Кіріспе

Кубань казактары (кубанские казаки; кубанські козаки) немесе кубаньдықтар (кубанцы, kubantsy; кубанці, kubantsi) – Ресейдің Кубань аймағында тұратын казактар. Кубань казактарының көпшілігі 18 ғасырдың соңында Батыс Солтүстік Кавказға қоныс аударған түрлі ірі казак топтарының ұрпақтары (шамамен 230 000 – 650 000 бастапқы көшпенділер). Аймақтың батыс бөлігінде (Таман түбегі және солтүстік-шығыстағы іргелес аймақ) 1792 жылдан бастап Украинаның Запорожье казактары болған Қара теңіз казактары қоныстанды. Қожалықтың шығыс және оңтүстік-шығыс бөлігін бұрын 1777 жылдан бастап Доннан қоныс аударған Кавказ сызығы казак қожалығының Хопёр және Кубань полктері мен Дон казактары басқарды. Кубань казак әскері (Кубанское казачье войско) – Кубань казактарынан құралған әкімшілік және әскери құрылым, 1860 жылы құрылып, 1918 жылға дейін болды. Ресей азамат соғысы кезінде Кубань казактары Кубань халық республикасын жариялады және қақтығыстың оңтүстік майданында маңызды рөл атқарды. Кубань казактары 1917 мен 1933 жылдар аралығында кеңестік биліктің казактарды жою саясатынан ауыр қасірет көрді. Сондықтан Екінші дүниежүзілік соғыста казактар Қызыл Армия үшін де, оған қарсы неміс Вермахтының құрамында да соғысты. Қазіргі Кубань казак әскері Кеңес Одағының ыдырауынан кейін 1990 жылы қайта құрылды.

Кубань казак әскерінің құрылу тарихы

18 ғасырдың соңына дейін осы аймақта козактар өмір сүргенмен (козактардың тегінің бір теориясы оларды 9-13 ғасырларда Кубанды мекендеген ежелгі касог халқына байланыстырады), жер бедері тұрақты қоныстанғанға кедері келтірді. Қазіргі Кубань козактары 1696 жылды өздерінің құрылған жылы деп санайды, осы жылы Хоперден келген Дон козактары Петрдың Азов науқандарына қатысқан. Сирек шабуылдар Ноғайлардың шала мекендеген аймағына дейін жетті, бірақ ол Крым хандығының құрамында болды. 1784 жылы төменгі Кубань Ресейге қарады, одан кейін оның отарлануы империяның кеңеюінің маңызды бір қадамы болды.

Қара теңіз казактары

Еуропаның оңтүстік-шығысындағы басқа бір аймақта, қазіргі Украинаның Днепрдің орталық бөлігінде Запорожье казактары өмір сүрді. Бірақ 18 ғасырдың соңына қарай олардың әскери қабілеті күрт төмендеді. Олардың дәстүрлі қарсыластары – Қырым хандығы мен Польша-Литва ынтымақтастығы дерлік жойылғандықтан, Ресей әкімшілігі оларды әскери мақсаттар үшін аса пайдалы деп санамады. Алайда, Запорожье Сіші қашқан шаруалар үшін қауіпті пана болды, онда мемлекеттік билік жүрмейтін, және Украинада үнемі болатын көтерілістерге жиі қатысты. Ресей империясы үшін тағы бір мәселе – казактардың үкімет қарастырған жерлерді отарлауға қарсылығы болды. 1775 жылы серб отарлаушыларына жасалған көптеген шабуылдардан кейін, Ресей императрицасы Екатерина Ұлы Григорий Потемкинге Запорожье әскерін жоюды бұйырды. Операцияны генерал Петр Текели жүзеге асырды. Запорожье казактары шашырады; олардың бір бөлігі (бес мың адам, немесе әскердің 30 пайызы) Осман империясының бақылауындағы Дунай аймағына қашты. Басқалары Ресей империясының гусар және драгун полктеріне қосылды, ал көпшілігі жергілікті шаруашылық пен саудамен айналысты. Он жыл өткен соң, Ресей әкімшілігі Осман империясымен қарым-қатынастың шиеленісуіне байланысты өз шешімін қайта қарауға мәжбүр болды. 1778 жылы түрік сұлтаны қуылған запорожьеліктерге жаңа Дунай Сішін құруға мүмкіндік берді. Потемкин 1787 жылы бұрынғы қолбасшылар Антин Холовати, Захарий Чепиха және Сидір Білінің бұрынғы казактарды адал Запорожье әскеріне біріктіруін ұсынды. Жаңа әскер Орыс-Түрік соғысында (1787–1792) маңызды рөл атқарды, ал олардың адалдығы мен қызметі үшін Ресей императрицасы оларды Ноғай тайпасының қалдықтары тұрған Кубанды мәңгі пайдалануға берді, сондай-ақ Кавказ соғысында Ресей шебін Черкесияға қарай жылжытуға үлкен үлес қосты. «Қара теңіз казак әскері» деп аталған бұл әскер 1792–93 жылдары барлығы 25 000 адамнан тұратын көші-қон жасады.

