Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бұрынғы мемлекет және Солтүстік Кавказдағы аймақ, Колумбияның муниципалитеті.
Former country and region in the North Caucasus
the municipality of Colombia
Черкесия (/sɜrˈkæʃə/, сондай-ақ Зихия деп те аталады), Солтүстік Кавказдағы мемлекет және тарихи аймақ болды. Қара теңіздің солтүстік-шығыс жағалауында орналасқан, ол Ресей империясымен болған орыс-черкес соғысы (1763–1864) кезінде жаулап алынды. Содан кейін черкес халқының шамамен 90% жер аударылды немесе черкес геноцидінде қырылды. Орта ғасырларда Черкесия номиналды түрде сайланған Ұлы князь билігінде болды, бірақ жеке княздықтар мен тайпалар автономиялы болды. 18-19 ғасырларда орталық үкімет құрыла бастады. Черкестер Кубань өзенінің солтүстік жағында да үстемдік құрды, бірақ Моңғол империясы, Алтын Орда және Қырым хандығы жүргізген әскери шабуылдардан кейін Кубань өзенінің оңтүстігіне ығыстырылды. Олардың қысқарған шекаралары Тамань түбегінен Солтүстік Осетияға дейін созылды. Черкес билеушілері көршілес қарашайлар мен балқарларды және осетиндерді бағындырып, вассалдыққа алды. Черкесия термині тарихи Черкес территориясында құрылған әртүрлі Черкес мемлекеттерінің ұжымдық атауы ретінде де қолданылады, мысалы, Зихия. Заңдық және халықаралық тұрғыдан, 1739 жылы Австрия мен Осман империясы арасында жасалған Белград шарты Шығыс Черкесияның тәуелсіздігін мойындауды көздейді. Ресей империясы да, Осман империясы да сол кездегі басқа да ірі державалардың куәгерлігімен оны мойындады. Вена конгресі де Черкесияның тәуелсіздігін мойындауды талап етті. 1837 жылы черкес көшбасшылары бірқатар еуропалық мемлекеттерге дипломатиялық мойындау туралы хаттар жіберді. Осыдан кейін Ұлыбритания Черкесияны мойындады. Алайда, орыс-черкес соғысы басталғаннан кейін Ресей империясы Черкесияны тәуелсіз мемлекет деп танымады және оны бүлікшілер басып алған Ресей жері деп қарастырды, аймаққа ешқандай бақылауы немесе меншігі болмағанмен. Ресейлік генералдар черкестерді этнонимдерімен емес, "тау тұрғындары", "бандиттер" және "тау қоқысы" деп атады. Ресейдің Черкесияны жаулап алуы черкес диаспорасын құрды; бүгінде черкестердің басым көпшілігі ата-бабаларының отанынан тыс жерлерде, негізінен Түркияда және Таяу Шығыстың басқа аймақтарында тұрады. Әлемдегі черкес халқының шамамен 14% ғана қазіргі Ресей Федерациясында тұрады.
Circassia (/s//ɜr/'/k//æ//ʃ//ə/ sir KASH ə), also known as Zichia, was a country and a historical region in the North Caucasus. Located along the northeastern shore of the Black Sea, it was conquered by the Russian Empire during the Russo Circassian War (1763–1864), after which approximately 90% of the Circassian people were either exiled or massacred in the Circassian genocide. In the medieval era, Circassia was nominally ruled by an elected Grand Prince, but individual principalities and tribes were autonomous. In the 18th–19th centuries, a central government began to form. The Circassians also dominated the northern end of the Kuban River, but were eventually pushed back to the south of the Kuban after suffering losses to military raids conducted by the Mongol Empire, the Golden Horde, and the Crimean Khanate. Their reduced borders then stretched from the Taman Peninsula to North Ossetia. Circassian lords subjugated and vassalized the neighbouring Karachays and Balkars and the Ossetians. The term Circassia is also used as the collective name of various Circassian states that were established within historical Circassian territory, such as Zichia. Legally and internationally, the Treaty of Belgrade, which was signed between Austria and the Ottoman Empire in 1739, provided for the recognition of the independence of Eastern Circassia. Both the Russian Empire and the Ottoman Empire recognized it under witness from the other great powers of the time. The Congress of Vienna also stipulated the recognition of the independence of Circassia. In 1837, Circassian leaders sent letters to a number of European states requesting diplomatic recognition. Following this, the United Kingdom recognized Circassia. However, following the outbreak of the Russo Circassian War, the Russian Empire did not recognize Circassia as an independent nation and instead treated it as Russian land under rebel occupation, despite having no control or ownership over the region. Russian generals often referred to the Circassians as "mountaineers", "bandits", and "mountain scum" rather than by their ethnonym. The Russian conquest of Circassia created the Circassian diaspora; the overwhelming majority of Circassians today live outside of their ancestral homeland, mostly in Turkey and other parts of the Middle East. Only about 14% of the global Circassian population lives in the modern day Russian Federation.
Этимология
Черкес және черкес сөздері (/sər/'k/æ/s/i/ə/n/z/ sərKASSeeənz) – латын әрпіне көшірілген, Cherkess сөзінен туындаған экзонимдер, оның шығу тегі күмәнді. Бір пікір бойынша, оның түбірі түркі тілдеріне қатысты және бұл термин "бас кесушілер" немесе "жауынгерлерді өлтірушілер" деген мағынаны білдіреді, бұл черкестердің жеңісті шайқас тактикасын көрсетеді. Кейбір зерттеушілер бұл атау моңғол тілінен келгендігін, "жол тосушы" дегенді білдіреді дейді. Тағы біреулер бұл атау ежелгі гректердің аймаққа берген Сиракес деген есімінен шыққан деп санайды. Кез келген жағдайда, оның шығу тегі парсы тілімен де байланыстырылады. Кавказға жақын жердегі тілдердегі жергілікті халықтар бастапқыда Черкесияны басқаша атаған, бірақ орыс тілінің ықпалымен Черкессия/Черкес атауы қалыптасқан. Көптеген әлем тілдерінде де осы тілдерге сілтеме жасалады және олармен ұқсас атаулар қолданылады. Черкестер өздері "Черкес" терминін қолданбайды, өз елін Адыгэ Хэку (Adıgə Xəku) немесе Адыгей (Adıgey) деп атайды. Елдің тағы бір тарихи атауы – Зихия (Зикс немесе Зиги), оларды ежелгі грек ғалымы Страбон Колхиданың солтүстігіндегі халық ретінде сипаттаған.
