Кіріспе

Британдық математик және энтомолог (1916–2004)

Питер Фрэнк Джордж Твинн (9 қаңтар 1916 – 29 қазан 2004) – британдық математик, Екінші дүниежүзілік соғыста кодты бұзушы және энтомолог. GC&CS-қа жұмысқа алынған алғашқы кәсіби математик. 1943 жылдан бастап ISK бөлімінің басшысы, ол Abwehr-дің 100 000-нан астам хабарламасын шифрдан шығаруға жауапты болды.

Ерте өмір және білім

Оңтүстік Лондонның Стритхем ауданында дүниеге келген Твинн Бас пошта мекемесінің жоғары лауазымды қызметкерінің ұлы еді.

Криптография

Твинн GC&CS-ке қосылған алғашқы кәсіби математик болды. 1939 жылдың басында ол жарнаманы көріп өтініш берді, алдымен Лондонда жұмыс істеп, кейін Блетчли Паркке көшті. Ол Дилли Нокс пен Алан Тьюрингпен бірге неміс «Энигма» шифрларын бұзуда жұмыс істеді. 1942 жылдың басында ол Abwehr «Энигма» бөлімінің басшысы болды.

GC&CS-ге жұмысқа қабылдау

Физика пәнін оқып аспирантурада білім алғанда, ол үкіметтік жұмысқа қатысты жарнаманы көреді. "Мен біршама мазасыз болдым", - деп еске алады ол. "Мен университетті бітірген соң, не істерімді толық білмедім". Жарнамада математиктер ізделініп жатқаны айтылған, бірақ қандай талаптар бар екені нақты емес еді. Мюнхен келісімінен кейінгі осы тұрақсыз кезеңде Еуропаның ірі державалары арасындағы халықаралық қатынастар шиеленісіп, одан да шиеленісе түсті.

"Маған жылына, менің ойымша, £275 жалақы ұсынды", - деді ол, - "маған бұл жақсы көрінді, және мен бірінші күні Дилли Нокспен танысу үшін алып келінді". Ол GC&CS-де кодты бұзумен айналысатын команданы басқарған Альфред Дилвин ("Дилли") Ноксқа көмекші ретінде жұмыс істеді. Ерекше, бірақ данышкер тұлға Дилли Нокс – «Энигма» шифрын бұзумен айналысқан алғашқы британдық шифрлаушы. GC&CS сарапшыларының көпшілігі сияқты, ол классицист болды. Бірақ соғыс жақындағанда, GC&CS математиктермен қатар шахматшылар мен кроссворд шеберлерін де жұмысқа қабылдай бастады. Шындығында, Твинн командаға қосылған алғашқы математик болды. Нокс жаңа қызметкерлерін бірден іске кірістіруге сенді. Ол Твиннге бес минуттық оқудан кейін жұмысын бастауын айтты.

Соғыс қарсаңында

Твинн 1939 жылы шілдеде поляк криптоаналитиктерінен маңызды ақпарат алғаннан кейін, неміс әскери «Энигма» хабарламасын оқыған алғашқы британдық криптограф болды. Твинн: «Бұл мардымсыз жаттығу болды, бірақ мен осыны сансыз рет қайталап айтамын, бұл менің еңбегім емес» деді. 1939 жылдың шілдесінде GC&CS Лондоннан Блетчли Паркке көшірілді. Парктегі үй персоналға тиесілі болды, бірақ соғыс кезінде GC&CS үшін жұмыс істеген көптеген адамды орналастыру үшін тағы көп ғимараттар салуға тура келді. Бұл уақытша ғимараттар «кабиналар» деп аталды.