Ресей шекарасында (17771860)

Ресей-Түрік соғысы кезінде (1768–1774), Хопёр өзеніндегі Дон қазақтары науқанға қатысты, ал 1770 жылы – онда төрт елді мекен болған – полк құруды сұрады. Соғыстағы қызметтері үшін 1774 жылғы 6 қазанда Екатерина Ұлы олардың өтінішін қанағаттандыратын манифест жариялады. Соғыстың аяқталуы және Кіші Қайнарқа шартының нәтижесінде Ресейдің шекарасы оңтүстікке қарай Кубань өзенінің Азов теңізіне құятын жерінен бастап, оң жағалау бойымен және Терек өзенінің иілісіне дейін жылжыды. Бұл 500 версттік қорғалмаған шекараны құрды. 1777 жылғы жазда Хопёр полкі – Волга қазақтарының қалдықтарымен және Владимир драгун полкімен бірге – Солтүстік Кавказға Азов-Моздок қорғаныс желісін салу үшін қайта орналастырылды. Бұл Кавказ соғысының басталуы болды, ол шамамен 90 жылға созылды. Хопёр полкі желінің батыс жағына жауапты болды. 1778 және 1782 жылдары Хопёр қазақтары төрт станицаны құрды: Ставропольская (1777 жылғы 22 қазанда құрылған Ставрополь бекінісінің жанында), Московская, Донская және Северная – әрқайсысында шамамен 140 қазақ отбасы болды. 1779 жылы Хопёр полкіне жеке аудан берілді. Жағдай қиын болды, себебі черкестер орыс бекіністеріне дерлік күнделікті шабуылдар жасады. 1825–1826 жылдары полк алғашқы кеңейтулерін бастады, батысқа қарай Кубань өзенінің иілісіне жылжып, бес жаңа станицаны құрды (сонымен аталатын «Жаңа Кубань желісі»: Барсуковская, Невинномысская, Беломечетская, Баталпашинская (қазіргі Черкеск), Бекешевская және Карантинная (қазіргі Суворовская)). 1828 жылы Хопёр қазақтары Қарашайды жаулауға қатысып, 1829 жылы Эльбрус шыңына жеткен алғашқы орыс экспедициясының құрамына кірді. Дегенмен, Кавказдағы Ресейдің жағдайы қиын болды, және 1832 жылы әскери реформа басқаруды жеңілдету үшін Терек өзенінің сағасынан бастап батыс Кабардадағы Хопёрға дейінгі он полкті біріктіріп, жалғыз Кавказ желісі қазақ әскерін құрды. Хопёр полкіне бірнеше азаматтық елді мекендер беріліп, оның әскер саны 12 000-ға жетті. Лаба өзеніне қарай одан әрі жылжу кезінде Хопёр ауданы екі полкке бөлінді, ал Спокойная, Исправная, Подгорная, Удобная, Передовая, Сторожевая Лаба желісін құрды.