The words Circassia and Circassian (/s//ər/'/k//æ//s//i//ə//n//z/ sərKASSeeənz) are exonyms, Latinized from the word Cherkess, which is of debated origin. One view is that its root stems from Turkic languages, and that the term means "head choppers" or "warrior killers" accounting for the successful battle practices of the Circassians. There are those who argue that the term comes from Mongolian Jerkes, meaning "one who blocks a path". Some believe it comes from the ancient Greek name of the region, Siraces. According to another view, its origin is Persian. In languages spoken geographically close to the Caucasus, the native people originally had other names for the Circassia, but with Russian influence, the name has been settled as Cherkessia/Circassia. It is the same or similar in many world languages that cite these languages. Circassians themselves don't use the term "Circassia", and refer to their country as Адыгэ Хэку (Adıgə Xəku) or Адыгей (Adıgey). Another historical name for the country was Zichia (Zyx or the Zygii), who were described by the ancient Greek intellectual Strabo as a nation to the north of Colchis.
География
Циркасия Шығыс Еуропада, Батыс Азияның солтүстігінде, Қара теңіздің солтүстік-шығыс жағалауында орналасқан. Ресейдің Кавказды жаулап алуына дейін (1763–1864), ол бүкіл құнарлы жазықтар мен Кавказдың солтүстік-батыс аймағының даласын алып, шамамен 1 миллион халқы болған. Циркасияның тарихи кең аумағы батыстағы Тамань түбегінен шығыстағы қазіргі Солтүстік Осетия – Аланиядағы Моздок қаласына дейін созылған. Тарихи тұрғыдан алғанда, Циркасия қазіргі Краснодар өлкесінің оңтүстік жартысын, Адыгея Республикасын, Қарашай-Черкесияны, Кабардин-Балқарияны, сондай-ақ Солтүстік Осетия – Аланияның және Ставрополь өлкесінің бір бөлігін қамтыды. Ол солтүстікте Кубань өзенімен шектесетін, бұл өзен оны Ресей империясынан бөліп тұрған. Қара теңіз жағалауында климат жылы және ылғалды, жазықтарда орташа, ал тауларда салқын. Циркасияның көп бөлігінде жылдың жартысынан астам уақыт бойы қырау болмайды. Жазықтарда далалық шалғынды алқаптар, тау етегінде бук және емен ормандары, ал тауларда қарағайлы ормандар мен альпілік шалғынды алқаптар кездеседі. Көптеген черкестер Сочиді өздерінің дәстүрлі астанасы деп санайды. Черкестердің мәліметінше, 2014 жылғы қысқы Олимпиада кешені 1864 жылы Ресей империясынан жеңілгеннен кейін черкестердің жаппай жерленген жеріне салынған.
Circassia was located in Eastern Europe, north of Western Asia, near the northeastern Black Sea coast. Before the Russian conquest of the Caucasus (1763–1864), it covered the entire fertile plateau and the steppe of the northwestern region of the Caucasus, with an estimated population of 1 million. Circassia's historical great range extended from the Taman Peninsula in the west, to the town of Mozdok in today's North Ossetia–Alania in the east. Historically, Circassia covered the southern half of today's Krasnodar Krai, the Republic of Adygea, Karachay Cherkessia, Kabardino Balkaria, and parts of North Ossetia–Alania and Stavropol Krai, bounded by the Kuban River on the north which separated it from the Russian Empire. On the Black Sea coast, the climate is warm and humid, while being moderate in the lowlands and cooler in the highlands. Most of Circassia is frost free for more than half the year. There are steppe meadows in the plains, beech and oak forests in the foothills, and pine forests and alpine meadows in the mountains. Sochi is considered by many Circassians as their traditional capital city. According to Circassians, the 2014 Winter Olympic village is built in an area of mass graves of Circassians after their defeat by the Russians Empire in 1864.
Черкассия Ұлы князі институты
1427 және 1453 жылдар аралығында Ұлы Инал барлық шашыл князьдықтарын бағындырып, өзін Шашылдың Ұлы князі деп жариялады. Оның қайтысынан кейін Шашыл қайтадан бөлінді. Шашылдың ықпалды князьдықтары өздерінен Ұлы князьді (Пщышхо) сайлау үшін үнемі жиналатын, бірақ князьдің Ұлы Иналдан таратынуы міндетті болды. Мұндай институттың бар екені шетелдік дереккөздерде расталған. Шетелдік саяхатшылар үшін Ұлы князь – шашылдың патшасы саналды. Дегенмен, жеке тайпалар өте тәуелсіз болды және бұл лауазым көбінесе рәміздік сипатта болды. 1237 жылы доминикан монахтары Ричард пен Юлиан, венгр елшілігінің құрамында Шашылға және Тамань түбегіндегі осы елдің астанасы Матрегаға сапар жасады. Матрегада елшілік Ұлы князь тарапынан жылы қабылдау алды. 14 және 15 ғасырларда Кафа консулы мен Шашыл арасындағы қарым-қатынасқа қатысты итальяндық құжаттар Шашыл билеушісінің ерекше мәртебесін нақты көрсетеді. Бұл мәртебе Шашылдың аға князіне Папамен хат алмасуға мүмкіндік берді. Рим папасы Иоанн XXII 1333 жылы Жихия (Шашыл) Ұлы князі Верзахтқа жазған хатында, билеушіге өзінің халқының арасында католик дінін таратудағы тырысқандығы үшін алғыс айтты. Верзахттың билік деңгейі соншалықты жоғары болды, оның үлгісімен басқа шашыл князьдері де католицизмді қабылдады.
