the Soviet Union was deemed to be the only truth while everything else would be seen as being invalid. Yuan did not join the Communist Party during the Cultural Revolution or later. In the 1950s, geneticist J. C. Stephens and a few others hybridized two sorghum varieties found in Africa to create high yielding offspring. Those results were inspiring for Yuan. However, maize and sorghum reproduce mainly through cross pollination, while rice is a self pollinating plant, which would make any crossbreeding attempts difficult, for obvious reasons. In Edmund Ware Sinnott's book Principles of Genetics, it clearly states that self pollinating plants, like wheat and rice, have experienced long term selection both by nature and by humans. Therefore, traits that were inferior were all excluded, and the remaining traits were all superior. He speculated that there would be no advantage in crossbreeding rice, and that the nature of self pollination makes it hard to do cross breed experiments on rice on a large scale.
Құрмет пен марапаттар
Оның есімімен төрт астероид және Қытайдағы бір колледж аталды. 8117 Юаньлонпин кіші планетасы да оның құрметіне аталды. Осы жетістіктері үшін Юань 2011 жылы Махатхир атындағы ғылым сыйлығымен марапатталды. Бұл сыйлықты Малайзияның бұрынғы премьер-министрі Махатхир Мохамад табыс етті. Юань 2000 жылы Қытайдың Мемлекеттік ғылым және технология жоғары сыйлығын, 2004 жылы Ауыл шаруашылығы саласындағы Вольф сыйлығын және Әлемдік азық-түлік сыйлығын жеңіп алды. Ол Қытай Инженерлік академиясының мүшесі, АҚШ Ұлттық ғылым академиясының шетелдік мүшесі (2006) және 2006 жылғы Қытай Халық саяси кеңесінің мүшесі болды.
Four asteroids and a college in China have been named after him. The minor planet 8117 Yuanlongping was also named after him. For his achievement, Yuan was awarded the 2011 Mahathir Science Award. The award was presented by Malaysian former Prime Minister Mahathir Mohamad. Yuan won the State Preeminent Science and Technology Award of China in 2000, the Wolf Prize in Agriculture and the World Food Prize in 2004. He was a member of the Chinese Academy of Engineering, foreign associate of the U. S. National Academy of Sciences (2006) and the 2006 CPPCC.
Өлім
2021 жылдың 10 наурызында Юань Лонгпин Саньядағы гибридті күріш зерттеу базасында құлдырап кетті. 7 сәуірде ол Хуннань провинциясының Чанша қаласына емделу үшін жеткізілді. 22 мамыр күні сағат 13:07-де Юань Лонгпин Орталық Оңтүстік Университетінің Сянгья ауруханасында (中南大学湘雅医院) көптеген органдарының жұмысы тоқтауынан 90 жасында қайтыс болды. Ұлттық батыр саналған ол жерлеу үйіне ондаған мың адам гүлдер жіберді.
On March 10, 2021, Yuan Longping collapsed at his hybrid rice research base in Sanya. On April 7, he was transferred to Changsha, Hunan Province for treatment. At 13:07 on May 22, Yuan Longping died of multiple organ failure at Xiangya Hospital of Central South University [zh] (中南大学湘雅医院) at the age of 90. Considered a national hero, tens of thousands of people sent flowers to the funeral home.