Кубань өзенінің арғы жағындағы Запорожец

Запорожский казактарының көптеген дәстүрлері Қара теңіз казактарында сақталды, мысалы, қазақ әкімшілігінің ресми сайлануы, бірақ кейбір жағдайларда жаңа дәстүрлер ескілерін ығыстырды. Орталық Сіш орнына Кубань өзенінің Қара теңізге құятын жерінен Болшая Лаба өзенінің құятын жеріне дейін қорғаныс шебі құрылды. Бұл шептің солтүстігіне станица деп аталатын ауылдар орналастырылды. Екатеринодар (әдеби мағынасында «Екатеринаның сыйы») әкімшілік орталығы салынды. Қара теңіз казактары Ресей империясының бұйрығымен көптеген маңызды жорықтарға қатысты, мысалы, 1794 жылғы поляк Костюшко көтерілісін басу, 1796 жылғы парсы жорығында казактардың жартысына жуығы аштықтан және аурудан қаза тапты, сондай-ақ 1812 жылғы Отан соғысында Ресей армиясына көмек көрсету үшін 9-шы пластун (жаяу әскер) және 1-ші біріктірілген атқыштар полкі, ал бірінші Лейб-гвардия (элиталық) сотниясы жіберілді. Жаңа әскер Ресей-Парсы соғысына (1826–1828) қатысты, онда 1828 жылы Солтүстік Қара теңіз жағалауындағы соңғы Осман бекінісі – Анапа бекінісіне шабуыл жасады. 1853–1856 жылдардағы Қырым соғысы кезінде казактар Тамань түбегіне одақтас әскерлердің қонуына кедергі келтірді, ал 2-ші және 5-ші пластун батальондары Севастопольді қорғауға қатысты. Олар тастап кеткен жерлерде Буг казактары Дунай Сішінен берік қорғаныс шебін құра алды. Ресей-Түрік соғысынан (1828–1829) кейін Дунай казактарының көпшілігі өздерін ресми түрде тапсырып, рақымшылықпен Мариуполь мен Бердянск арасына қоныс аударып, Азов казак әскерін құрды.

Кеңейту

Жылдар өте келе Қара теңіз казактары Солтүстік Кавказдың таулы аймақтарына жүйелі түрде енуді жалғастырды. Ресейдің Солтүстік Кавказды жаулауының соңғы кезеңіне белсенді қатысып, жауланған әрбір аймақты қоныстандырды. Оларға көмек ретінде 19 ғасырдың ортасында Буг, Екатеринослав және соңында Азов казак әскерінен 70 мыңға жуық экс-запорожец көшіп келді. Бұрынғы үш әскердің де Жаңа Ресейді отарлау үшін орын ашу мақсатында таратылуы қажет болды, ал Осман империясының әлсіреуі және Балқандағы тәуелсіз мемлекеттердің құрылуымен козактардың одан әрі қатысу қажеттілігі тоқталды. Олар 1860 жылы Кубаньға көшіп барды. Ұлттық украиндық Қара теңіз казактары мен Кавказ тау тайпаларын Кавказ желісі казак әскері – Дон өңірінен шыққан этникалық орыс казактары бөліп тұрды. Екі топ та Кубань аймағында өмір сүргенімен, бірімен-бірі араласпады.