Энигма

Энигма машинасы 1919 жылға дейін соқталады, сол кезде голландиялық Хьюго Александр Кох құпия жазу машинасы деп аталатын өнертабысына патент алды. Көп ұзамай Артур Шербиус есімді инженер осы және осыған ұқсас машиналармен тәжірибе жасады. Ол оларды Венадағы криминология институтының директоры Зигфрид Туркельге ұсынды, ол да оларға қызығушылық танытты. Осы уақыт аралығында Кох коммерциялық мақсатта шифрлау машинасы сату ниетімен компания құрды; бір кемшілігі – сандарды сөздермен жазу қажеттігі болды. Өнеркәсіп қызығушылық танытпады, бірақ 1926 жылы неміс әскери-теңіз күштері Кох машинасына көңіл бөлді. Жоғары шенді офицерлер оған әсерленіп, көптеп тапсырыс берді. «Энигма» деп аталған құрылғыны сатып алу қатаң түрде құпия сақталды. Энигма машинасы клавиатурасы бар, жазу машинасының клавиатуралары сияқты, алфавиттің барлық әріптерін қамтитын, күрделі болды. 26 әріптің әрқайсысы электрлік түрде үш ротордың біріне қосылған, олардың әрқайсысы сақинамен жабдықталған. Әр сақинада да алфавиттің 26 әріпі болды. Роторлардан электрлік қосылыстар 26 жарық әріпке дейін жетеді. Оператор хабарды шифрлағанда пернені басқанда, электр тогы машина арқылы өтеді және роторлар механикалық түрде айналады, бірақ бір синхронды емес. Әр перне басылған сайын бірінші ротор бір әріпке бұрылады. Бұл 26 рет қайталанып, бірінші ротор толық айналым жасағанға дейін жалғасты. Содан кейін екінші ротор айнала бастайды. және т.б. Перне басылғанда, шифрланған мәтіннің әрпінің артындағы шам жанып, қарапайым мәтіндегі түпнұсқа әріптен әрқашан өзгеше болады. Жарықтандырылған әріптер кодталған хабарды құрайды. Жүйе керісінше де жұмыс істейді. Шифрланған хабарды шешуші адам бірдей параметрлермен жабдықталған Энигманы қолданады. Шифрланған мәтіннің әрпін басқанда, түпнұсқа мәтіннің әрпі жарықтанады. Жарықтандырылған әріптер түпнұсқа хабарды құрайды. Кодтарды бұзуды қиындату үшін, әр роторды алып тастап, әртүрлі ретпен ауыстыруға болады. Сондай-ақ, роторлардағы сақиналарды әр күні әртүрлі ретпен орналастыруға болады, мысалы, бір күні бірінші ротор B әрпіне, келесі күні F әрпіне және т.б. Энигманың әскери нұсқасы ескі телефон станциясы сияқты қосымша тақтамен жабдықталған. Бұл роторларға кірмес бұрын және олардан шыққаннан кейін әріптерді қосымша ауыстыруға мүмкіндік берді. Қосымша тақтада 26 тесік болды. Сымдар мен штепсельдер арқылы қосылыстар жасалды. Үш ротор және, мысалы, алты жұп әріп қосымша тақтаға қосылғанда, алфавиттің 105 456 әртүрлі комбинациясы пайда болады. 1938 жылдың желтоқсан айында немістер қосымша роторларды (ең көп дегенде алты) қосты және комбинациялар саны күрт өсті. Немістер ең жетілдірілген Энигма машиналарында жіберілген хабарлар соншалықты жақсы кодталғандықтан, оларды шешу мүмкін емес деп сенді. Бірақ Твинн мен оның әріптестері олардың қате екенін дәлелдеді. Блетчлиде шамамен 10 000 адам жұмыс істеді. Басты топ – Энигма машинасының құпиясын ашуға тырысқан криптоанализшілердің шағын тобы болды; бастапқыда бұл топ оннан аспайтын адамнан тұрды, олар Кнокс пен Твинн басқарды. Британдық кодтарды бұзушылар 1920 және 1930 жылдары Энигманың коммерциялық нұсқасымен айналысты, ол екі нұсқаның бұзуы оңайырақ болды, және олар әскери нұсқаны бұзуда үлкен жетістіктерге жетті. Бірақ Твинн мен оның әріптестері Энигма кілттерінің сымдалу ретін анықтай алмады. 1939 жылдың шілдесінде, соғыс басталғанға бір айдай қалғанда, Кнокс және басқалар Польшаға сапар шекті. Польшалық криптологтар, олардың кейбіреулері өте талантты болды, британдық әріптестеріне Энигма туралы маңызды ақпаратты, соның ішінде машинаның көшірмелерін тапсырды. Британдықтар Энигма машиналарының әліпбилік ретпен сымдалғанын анықтады: А – бірінші контактіге, В – екінші контактіге және т.б. Бұл тәртіп патенттік өтінімге қоса берілген схемада көрсетілген. Бірақ Твинн мен оның әріптестері мұны өте анық нәрсе деп ойлады, сондықтан ешкім оны сынап көруге тұрарлық деп санамады. 1940 жылдың басында Твинн Энигманың құпиясын алғаш рет ашты. Егер олар патенттік өтінімде көрсетілген әліпбилік жүйемен жұмыс істеген болса, бұл бұрын жасалуы мүмкін еді. Неміс кодталған әскери хабарларын оқу мүмкіндігі одақтастарға соғысты жеңуде баға жетпес көмек болды. Бұл негізінен Твинн, Кнокс, Алан Тьюринг (кейін жасанды интеллекттің әкесі атанған) және Блетчли Парктегі басқалардың күш-жігерінің арқасында мүмкін болды. Тьюринг, дарынды математик, «бомба» деп аталатын машинаны жасады, ол сынақ-қате әдісімен шифрлау процесін жылдамдатты – кодты бұзушылар үшін маңызды жаңалық.

