Кіріспе
Халықаралық өсімдіктерді асылдандыру ұйымы CIMMYT-тің тоғызыншы бас директоры Брам Говертс 2021 жылы Мартин Кропфты қызметтен алмастырды. Томас Лампкин сияқты танымал ғалымдар да CIMMYT бас директоры болып қызмет еткен.
CIMMYT's ninth director general, Bram Govaerts, replaced Martin Kropff in 2021. Other notable scientists like Thomas Lumpkin have served as director general of CIMMYT.
Шығу тегі
CIMMYT Мексика үкіметі мен Рокфеллер қорының бірлескен күш-жігерінің нәтижесінде пайда болды, бұл 1943 жылы Мексиканың Ауыл шаруашылығы министрлігінің құрамындағы Арнайы зерттеулер бюросының құрылуына әкелді. Бюроның мақсаты – Мексикада және шетелде селекциялық өсімдік шаруашылығы мен егін жақсарту арқылы азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз ету болды. Бұл жоба мексикалық және халықаралық зерттеушілердің арасындағы ынтымақтастыққа айналды. Ол жаңа егін сорттарын сынау үшін жаһандық желілер құрды. Оның зерттеушілерінің бірі, бидай селекционері Норман Борлауг, дәнді өндіруге көбірек энергия жұмсайтын және ескі сорттарға қарағанда тыңайтқыштарға жақсы жауап беретін бидайдың жаңа сорттарын шығарды. Ол 1970 жылы азық-түлікпен қамтамасыз етуді арттыру арқылы әлемдік бейбітшілікке қосқан үлесі үшін Нобель бейбітшілік сыйлығымен марапатталды. 1963 жылы бағдарлама CIMMYT деп қайта аталды, бірақ ол әлі де Ауыл шаруашылығы министрлігінің қарауында болды. Халықаралық сұраныс өскен сайын және CIMMYT-ке ішкі ұйымдастыру мен қаржыландырудың күшеюі қажет екені анық болғандықтан, орталық қайта ұйымдастырылды және 1966 жылы коммерциялық емес ғылыми және білім беру мекемесі ретінде өздігінен құрылды. 1970 жылдардың басында даму ұйымдары, ұлттық демеушілер және жеке қорлар ауыл шаруашылығы зерттеулерінің нәтижелерін көбірек елдерге тарату үшін CGIAR ұйымын құрды. CIMMYT CGIAR арқылы қолдау алған алғашқы халықаралық зерттеу орталықтарының бірі болды. Бүгінде CGIAR 15 мұндай орталықтан тұрады, олардың барлығы ғылыми зерттеулер арқылы тұрақты азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз етуге арналған. Оңтүстік Азияда еңбек шығындарын азайту және топыраққа тікелей егуге мүмкіндік беретін, топырақ өңдеуді қажет етпейтін консервациялық ауыл шаруашылығы тәжірибелерін енгізуге бағытталған. CIMMYT әлемдегі жүгері мен бидайдың ең ірі коллекциясына ие: 28 000 жүгерінің және 140 000 бидайдың түрлері. Материалдар көпжақты қол жеткізу және пайда бөлісу жүйесінің шарттарымен, Стандартты материал беру туралы келісім (SMTA) арқылы қол жетімді. Бұл бидайдың үлгілері Норвегияның Свалбард аралындағы Әлемдік тұқымдық сақтағышында сақталған. CIMMYT-тің жаһандық селекциялық жүйесі және серіктес желісі арқылы бұл генетикалық әртүрлілік жоғары өнімді, климаттық өзгерістерге және ауруларға төзімді жүгері мен бидай сорттарын әзірлеуге пайдаланылады. Өткен жылы CIMMYT ғалымдары бүкіл әлемде егілетін бидайдың 70%-ын және жүгерінің шамамен жартысын шығарды. CIMMYT-тің мәліметтері бойынша, төмен және орташа табысты елдерде егілетін жүгері мен бидайдың шамамен жартысы оның селекциялық зерттеулерінің нәтижесінде алынған.
Сындар
Ұйымның тұрақтылық пен өзін-өзі қамтамасыз етудің асыл мақсаттарына қарамастан, оның негізін қалаушылардың бірі және зерттеуші Норман Борлоғ сынға ұшырады. Борлоғтың некрологы Кристофер Рид 2014 жылы The Guardian газетіне берген сұхбатында оның Жасыл революциясы мен жоғары өнімді ауыл шаруашылығы техникасы қысқа мерзімде кедейлікті болдырмаса да, ұзақ мерзімде оны күшейтіп жіберген болуы мүмкін деп мәлімдеді. CIMMYT сыншылары жасыл революция және одан кейін CIMMYT жергілікті фермерлер үшін қандай әлеуметтік және экологиялық өзгерістер жасайтынын ескерудің маңызды екенін айтады. Сыншылардың пікірінше, қымбат тыңайтқыштарды талап ететін қымбат "жоғары өнімді" тұқымдарға тәуелділік, оларды алуға шамасы жетпейтін жергілікті фермерлерді нарықтан ығыстырып, әлеуметтік теңсіздікті күшейтті, ал кейбір жағдайларда егін өсіру қарқынын арттыру топырақтың құнарлылығын жойып, жер асты суларын азайтты. Бүгінде CIMMYT мемлекеттік және жеке серіктестермен, оның ішінде тұқым өндіруші компаниялармен тығыз байланыс күйінде жұмыс істейді, фермерлердің жақсартылған сорттардың тұқымдарын және таңдаған агрохимиялық заттарына қол жеткізуін қамтамасыз етеді. Мысалы, "StrigAway" – бұл шөптерге қарсы препаратпен қапталған жүгері тұқымының сорты, ол Африканың Сахара аймағынан оңтүстікке қарай 50 миллион гектар жерді қамтитын паразиттік арамшөп – стригамен күреседі. Оңтүстікте бидай тұқымының көп бөлігі мемлекеттік секторда өндіріледі, ал жүгері тұқымы бойынша тұқым өндіруші компаниялар тұқым өндірісі мен сатуда маңызды рөл атқарады. CIMMYT жүгері мен бидай селекциясы халықаралық қоғамдық мүлік ретінде мемлекеттік және жеке серіктестерге тегін қолжетімді.
Серіктестер мен қаржыландырушылар
Негізгі қаржы демеушілері: Билл мен Мелинда Гейтс қоры, CGIAR, Азық-түлік және ауыл шаруашылығы зерттеулер қоры (FFAR), OCP тобы және Австралия, Ұлыбритания, Канада, Қытай, Германия, Мексика, Норвегия және АҚШ ұлттық үкіметтері. Тарихи тұрғыдан алғанда, CIMMYT Еуропалық комиссия мен Рокфеллер қорынан қаржыландырылды.
Белгілі ғалымдар
Норман Борло (1914-2009) – Бидай өсіруші. 1970 жылы Нобель бейбіт сыйлығының лауреаты. 1986 жылы Дүниежүзілік азық-түлік сыйлығын орнатып, құрды. Санджая Раджарам (1943-2021) – 2014 жылғы Дүниежүзілік азық-түлік сыйлығының иегері. Суриндер Васал (1938 жылы туған) – 2000 жылғы Дүниежүзілік азық-түлік сыйлығының иегері. Эванджелина Вильегос (1924-2017) – Биохимик, оның жүгерімен жүргізген жұмысы сапалы ақуызды жүгерінің (QPM) жасалуына әкелді. 2000 жылғы Дүниежүзілік азық-түлік сыйлығының иегері.