Кубань қонақ үйінің апогейи

Жаңа Хост Ресейдегі екінші ірі Хостқа айналды. Кубань казактары XIX ғасырдағы Ресей істеріне белсенді қатысып, Ресей-Черкес соғысының аяқталуынан бастап, Хосттар құрылғаннан кейін көп ұзамай тоқтады. 1873 жылы Хиуа хандығын Ресей бақылауына алған жаулап алуға шағын топ қатысты. Олардың ең ірі әскери науқаны – Балқан және Кавказ майдандарындағы Ресей-Түрік соғысы (1877–1878). Кавказ майданындағы үлес ерекше зор болды, өйткені Кубань казактары Ресей атты әскерінің 90% құрады. Шипка шайқасындағы, Баязетті қорғаудағы және шешуші Карс шайқасындағы (казактар алғаш кірген) атақты жетістіктері бар. 1881 жылы Түрікменстанның Геок-Тепе қаласын шабуылдауға үш Кубань казак полкі қатысты. Рус-жапон соғысы (1904–1905) кезінде Хост алты атты әскер полкін, бес пластун батальонын және бір батареяны Ресейдің алыс аймағына жұмылдырды. Қазақтардың екінші стратегиялық мақсаты – Кубань жерін мекендеу болды. Барлығы Хосттың иелігінде алты миллионнан астам тиын болды, оның 5,7 миллионы станицаларға тиесілі, ал қалғаны резервте немесе казак офицерлері мен шенеуніктердің жеке меншігінде болды. 17 жасқа толған қазаққа егінге және жеке пайдалануға 16-30 тиыннан берілді. Халықтың табиғи өсуімен қазақтың орташа жер мөлшері 1860 жылдары 23 тиыннан 1917 жылы 7,6 тиынға дейін азайды. Дегенмен, мұндай шаралар мекендеу мен егін шаруашылығының тиімді болуын қамтамасыз етті. Кубаньның әскери мақсаты оның басқару жүйесінде де көрінді. Дәстүрлі Императорлық Губерниямен (губернаторлық) және уездтермен (аудан) салыстырғанда, аумақ Кубань облысымен басқарылды, ол 1888 жылы жетіге бөлінген отделдерге (облыстар) бөлінді. Әр отделдің өз сотниялары болды, олар өз кезегінде станицалар мен хуторларға бөлінді. Әр аймақтың атаманы (басшысы) қазақтардың әскери дайындығына ғана емес, жергілікті әкімшілік міндеттеріне де жауапты болды. Жергілікті станица және хутор атамандары сайланды, бірақ отдел атамандары бекітті. Бұл лауазымға Хосттың жоғары атаманы тағайындалды, ол өз кезегінде Ресей императоры тікелей тағайындады. 1870 жылға дейін облыстағы заң шығару жүйесі әскери болып қалды және барлық құқықтық шешімдерді станица атаманы және екі сайланған судьялар қабылдады. Кейіннен жүйе бюрократияланды және сот функциялары станицалардан тәуелсіз болды. Кубаньның либералды саясаты халықтың өмір сүру деңгейінде тікелей көрінді. Бұл бағыттағы маңызды ерекшеліктердің бірі – білім беру. Шын мәнінде, алғашқы мектептер Қара теңіз қазақтарының көшіп келген кезінен бері болған, ал 1860 жылға қарай Хостта бір ерлер гимназиясы және 30 бастауыш мектеп болды. 1863 жылы «Кубанские войсковые ведомсти» мерзімді басылымы жарық көре бастады, ал екі жылдан кейін Екатеринодар қаласында Хост кітапханасы ашылды. 1870 жылға қарай ауылдық станицалардағы мектептер саны 170-ке жетті. Ресей империясының қалған бөлігімен салыстырғанда, ХХ ғасырдың басында облыста сауаттылық деңгейі 50%-ға дейін жоғары болды және жыл сайын қазақ отбасыларынан 30 студент (басқа ауылдық провинцияларда мұндай көрсеткіш жоқ) Ресейдің жоғары оқу орындарына оқуға жіберілді. ХХ ғасырдың басында Кубань мен Украина арасында байланыс орнады және Кубаньда құпия украиндық ұйымдар пайда болды. Олар кең сұр шалбар киіп, иықсыз жұмсақ былғары етік киетін. Офицерлер күміс иық, тоқылған жіп және тоқал киген. Бұл кавказдық ұлттық киімді Терек казак Хосты да киген, бірақ басқа түстермен. Барлық жағдайда қызыл матадан жасалған шапқыштармен және (қызметкерлер үшін) күміс баумен биік қара түкті шапқыштар киілетін. Шапқының алдыңғы жағына ақ металлдан жасалған бедерленген әшекей орнатылған. Шүршіктердің орнына қамшы қолданылды. 1908 жылға дейін барлық Хосттардың жеке қазақтары өздерінің киімдерін (аттармен, кавказдық жабдықтарымен және жеке бағаждармен бірге) қамтамасыз етуге міндетті болды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде белсенді қызметте Кубань қазақтары ерекше киімдерін сақтап қалды, бірақ көзге түсетін қызыл жилетті қара жилетке алмастырды және толық киімдегі күміс әшекейлер мен қызыл түсті жолақтардан бас тартты. Ауа райы нашар болғанда бейбіт уақытта да, соғыс кезінде де қара түкті палто (бурки) киілетін. Императорлық эскорттың (конвой) 200 Кубань және 200 Терек қазағы арнайы салтанатты киім киді; оның ішінде сары жіппен жиектелген қызыл кафтан мен ақ жилет. Офицерлердің пальтолары мен иықтарында күміс тоқылған. Қызметтік міндеттерді орындау үшін қара түсті кафтан және қызыл жилет берілді.