Between 1427 and 1453, Inal the Great conquered all Circassian principalities and declared himself the Grand Prince of Circassia. Following his death, Circassia was divided again. The influential principalities of Circassia regularly met to elect a Grand Prince (Пщышхо) among them, with the only condition being that the prince can trace descent from Inal the Great. The existence of such an institute is confirmed by foreign sources. In the eyes of foreign observers, the Grand Prince was considered the king of the Circassians. However, the individual tribes were greatly autonomous and the title was mostly symbolic. In 1237, the Dominican monks Richard and Julian, as part of the Hungarian embassy, visited Circassia and the main city of this country Matrega, located on the Taman Peninsula. In Matrega, the embassy received a good reception from the Grand Prince. In the 14th and 15th centuries Italian documents concerning the relationship between the consul of Kafa and Circassia clearly indicate the absolutely special status of the ruler of Circassia. This status allowed the senior prince of Circassia to correspond with the Pope. The letter of Pope John XXII , addressed to the Grand Prince of Zichia (Circassia) Verzacht, dates back to 1333, in which the Roman pontiff thanked the ruler for his diligence in introducing the Catholic faith among his subjects. Verzacht's power status was so high that following his example some other Circassian princes adopted Catholicism.
Конфедерация
Черкесия дәстүрлі түрде оннан астам княздықтардан құралған. Осы княздықтардың кейбіреулері саяси мәртебе тұрақтылығымен сипатталатын ірі феодалдық иеліктерге бөлінген. Бұл аумақтарда көптеген феодалдық иеліктер (пши) болған. Шеркес мемлекеті – төрт деңгейлі үкіметтен тұратын федеративтік мемлекет: ауылдық кеңес (чылэ хасэ, ауыл ақсақалдары мен ақсүйектерінен құралған), аудандық кеңес (ішіндегі 7 ауылдық кеңестің өкілдерінен құралған), аймақтық кеңес (шъолъыр хасэ, көршілес аудандық кеңестерден құралған), халық кеңесі (лъэпкъ зэфэс, әрбір кеңестен өкіл бар). Орталық үкімет 1800 жылдардың ортасы мен соңында қалыптасты. Оған дейін, Ұлы князь институты көбінесе символдық сипатта болған. 1807 жылы Шувпагве Калавебатеко өзін Шеркес конфедерациясының басшысы деп жариялап, Черкесияны 12 негізгі аймаққа бөлді. 1827 жылы Исмаил Берзег Шеркес тайпаларының әскери конфедерациясын ресми түрде жариялады және 1839 жылға қарай Черкесияның маңызды бөлігін өзінің бақылауына алды. 1839 жылы черкестер Бигукалды (Анапа) жаңа астанасы деп жариялады, ал Ходуко Мансур Шеркес конфедерациясының жаңа басшысы деп жарияланды. Ол өмірінің соңына дейін бұл лауазымды сақтап тұрды. Бір күні, білімді батыр келгенін естіген мыңдаған отбасы оның үкіміне бағыну үшін Абдах аймағына көшті. Сефербий Зәнеко Әминнің кеткенінен кейін билікке келді, бірақ келесі жылы қайтыс болды. 1860 жылдың маусым айында черкестердің өкілдерінің съезінде Черкесияның жоғары заң шығарушы органы ретінде парламент құрылды. Саяси қарсылық кеңесі және Черкесияның заң шығарушы органы болған парламент 1860 жылдың 13 маусымында Сочиде құрылды, ал Керендико Берзег парламент пен ұлттың басшысы болып сайланды.
Circassia traditionally consisted of more than a dozen principalities. Some of these principalities were divided into large feudal estates, characterized by the stability of political status. Within these territories there were numerous feudal possessions of princes (pshi). The Circassian state was a federal state consisting of four levels of government: Village council (чылэ хасэ, made up of village elders and nobles), district council (made up of representatives from 7 neighboring village councils), regional council (шъолъыр хасэ, made up from neighboring district councils), people's council (лъэпкъ зэфэс, where every council had a representative). A central government emerged during the mid to late 1800s. Prior to that, the institute of grand prince was mostly symbolic. In 1807, Shuwpagwe Qalawebateqo self proclaimed himself as the leader of the Circassian confederation, and divided Circassia into 12 major regions. In 1827, Ismail Berzeg officially declared the military confederation of the Circassian tribes and by 1839 united a significant part of Circassia under his control. In 1839, the Circassians declared Bighuqal (Anapa) as their new capital and Hawduqo Mansur was declared the new leader of the Circassian Confederation. He kept this title until his death. After learning that a warriorly scholar has arrived, thousands of families moved to the Abdzakh region to accept his rule. Seferbiy Zaneqo assumed power after Amin's departure, but died the next year. In June 1860, at a congress of representatives of Circassians, a parliament was formed as the highest legislative body of Circassia. Being a political resistance council and the legislature of Circassia, the parliament was established in the capital of Sochi on June 13, 1860 and Qerandiqo Berzeg was elected as the head of the parliament and the nation.