Неміс теңізшілерінің Энигма

Твинн Тьюрингпен бірге неміс әскери-теңіз күштерінің «Энигма» шифрын бұзу жұмысына қатысты. Олардың жетістігі одақтас конвойларының неміс су асты қайықтарынан қашуына көмектесті.

Ақпараттық қызмет Knox

1941 жылдың қазан айында Дилли Нокс Abwehr Enigma-сын шешті. Нокс қайтыс болғаннан кейін ол басшылыққа тағайындалды. Соғыс аяқталғанға дейін ISK 140 800 хабарламаны дешифрледі және таратып берді. Осы Abwehr шифрларын бұзу арқылы алынған ақпарат MI5 және M16-ның Double Cross операцияларының сәтті болуына, сондай-ақ одақтастардың немістерді D күні туралы жаңылыстыру мақсатындағы "Фортитуд" операциясына маңызды үлес қосты.

Соғыстан кейінгі мансап

Твинн соғыстан кейін бірқатар ведомстволарда мемлекеттік жұмысын жалғастырды, оның ішінде 1960 жылдардың соңында Технология министрлігінде Ұсақ кемелер (hovercraft) директоры болып қызмет етті. Кейіннен ол Фарнборордaғы Корольдік әуе құрылысы институтының хатшысы болды. 1970 жылдардың басында ол Табиғи ортаны зерттеу кеңесінің екінші хатшысы қызметін атқарды. 1980 жылы туған күніне орай CBE орденімен марапатталды. Твинн энтомология саласына қызығушылық танытып, Лондон университетінде "клик" қоңыздарының секіру механизмі бойынша докторлық диссертациясын қорғады. Ол 1999 жылы жарық көрген "А Provisional Atlas of the Longhorn Beetle (Coleoptera Cerambycidae)" атты еңбектің авторы болды, онда бірнеше қоңыз түрлерінің таралуы зерттелді. Твинн музыкаға әуес болды және кларнет пен альт (viola) аспаптарында ойнайтын. Твинн 1944 жылы музыкалық қызығушылықтары арқылы Блетчли Паркте танысқан Розамунд Кейске үйленді; олардың бір ұлы мен үш қызы болды.

Жарияланымдар

Питер Ф. Г. Твинн және П. Т. Хардинг, "Ұлыбританияның ұзын мүйізді қоңыздары (Coleoptera, Cerambycidae) атласы (алдын ала)", Хантингдон: Биологиялық жазбалар орталығы, 1999.