Ресей революциясы мен азаматтық соғыс

Ресей революциясы мен одан кейінгі Азамат соғысы кезінде казактар адалдықтарында қақтығысқа түсті. 1917 жылдың қазанында Кубань Кеңестік Республикасы мен Кубань Радасы бірдей құрылды, екеуі де Кубаньды басқару құқығын жариялады. Бірақ Рада жақын арада Кубань Ұлттық Республикасын жариялады, бірақ оны большевиктер күштері таратып жіберді. Көптеген казактар бастапқыда Рада жағында болды, бірақ оларға автономия уәде еткен большевиктерге қосылды. 1918 жылдың наурыз айында Лавр Корниловтың сәтті шабуылынан кейін Кубань Радасы оның билігіне бағынды. Бірақ 1918 жылдың маусымында ол қайтыс болғаннан кейін, гетман Павел Скоропадскийдің украин үкіметімен федеративтік одаққа қол қойылды, содан кейін көптеген казактар үйлеріне қайтып оралды немесе большевиктерге дезертирлік жасады. Сонымен қатар, Кубань казактары арасында Антон Деникиннің Ресей Еріктілер Армиясына және Украина Халық Республикасына деген адалдыққа байланысты ішкі күрес болды. 1919 жылдың 6 қарашасында Деникиннің әскерлері Раданы қоршап алды және атаман Александр Филимоновтың көмегімен оның он мүшесін, соның ішінде украинофил П. Курганскийді, Рада премьері болған оны тұтқындады және біреуін мемлекеттік сатқындық үшін жазалап дарға асты. Көптеген казактар Деникинге қосылып, Еріктілер Армиясының қатарында соғысты. 1919 жылдың желтоқсанында Деникин жеңілгеннен кейін және большевиктер Кубаньды басып алатыны анық болғандықтан, кейбір украиналық топтар Раданы қайта жандандыруға және Еріктілер Армиясынан бөлініп, Украинамен одақтасып большевиктермен күресуге тырысты; алайда 1920 жылдың басында Қызыл Армия Кубаньдың көп бөлігін басып алды, ал Рада мен Деникин де қуылды. Кеңес үкіметінің казактарды жою саясаты казактарды қысымға ұшыратты және казактардың ерекшелігін жоюға бағытталды. Казақтарды жою кейде геноцид актісі ретінде сипатталады.

Вермахта мен Вафен-СС-тегі әріптестер

Алғашқы серіктестер Кеңес Козактарының әскери тұтқындарынан және Қызыл Армияның Барбаросса операциясы барысындағы алғашқы жеңілістерінен кейін дезертирлерден құрылды. 1942 жылдың жазында Кавказ шайқасы кезінде Кубанға жеткен кейбір нацистік агрессорлар азат етушілер ретінде қарсы алынды. Көптеген совет Кубань казақтары тұтқын лагерьлерінде немесе Кеңес Армиясындағы активті қызметте болғанда нацистік қызметке ауысуды таңдады. Мысалы, майор Кононов 1941 жылдың 22 тамызында толық полкпен бірге дезертирлік жасап, Вермахтта казак еріктілерін ұйымдастыруда маңызды рөл атқарды. 1941 жылдан бері Вермахтта бірнеше кішігірім казак жасақтары болғанмен, 1943 жылы Дон, Терек және Кубань казақтарынан құралған 1-ші казак дивизиясы құрылды. Бұл дивизия 1944 жылдың желтоқсан айында құрылған 2-ші казак атты әскер дивизиясымен күшейтілді. Екі дивизия да Югославиядағы Тито партизандарына қарсы әрекеттерге қатысты. 1945 жылдың ақпан айында екі казак дивизиясы Вафен СС-ке ауыстырылып, XV СС казак атты корпусын құрды. Соғыс аяқталғаннан кейін казак серіктестері Италияға шегініп, британ армиясына тапсырды, бірақ Ялта келісіміне сәйкес, қалған серіктестермен бірге кеңес билігіне күштеп қайтарылды және кейбіреулері жазаланды. (Козактардың сатқындығы) Кубань көшбасшыларының бірі, атаман Вячеслав Науменко, Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін олардың басты тарихшысы болды, ол 1962 және 1970 жылдары жарық көрген екі томдық еңбегінде "Velikoe Predatelstvo" (Ұлы сатқындық) деген атпен казактардың қайтарылуы туралы алғашқы орыс тіліндегі кітапты жазды.