Псевдонауылдық шығу тегі
Түрік ұлтшыл топтары мен қазіргі пантүркішілдік идеясын қолдаушылар черкестердің түркі текті екенін мәлімдеген, бірақ бұл талапты қолдайтын ғылыми дәлелдер жарияланбады және этникалық черкестер, бейтарап зерттеулер, тіл білімі мамандары мен тарихшылар оны күшімен жоққа шығарды. Черкес тілінде түрік тілімен ерекше ұқсастықтар жоқ, тек қарыз сөздер ғана бар. Әртүрлі тарихшылардың пікірінше, Синд-Меот тайпаларының черкес тегі черкестердің түркілік этникалық топқа жатады деген пікірді жоққа шығарады. Б.з.д. 1200 жылы черкестер хеттермен бірге египеттіктерге қарсы соғысқан. 1959 жылы табылған, грек әліпбиінде жазылған "Синдон" сөзі және б.з.д. V ғасырының соңына жатқан деп есептелетін жылқы бірге табылды. Синдика патшалығы б.з.д. 800 жылы құрылған. Осы кезеңде Гректер мен Синд-Меот тайпалары Черкессияда өмір сүрген. Осы мемлекеттің билігі астында аймақтағы Синд-Меоттар черкес халқының ата-бабаларына айналды. Грек ақыны Гиппонакс, б.з.д. V ғасырда өмір сүрген, ал кейін Геродот Синдтерді атады. Страбон да Қара теңіз жағалауында орналасқан Синдияның орталық қаласын атап өткен. Синдика туралы ақпарат грек құжаттары мен археологиялық қазбалардан алынған, черкестер бұл мемлекет құрылғаннан кейін ұзақ уақыт бойы бірігуге қол жеткізе алмады.
Turkish nationalist groups and proponents of modern day Pan Turkism have claimed that the Circassians are of Turkic origin, but no scientific evidence has been published to support this claim and it has been strongly denied by ethnic Circassians, impartial research, linguists and historians around the world. The Circassian language does not share notable similarities to the Turkish language except for borrowed words. According to various historians, the Circassian origin of the Sind Meot tribes refutes the claim that the Circassians are of Turkic ethnic origin. In 1200 BC, Circassians fought alongside the Hittites against the Egyptians. discovered in Circassia, with the word "Sindon" written in Greek alphabet and a horse, estimated to be from the late 5th century, discovered in 1959.]] The Sindica Kingdom was founded in 800 BC. During this period, Greeks (Greeks) and Sindi Meotay tribes lived in Circassia. Under the roof of this state, Sindi Meotians in the region became the ancestors of the Circassian people. The Greek poet Hipponax, who lived in the 5th century BC, and Herodotus later mentioned the Sindis. Strabo also mentions the Capitol of Sindia, located near the Black Sea coast. Information on Sindica has been learned from Greek documents and archaeological finds, Circassians could not establish a union for a long time after this state.
Орта ғасырлар
Ортағасырлық Шеркесияны ең толық сипаттаған адам – 1404 жылы Иоганнес де Галонифонтибус болды. Оның жазбаларынан XIV және XV ғасырлардың тоғысында Шеркесия шекарасын солтүстікке қарай Донның сағасына дейін кеңейткенін көреміз. Ол «Тана қаласы мен порты Жоғарғы Шеркесияда, Еуропа мен Азияны бөлетін Дон өзенінде орналасқан» деп атап көрсетеді. Феодализм IV ғасырда шеркестерде қалыптаса бастады. Армян, грек және Византияның ықпалымен христиан діні 3-5 ғасырларда Кавказ аймағында кеңіреген. Осы кезеңде шеркестер (сол кезде касогтар деп аталған) христиан дінін ұлттық дін ретінде қабылдады, бірақ өздерінің ежелгі діни нанымдарының барлық элементтерін толығымен тастамады. Шеркестер көптеген мемлекеттер құрды, бірақ саяси біртүтастыққа жете алмады. 400 жылдан бастап, адығэ халқының жерлеріне жаулаушылардың толқындары төгілді, олар сол кезде касоги (немесе касогтар) деп те аталды. Оларды алғашқыда ортаазиялық далалардан шыққан болгарлар бағындырды. Сырттан келгендер кейде адығэ халқын болгарлардың бір тармағы – утигурлармен шатастырып, екі халықты да «утиге» сияқты бұрыс атаулармен біріктірген. Хазар мемлекетінің құлауынан кейін, адығэ халқы біздің заманымыздың I мыңжылдығының соңында Алания патшалығының құрамына кірді. 10-13 ғасырларда Грузияның адығэ-черкес халықтарына ықпалы болды. 1382 жылы шеркес мамлюктері мамлюк тағына отырды, Бурджи әулеті билікке келді, ал мамлюктер шеркес мемлекетіне айналды. 1223 жылы Кавказға шапқышылық жасаған моңғолдар шеркестердің бір бөлігін және аландардың көп бөлігін жойды. Алтын Орданың шабуылдары кезінде көптеген жерлерін жоғалтқан шеркестер Кубань өзенінің арғы бетіне шегінуге мәжбүр болды. 1395 жылы шеркестер Тамерланға қарсы қаһарлы соғыс жүргізді, соғыста жеңіске жеткенімен, Тамерлан Шеркесияны тонады.
The most detailed description of medieval Circassia was made by Johannes de Galonifontibus in 1404. From his writing it follows that at the turn of the XIV and XV centuries, Circassia expanded its borders to the north to the mouth of the Don, and he notes that “the city and port of Tana is located in the same country in Upper Circassia, on the Don River, which separates Europe from Asia". Feudalism began to emerge in Circassians by the 4th century. As a result of Armenian, Greek and Byzantine influence, Christianity spread throughout the Caucasus between the 3rd and 5th centuries AD. During that period the Circassians (referred to at the time as Kassogs) began to accept Christianity as a national religion, but did not abandon all elements of their indigenous religious beliefs. Circassians established many states, but could not achieve political unity. From around 400 AD wave after wave of invaders began to invade the lands of the Adyghe people, who were also known as the Kasogi (or Kassogs) at the time. They were conquered first by the Bulgars (who originated on the Central Asian steppes). Outsiders sometimes confused the Adyghe people with the similarly named Utigurs (a branch of the Bulgars), and both peoples were sometimes conflated under misnomers such as "Utige". Following the dissolution of the Khazar state, the Adyghe people were integrated around the end of the 1st millennium AD into the Kingdom of Alania. Between the 10th and 13th centuries Georgia had influence on the Adyghe Circassian peoples. In 1382, Circassian mamluks took the Mamluk throne, the Burji dynasty took over and the Mamluks became a Circassian state. The Mongols, who started invading the Caucasus in 1223, destroyed some of the Circassians and most of the Alans. The Circassians, who lost most of their lands during the ensuing Golden Horde attacks, had to retreat to the back of the Kuban River. In 1395 Circassians fought violent wars against Tamerlane, and although the Circassians won the wars, Tamerlane plundered Circassia.
Ұлы Инал патша
Иналды черкестер мен абхаздар «Князьдер князі» деп атайды, себебі ол барлық черкес тайпаларын біріктіріп, черкес мемлекетін құрды. Халық сенімі бойынша, Инал – кабардиялық, бесленейлік, чемгуйлік және хатуквайлық княздардың атасы. 1400 жылдары Таман түбегіндегі жерлерге ие болған Инал, негізінен кегейк тайпасынан құралған әскер құрды және сол кезде көптеген мемлекеттерге бөлінген черкестерді бірыңғай мемлекетте біріктіруді мақсат ететінін жариялады. Өзінің княздығын жариялағаннан кейін, ол Черкесияны біртіндеп жаулап алды. Черкес ақсүйектері мен княздары Иналдың күшеюіне қарсы тұруға тырысты, бірақ Мсимта өзенінің жанындағы шайқаста 30 черкес әміршісі Инал мен оның қолдаушыларынан жеңілді. Олардың он адамдары атылды, ал қалған жиырма әмірші адалдық серт беріп, Иналдың жаңа мемлекетінің қатарына қосылды. Батыс Черкесияны басқарған Инал 1434 жылы Шығыс Черкесияда Кабарда аймағын құрды және 1438 жылы Черкес жеріндегі қырым татарларын Кубань өзенінің солтүстігіне ығыстырды. Шангир қаласының нақты орналасқан жері белгісіз болғанымен, ең қабылданған теория – бұл Красная Батарея ауданы, ол Кларапот пен Паллас сипаттағандай келеді. Черкестерді біріктіргенімен, Инал өзінің мемлекетіне туыс халық – абхаздарды да қосуды қалады. Абхаз әулеттері Чахба мен Ахба, егер соғыс болса, Иналдың жағына шығатындарын мәлімдеді. Абхазиядағы соғысты жеңіп алған Инал Солтүстік Абхазияны ресми түрде бағындырды және абхаздар Иналдың үстемдігін мойындады, содан кейін Инал Абхазиядағы билігін бекітті. Абхазия туындағы бір жұлдыз Иналды бейнелейді. 1453 жылы Инал жерлерін ұлдары мен немерелері арасында бөлісті және 1458 жылы қайтыс болды. Осыдан кейін черкес тайпалық княздықтары құрылды. Олардың ішінде Темрук құрған Чемгуй, Беслан құрған Бесленей, Кабарда құрған Кабарда және Зануко құрған Шепсуг бар. Абхаздардың мәлімдемесіне сәйкес, Инал Солтүстік Абхазияда қайтыс болған. Көптеген дереккөздер бұл теорияны келтірсе де, аймақтағы зерттеулер мен іздестірулер Иналдың қабірі онда емес екенін көрсетті. Ресейлік зерттеуші және археолог Евгений Димитриевич Фелициннің айтуынша, Иналдың қабірі Абхазияда емес. 1882 жылы жарияланған картада Фелицин Иналға ерекше мән беріп, оның қабірін Абхазияда емес, Қарашай-Черкесиядағы Исправная ауданында көрсеткен. Оның сөзіне қарағанда, бұл жерде ежелгі мүсіндер, обалар, қабірлер, шіркеулер, қамалдар мен бекіністер бар, бұл Инал сияқты тұлғаға лайықты мақам. 15 ғасырдың соңында генуэздік саяхатшы және этнограф Джорджо Интериано Черкесия мен оның халқы туралы егжей-тегжейлі сипаттама жасады.
Inal is called the "Prince of Princes" by Circassians and Abkhazians, because he united all Circassian tribes and established the Circassian state. According to popular belief, Inal is the ancestor of Kabardian, Besleney, Chemguy and Hatuqwai princes. Inal, who during the 1400s owned land in the Taman peninsula, established an army consisting mostly of the Khegayk tribe and declared that his goal was to unite the Circassians, which were divided into many states at that time, under a single state, and after declaring his own princedom, conquered all of Circassia one by one. Circassian nobles and princes tried to prevent Inal's rise, but in a battle near the Msimta River, 30 Circassian lords were defeated by Inal and his supporters. Ten of them were executed, while the remaining twenty lords took an oath of allegiance and joined the forces of Inal's new state. Inal, who ruled Western Circassia, established the Kabarda region in Eastern Circassia in 1434 and drove the Crimean Tatar tribes in the Circassian lands to the north of the Kuban River in 1438, Although the exact location of the city of Shanjir is unknown, the most supported theory is that it is the Krasnaya Batareya district, which fits the descriptions of the city made by Klarapoth and Pallas. Although he united the Circassians, Inal still wanted to include the cousin people, the Abkhaz, in his state. Abkhaz dynasties Chachba and Achba announced that they would side with Inal in a possible war. Inal, who won the war in Abkhazia, officially conquered Northern Abkhazia and the Abkhaz people recognized the rule of Inal, and Inal finalized his rule in Abkhazia. One of the stars on the flag of Abkhazia represents Inal. Inal divided his lands between his sons and grandchildren in 1453 and died in 1458. Following this, Circassian tribal principalities were established. Some of these are Chemguy founded by Temruk, Besleney founded by Beslan, Kabardia founded by Qabard, and Shapsug founded by Zanoko. According to the Abkhaz claim, Inal died in North Abkhazia. Although most sources cite this theory, researches and searches in the region have shown that Inal's tomb is not here. According to Russian explorer and archaeologist Evgeniy Dimitrievich Felitsin, Inal's tomb is not in Abkhazia. In a map published in 1882, Felitsin has shown great importance to Inal, and placed his grave in the Ispravnaya region in Karachay Cherkessia, not in Abkhazia. He added that there are ancient sculptures, mounds, tombs, churches, castles and ramparts in this area, which would be an ideal tomb for someone like Inal. At the end of the 15th century, a detailed description of Circassia and of its inhabitants was made by Genovese traveller and ethnographer Giorgio Interiano.