Қызыл Армияның казактары

Қатысушылардың дезерттерліктеріне қарамастан, казактардың көпшілігі Қызыл Армияға адал болды. Алғашқы шайқастарда, әсіресе Белостокты қоршау кезінде, 94-ші Белоголиски, 152-ші Ростовский және 48-ші Белореченский полктері сияқты казак бөлімдері өлімге дейін соғысты. Соғыстың басында, немістердің Мәскеуге шабуылы кезінде, казактар жау тылында кеңінен рейдтер жасауға тартылды. Ең танымалдары Лев Доватор басқаруымен Смоленск шайқасында болды, оның 3-ші атты корпусы Солтүстік Кавказдан жұмылдырылған Кубань және Терек казактарынан құралған 50-ші және 53-ші атты дивизияларынан тұрды. Он күнде 300 шақырымды басып өткен рейд 9-шы неміс армиясының тыл аймағын қиратты және сәтті түрде жарылыс жасады. Генерал Павел Беловтың басқаруымен Дон, Кубань және Ставрополь казактарынан құралған 2-ші атты корпус 6-шы неміс армиясының оң фланкіна қарсы шабуыл жасап, Мәскеуге жол ашуын тежеді. Доватор мен Беловтың (екі генерал да кейіннен Кеңес Одағының Батыры атағына ие болды және олардың бөлімдері гвардия (элита) статусына көтерілді) казактардың жоғары кәсібилігі жаңа бөлімдердің көптеп құрылуын қамтамасыз етті. Нәтижесінде, егер немістер соғыс бойына тек екі казак корпусын құрса, 1942 жылы Қызыл Армияда 17 корпус болды. Сталинград шайқасының басында, немістер Кубанды басып алғанда, казак халқының көп бөлігі, немістер Краснов пен Шкуромен үгіт-насихат жұмыстарын бастамас бұрын, партизандық қызметке қатысты. Кавказ тауларынан неміс бекіністеріне жасалған шабуылдар кең таралды. Сталинградта немістер жеңілгеннен кейін, танк пен артиллериямен күшейтілген 4-ші гвардиялық Кубань казак корпусы неміс шебін бұзып, Минеральные Воды және Ставропольді азат етті. Соғыстың соңғы кезеңінде, казактар барлау және тыл күзетінде өте пайдалы болғанымен, соғыс атты әскер дәуірінің аяқталғанын көрсетті. Оңтүстік Украина мен Румынияны азат ету кезінде қаһармандық шайқастарға қатысқан атақты 4-ші гвардиялық Кубань казак атты корпусы 1945 жылғы Мәскеудегі Жеңіс шеруіне Қызыл алаңмен мақтанышпен жүруге рұқсат алды.

Қазіргі Кубань казактары

Соғыстан кейін казак полктері, қалған ат әскерімен бірге таратылды және ескіргені үшін Кеңес Қарулы күштерінен алынып тасталды. 1980-жылдардың соңынан бастап, казак дәстүрлерін қайта жаңғыртуға күш-жігер жұмсалды, бұл үшін көп нәрсе жасалды; 1990 жылы Хост тағы да Ұлы Дон Хостының Жоғарғы Атаманы (Всевеликое Войско Донское) тарапынан мойындалды. Осы кезде Кубань казактарының арасында украиналық көзқарас пайда болды. Мысалы, 1993 жылдың мамырында казак көшбасшысы Евгений Нахай тұтқындалып, төңкеріс жасауға тырысқан деп айыпталғанда, тағы бір казак көшбасшысы (киш отаманы Пюйпенко) Нахайдың құқықтары бұзылса, Украинаға қолдау көрсетуге шақырамын деп мәлімдеді. Шығыс Украинадан Кубанға жасалған казак атты әскерінің жорығы жергілікті халықтың ықыласына ие болды. Казақтар Кеңес Одағының тарауынан кейінгі кейбір күрт саяси оқиғаларға белсенді қатысты: Оңтүстік Осетияға, Қырымға, Приднестровьеге және Абхазияға басып кіру, сондай-ақ Косоводе номиналды түрде бейбітшілік сақтаушылар ретінде. Соңғы қақтығыс әсіресе Кубань казактары үшін маңызды болды, себебі бастапқыда көптеген казақтар 1920-жылдардағы казактарды жою репрессиясынан қашып, абхаз халқымен сіңісіп кеткен. Грузия-Абхаз қақтығысынан бұрын, ұрпақтары арасында Абхаз-Кубань Хостын құруға бағытталған күшті қозғалыс болды. Азамат соғысы басталғанда, Ресейден 1500 Кубаньдық ерікті казак Абхазияға көмекке келді. Атаман Николай Пуско басқаратын 1-ші сотня ерекше көзге түсті, олар Грузия тарапында соғысқан украиндық еріктілер тобын толығымен жойды және 1993 жылы Сухумиге бірінші болып енді деген хабар бар. Осыдан бері Абхазияда Кубань казактарының жасағы тұрып жатыр, олардың болуы Грузия мен Ресей арасындағы қарым-қатынасқа әсер етеді. 1990-жылдарға қатысты адам құқықтары жөніндегі есептерде казақтар оңтүстік Ресейде тұратын армян және шешендер сияқты орыс емес тұрғындарды қудалағаны айтылған. 2015 жылы Мәскеудегі Жеңіс күні шеруіне Бүкілресейлік казак қоғамының төрағасы, казак генералы Николай Долуда басқаратын Кубань казактарының жасағы алғаш рет қатысты.