Қаңжал
1708 жылы черкестер татар шабуылдарының алдын алу үшін Осман сұлтанына көп сомада салық төледі, бірақ сұлтан өзінің міндеттемесін орындамады және татарлар Черкессияның ортасына дейін шабуыл жасап, барлық мүлкін тонады. Осы себепті Кабардия черкестері енді Қырым ханы мен Осман сұлтанына салық төлемейтіндерін жариялады. Османдықтар Қырым ханы Каплан Гирей басшылығымен кемінде 20 000 сарбаздық әскерін черкестерді бағындыру үшін жіберді және оған салық жинауды бұйырды. Османдықтар қабардалықтарға қарсы оңай жеңіс күтті, бірақ черкестер Казанико Джабаг жасаған стратегияның арқасында жеңіске жетті. Түрік-крым әскері бір түндік шайқаста толығымен талқандалды. Қырым ханы Каплан Гирей өмірін қиындықпен сақтап қалды, қорланды, тіпті аяқ киімінен айырылды, ал ағасы, ұлы, шаруа құралдары, киіз үйлері мен жеке заттары тастап кетілді. Ресей әскері бірнеше бекіністер салып, билік орнатуға тырысты, бірақ бұл бекіністер шабуылдардың жаңа нысанына айналды және кейде таулықтар бекіністерді басып алып, ұстады. Ермолов басшылығымен ресейлік әскерлер шабуылдарға пропорционал емес жаза беру стратегиясын қолданды. Ресейлік әскерлер қарсылық көрсететін жауынгерлердің жасырынып жүргені күдікті ауылдарды қиратып, сондай-ақ кісі өлтіру, адам ұрлау және тұтас отбасыларды жазалап жауап берді. Черкестер бұл әрекетке жауап ретінде аймақтағы барлық тайпаларды біріктіретін тайпалық федерация құрды. Кейбір деректерге сәйкес, көші-қон кезінде жүздеген мың адам қаза тапты. Көптеген тарихшылар Ресейдің аймақтағы әрекеттерінің салдарынан болған оқиғаны «черкес халқының қырғыны» деп атайды. 1860 жылдан 1864 жылға дейін созылған бірнеше ірі әскери науқандар нәтижесінде Солтүстік-Батыс Кавказ және Қара теңіз жағалауы мұсылман ауылдарынан дерлік толық босатылды. Көшірілгендердің колонналары Кубань [Өзені] жазығына немесе Осман империясына тасымалдау үшін жағалауға қарай бағытталды. Бір-бірінен кейін, тұтас черкес тайпалары таратылды, жаңа жерге қоныстандырылды немесе жаппай қырылды. Черкестер 1861 жылдың 25 маусымында астанасы Шаше (Сочи) қаласында «Ұлы Азаттық Жиналысы» деп аталатын кеңес құрды. Хажи Керендико Берзедж кеңестің төрағасы болып тағайындалды. Бұл кеңес Еуропадан көмек сұрады, олар жақын арада жер аударылуға мәжбүр болады деп мәлімдеді. Алайда, нәтижеге қол жеткізбей тұрып, орыс генералы Кольёбакин Сочиге шабуыл жасап, кеңесті таратып жіберді, ал ешбір ел бұған қарсылық көрсетпеді.
In 1708, Circassians paid a great tribute to the Ottoman sultan in order to prevent Tatar raids, but the sultan did not fulfill the obligation and the Tatars raided all the way to the center of Circassia, robbing everything they could. For this reason, Kabardian Circassians announced that they would never pay tribute to the Crimean Khan and the Ottoman Sultan again. The Ottomans sent their army of at least 20,000 men to Kabardia under the leadership of the Crimean khan Kaplan Girey to conquer the Circassians and ordered him collect the tribute. The Ottomans expected an easy victory against the Kabardinians, but the Circassians won because of the strategy set up by the Kazaniko Jabagh. The Turkish Crimean army was completely destroyed overnight. The Crimean Khan Kaplan Giray barely managed to save his life, and was humiliated, all the way to his shoes taken, leaving his brother, son, field tools, tents and personal belongings. The Russian military tried to impose authority by building a series of forts, but these forts in turn became the new targets of raids and indeed sometimes the highlanders actually captured and held the forts. Under Yermolov, the Russian military began using a strategy of disproportionate retribution for raids. Russian troops retaliated by destroying villages where resistance fighters were thought to hide, as well as employing assassinations, kidnappings and the execution of whole families. Circassians responded by creating a tribal federation encompassing all tribes of the area. Some sources state that hundreds of thousands of others died during the exodus. Several historians use the phrase "Circassian massacres" for the consequences of Russian actions in the region. In a series of sweeping military campaigns lasting from 1860 to 1864 the northwest Caucasus and the Black Sea coast were virtually emptied of Muslim villagers. Columns of the displaced were marched either to the Kuban [River] plains or toward the coast for transport to the Ottoman Empire One after another, entire Circassian tribal groups were dispersed, resettled, or killed en masse. Circassians established an assembly called "Great Freedom Assembly" in the capital city of Shashe (Sochi) on June 25, 1861. Haji Qerandiqo Berzedj was appointed as the head of the assembly. This assembly asked for help from Europe, arguing that they would be forced into exile soon. However, before the result was achieved, Russian General Kolyobakin invaded Sochi and destroyed the parliament and no country opposed this.