Қазіргі әскери бөлімдер

Краснодар өлкесінің губернаторы Александр Ткачевтің көмегімен, бұл жасақ Кубань өмірінің ажырамас бөлігіне айналды. Ресей армиясымен бірлескен жауынгерлік оқулар, Ресей полициясымен ауылдық жерлерді патрульдеу және жергілікті жастарды бір жылдық мерзімді әскери қызметке дайындау жүргізіледі. Олардың әскери істердегі көмегі ғана емес, 2004 жылы Тамань түбегінде болған су тасқыны кезінде де көмекке адамдар мен техника жіберді. Бүгінде жасақтың құрамы 25 мың адамды құрайды және олардың өздеріне тән күштері бар: Ресей Әуе десанттық әскерлеріндегі (ВДВ) 7-ші "Черкассы" гвардиялық әуе шабуыл дивизиясының (108-ші "Кубань казактары" гвардиялық әуе десанттық полкінің) толық құрамы; Ресей Құрлық әскерлеріндегі Оңтүстік әскери округ құрамындағы 205-ші мотоатқыштар бригадасы, сондай-ақ шекара күзетшілері. 2012 жылдың 2 тамызында Краснодар өлкесінің губернаторы Александр Ткачев полиция патрульдеріне көмек көрсету үшін өңірге қарусыз, бірақ форма киген мың Кубань казагынан тұратын жарымәскери күштерді орналастыру жоспарын жариялады, бұл жоспар қырқыс пікірталас тудырды. Козактарға көрші Кавказ республикаларынан келетін "заңсыз көші-қонды" болдырмау міндеті жүктелді. Кубань казактары 2000-ші жылдардың ортасынан бері салтанатты қарауылды ұстап тұр. Салтанатты қарауылды құру 2006 жылдың сәуір айында казактардың бір тобы, казактардың басшысы, генерал Владимир Громовтың қолдауымен басталды. 2006 жылдың 12 маусымында қарауыл Краснодардағы казак ескерткішінде алғаш рет өнер көрсетті. Бұл бөлімді 12 жыл бойы казак полковнигі Петр Петренко басқарды. Олар осыдан бұрынғы патшаның жеке казак эскортының тарихи формасын киеді. Құрамының артуына байланысты, атты топ құрылды. Салтанатты қарауылға қатысу үшін талаптардың бірі – қылмыстық жазбаның болмауы және кемінде 180 сантиметр бойы болуы.

Мәдениет

Бастапқы Запорожье казақтарының ерекше көші-қон жолының нәтижесінде, Кубань казақтары мәдениеті тек басқа казактардың арасында ғана емес, бүкіл Шығыс славян халқының арасында да ең ерекше мәдениеттердің біріне айналды. Кавказ таулары мен черкес халқына жақын болуы казақтардың киім-кешегіне әсер етті – ерекше черкеска және башлық, сондай-ақ лезгинка сияқты жергілікті билер де Кубань казактарының өмір салтына енді. Сонымен қатар, казақтар Запорожье казақтарының мұрасын сақтап, Кубань бандура қозғалысын және Кубань казак хорын құрды. Бұл хор орыс және украин тілдерінде казак және басқа халық әндерін, билерін орындауымен әлемге танылды.