Халық саны
Черкесияның он екі тарихи адыгэ (черкес) княздығы немесе тайпасы бар (үш демократиялық және тоғыз аристократиялық): Абджах, Бесленей, Бжедуг, Хатуквай, Кабардин, Мамкех, Натухай, Шапсуг, Темиргой, Убых, Егеруквай және Жаней. Бүгінде тарихи Черкесияда, қазіргі Ресейде шамамен 700 000 черкес тұрады. 2010 жылғы Ресей халық санағы 718 727 черкесті тіркеді, оның ішінде 516 826 – кабардиндер, 124 835 – адыгэлер, 73 184 – черкестер және 3 882 – шапсугтар. Ең ірі черкес халқы Түркияда (1 400 000–6 000 000 адам) қоныстанған. Черкес халқы Иордания, Сирия, Ирак, Иран, Ливан, Сербия, Египет және Израиль сияқты басқа елдерде де кездеседі, бірақ олардың саны айтарлықтай аз.
There are twelve historic Adyghe (Circassian: Адыгэ, Adyge) princedoms or tribes of Circassia (three democratic and nine aristocratic); Abdzakh, Besleney, Bzhedug, Hatuqwai, Kabardian, Mamkhegh, Natukhai, Shapsug, Temirgoy, Ubykh, Yegeruqwai and Zhaney. Today, about 700,000 Circassians remain in historical Circassia in today's Russia. The 2010 Russian Census recorded 718,727 Circassians, of which 516,826 are Kabardians, 124,835 are Adyghe proper, 73,184 are Cherkess and 3,882 Shapsugs. The largest Circassian population resides in Turkey (pop. 1,400,000–6,000,000). Circassian populations also exist in other countries, such as Jordan, Syria, Iraq, Iran, Lebanon, Serbia, Egypt and Israel, but are considerably smaller.
Ұлттық дін
Шеркесия біртіндеп келесі діндерден өтті: пұтқа табыну, христиандық және содан кейін ислам.
Circassia gradually went through the following various religions: Paganism, Christianity, and then Islam.
Пұтқа табынушылық
Шеркестердің ежелгі сенімдері анимизм мен сиқырға негізделген, Хабзе дәстүрлі ережелері шеңберінде. Негізгі нанымы монотеистік болғанымен, олар су, от, өсімдіктер, ормандар, тау жыныстары, найзағай мен күркіреу арқылы дұға етті. Құдайға сыйынғанда киелі тоғайларда би мен музыкамен бірге рәсімдер өткізді. Салтанатты шараны қарт дін қызметкері басқарды, ол дұғалар мен тілектер айтты. Осылайша, жаңа туған сәбилерді аурулардан және жаман көзден қорғауға тырысты. Ежелгі дәстүрде ата-бабалар мен ар-ұждан да маңызды рөл атқарды. Сондықтан адамның дүниелік өмірінің мақсаты – жанның жетілуі, ол ар-намысты сақтау, мейірімділік көрсету, қайырымдылық жасау арқылы іске асырылады. Бұл батылдық пен жауынгерлік қаһармандықпен қатар, адам жанының таза ниетпен ата-бабалар жанына қосылуына мүмкіндік береді.
The ancient beliefs of the Circassians were based on animism and magic, within the framework of the customary rules of Xabze. Although the main belief was Monistic Monotheistic, they prayed using water, fire, plants, forests, rocks, thunder and lightning. They performed their acts of worship accompanied by dance and music in the sacred groves used as temples. An old priest led the ceremony, accompanied by songs of prayer, and supplications. Thus, it was aimed to protect the newborn babies from diseases and the evil eye. Another important aspect was ancestors and honor. Therefore, the goal of man's earthly existence is the perfection of the soul, which corresponds to the maintenance of honour, manifestation of compassion, gratuitous help, which, along with valour, and bravery of a warrior, enables the human soul to join the soul of the ancestors with a clear conscience.
Иудаизм
Кейбір черкес тайпалары 8 ғасырда Черкесияға шамамен 20 мың еврейдің қоныс аударуы және түркі еврей Хазар қағанатымен байланыс орнатуы нәтижесінде яһуди дініне көшкен. Бірақ, тарихи жазбалар көрсеткендей, грек және Византиялық әсердің нәтижесінде христиан діні алғаш рет 3-5 ғасырларда Черкесияға тарады. Католик дінінің таралуы крестшілердің Константинопольді жаулап алуы және Латын мемлекетінің құрылуымен ғана мүмкін болды. Черкестер Фарзахттан кейін католик дінін қабылдады, ол осы дінді өз елінде таратуға үлкен үлес қосты. Папа Рим 1333 жылы оған хат жолдап, оның еңбегі үшін алғыс айтты. Черкестер үшін христиандық ілімдегі ең маңызды және тартымды тұлға – әулие Георгий болды. Олар оны Кавказда құрметті тұтылатын барлық ізгі қасиеттердің символы деп санады. Оның черкес тіліндегі аты – "Ауше Герге". Черкесиядағы христиандық 18 ғасырда барлық черкестер ислам дінін қабылдағаннан кейін толық құлдырауға ұшырады. Бұрынғы дін қызметкерлері черкес ақсүйектеріне қосылып, "шоген" (ұстаз) деген ат алды, және уақыт өте келе бұл ат тегіне айналды.
Some Circassian tribes converted to Judaism in the past as a result of the settlement of approximately 20 thousand Jews in 8th century Circassia, along with the relations established with the Turkic Jewish Khazar Khaganate. but recorded history suggests that, as a result of Greek and Byzantine influence, Christianity first spread throughout Circassia between the 3rd and 5th centuries AD. The spread of the Catholic faith was only possible with the Latin Conquest of Constantinople by the crusaders and the establishment of the Latin state. The Catholic religion was adopted by the Circassians following Farzakht, a distinguished figure who greatly contributed to the spread of this religion in his country. The pope sent him a letter in 1333 thanking him for his effort, as an indication of his gratitude. For Circassians, the most important and attractive personality in all Christian teachings was the personality of Saint George. They saw in him the embodiment of all the virtues respected in the Caucasus. His name in Circassian is "Aushe Gerge". Christianity in Circassia experienced its final collapse in the 18th century when all Circassians accepted Islam. The ex priests joined the Circassian nobility and were given the name "shogene" (teacher) and over time this name became a surname.
Ислам діні
815 жылы Ислам діні Абу Исхақ және Мұхаммед Кинди есімді екі араб уағыздаушының тырысымен Черкесияға келді, және алғашқы черкес мұсылман қауымы шағын топтағы ізбасарларымен құрылды. Орта ғасырлардан бері Черкесияда кішкентай мұсылман қауымы болған, бірақ Ислам дінінің кеңінен қабылдануы 1717 жылдан кейін басталды. Саяхатшы суфи уағыздаушылар және Ресейден шапқыншылықтың күшейе бастаған қаупі Исламның Черкесияда жылдам таралуына жағдай жасады. Осман империясында білім алған черкес ғалымдары Ислам дінінің таралуын одан әрі дамытты.
In 815 AD, Islam arrived in Circassia with the efforts of two Arab preachers called Abu Ishaq and Muhammad Kindi, and the first Circassian Muslim community was established with a small amount of followers. A small Muslim community in Circassia has existed since the Middle Ages, but the widespread adoption of Islam occurred after 1717. Travelling Sufi preachers and the increasing threat of an invasion from Russia helped expedite the spread of Islam in Circassia. Circassian scholars educated in the Ottoman Empire boosted the spread of Islam.
Черкестер ұлтшылдығы
Ресей және Кеңес үкіметі тұсында черкестер арасындағы этникалық және тайпалық бөліністер күшейтілді, нәтижесінде черкес халқының әртүрлі топтары үшін әртүрлі статистикалық атаулар пайда болды (адыгтар, черкестер, қабардалар, шапсуғтар). Осының салдарынан черкес ұлтшылдығы қалыптасты. Черкес ұлтшылдығы – бүкіл әлемдегі черкестердің өз мәдениетін сақтап, тілін жойылудан құтқару, черкес геноцидінің толық халықаралық деңгейде мойындалуын қамтамасыз ету, черкестер арасында Адыгэ Хабзэні жаңарту, Отаны – Черкесияға оралу және, соңында, тәуелсіз черкес мемлекетін қайта құруға ұмтылысы. Сондай-ақ, ресейлік халық санағында черкестердің «черкес (адыгэ)» деп тіркелуге тырысуы бар, бұл черкес ұлтының идеясын көрсетуге және қайта жаңартуға бағытталған. Диаспораның басым көпшілігі өзін «тек черкес» деп атайды.
Under Russian and Soviet rule, ethnic and tribal divisions between Circassians were promoted, resulting in several different statistical names being used for various parts of the Circassian people (Adyghes, Cherkess, Kabardins, Shapsugs). Consequently, Circassian nationalism has developed. Circassian nationalism is the desire among Circassians all over the world to preserve their culture and save their language from extinction, achieve full international recognition of the Circassian genocide, globally revive Adyghe Xabze among Circassians, return to their homeland Circassia, and ultimately reestablish an independent Circassian state. There is also an effort among Circassians to unite under the name Circassian (Adyghe) in Russian Censuses to reflect and revive the concept of the Circassian nation. The overwhelming majority of the diaspora already tends to call itself "only Circassian".
Дәйексөздер
12 сәуір 2011 ж. – 1-бөлім; 29 сәуір 2011 ж. – 2-бөлім; 29 сәуір 2011 ж. – 3-бөлім; 29 сәуір 2011 ж. – 4-бөлім.
* 12 апреля 2011. — Часть 1. ; 29 апреля 2011. — Часть 2. ; 29 апреля 2011. — Часть 3. ; 29 апреля 2011. — Часть 4. .
Жалпы сілтемелер
Белл, Джеймс Станислаус. 1837, 1838 және 1839 жылдардағы Черкесиядағы тұру журналы. Буллоу, Оливер. "Біздің даңқымыз ұлы болсын: Кавказдың қарсыласатын халқы арасындағы саяхаттар". Аллен Лейн, 2010 жыл. Жаимуха, Амджад. The Circassians: A Handbook, Лондон: Рутледж, Нью-Йорк: Рутледж және Палгрейв, 2001 жыл. Жаимуха, Амджад. Черкес мәдениеті мен фольклоры: қонақжайлылық, дәстүрлер, асхана, мерекелер және музыка. Беннет пен Блум, 2010 жыл. Казиев, Шапи және Игорь Карпеев (Повседневная жизнь горцев Северного Кавказа в XIX в.). Кавказ таулы аймақтарының тұрмысы: 19 ғасыр. Мәскеу: Молодая Гвардия, 2003 жыл. Кинг, Чарльз. "Азаттықтың көлеңкесі: Кавказ тарихы". Оксфорд университетінің баспасы, 2008 жыл. Левен, Марк. Ұлт-мелекет дәуіріндегі геноцид. II том: Батыстың өркендеуі және геноцидтің басталуы. Лондон: I. B. Tauris, 2005 жыл. Ричмонд, Уолтер. Черкес геноциді, Ратгерс университетінің баспасы, 2013 жыл.
Bell, James Stanislaus. Journal of a residence in Circassia during the years 1837, 1838, and 1839 Bullough, Oliver. Let Our Fame Be Great: Journeys Among the Defiant People of the Caucasus. Allen Lane, 2010. Jaimoukha, Amjad. The Circassians: A Handbook, London: Routledge, New York: Routledge & Palgrave, 2001. Jaimoukha, Amjad. Circassian Culture and Folklore: Hospitality, Traditions, Cuisine, Festivals and Music. Bennett & Bloom, 2010. Kaziev, Shapi, and Igor Karpeev (Повседневная жизнь горцев Северного Кавказа в XIX в.). Everyday Life of the Caucasian Highlanders: The 19th Century. Moscow: Molodaya Gvardiy, 2003. King, Charles. The Ghost of Freedom: A History of the Caucasus. Oxford University Press, 2008. Levene, Mark. Genocide in the Age of the Nation State. Volume II: The Rise of the West and the Coming of Genocide. London: I. B. Tauris, 2005. Richmond, Walter. The Circassian Genocide, Rutgers University Press, 2013. .