Кіріспе

Гондурастағы либерализм – Латын Америкасы либерализмінің бір түрі. 1789-1799 жылдардағы француз революционерлерінің ықпалымен позитивизм идеяларына жол ашылды. Осы кезеңде халық бостандық, теңдік және халық қазынасы сияқты либералдық идеялармен танысты, бұл оларға деген ынтаны күшейтті.

Саяси партиялар

Гондурас либералдық партиясы (Partido Liberal de Honduras, немесе PLH) 1890 жылы құрылған және консервативтік және прогрессивтік қанаттары бар. Ол Либералдық Интернационалдың мүшесі және дәстүрлі орталық либералдық партия ретінде қарастырылады. Партияның әртүрлілігі оның ішіндегі фракциялардың болуында көрінеді. Латын Америкасындағы көптеген партиялардан өзгеше, Гондурас либералдары қозғалыстың тарихының көп бөлігінде бір партияда біріккен күйде болды; алайда, 2009 жылғы Гондурас төңкерілісінен кейін, бұрын либералдық партияның мүшесі болған экс-президент Мануэль Зелая және оның көптеген қолдаушылары, олардың көпшілігі бұрынғы либералдық партия мүшелері, партиядан бөлініп, «Бостандық және қайта құру» (Libre) деген жаңа партия құрды.

Тарих

Өңір Испаниядан тәуелсіздік алғаннан кейінгі алғашқы жылдары Гондурас Орталық Американың Біріккен провинцияларының құрамына кірді, бірақ оның бірігуі либералдар мен консерваторлар арасындағы шиеленістен бұзылды. Либералдық ұстаным республикалық құрылыс, еркін сауда, үкіметтің орталықтандырылмауы және, ең бастысы, католик шіркеуінің саяси және экономикалық билігін жоюды қолдады. Гондурастық либерал Франсиско Морасан 1830 жылы Біріккен провинциялардың президенті болды. Морасан сөз бостандығы, баспасөз және дін еркіндігі, присягамен сот, және әлеуметтік-экономикалық теңдікті арттыруға бағытталған көптеген реформаларды жүзеге асырды. Реформаларға қоғамның консервативті топтары қарсылық көрсетті, ал шіркеу мен мемлекеттің бөлінуі, яғни зайырлы неке, ажырасу және мемлекеттік алымдардың тоқтатылуы шіркеу өкілдерінің көптеген бөлігін Морасан мен либералдардың жауына айналдырды. Бұл провинциялардың ыдырауына себеп болды. Тәуелсіз Гондурас бастапқыда консерваторлардың бақылауында болды, бұл үстемдік либерал Марко Аурелио Сото 1876 жылғы 27 тамызда президенттікке келгенге дейін сақталды. Ол және оның Бас хатшысы Рамон Роса Гондурастағы либералдық реформаның негізгі жақтаушылары болды. Одан кейін либералдар елде үстемдік құрып, шетелдік инвестицияларды және экономикалық өсімді ынталандырды. Сото және оның ізбасарлары сот және шіркеу билігін реформалауға, қарулы күштерді кәсібилендіруге, сондай-ақ байланыс және білім беруді жаңғыртуға жауапты болды. Осылайша, олар Гондурасқа әлемдік аренада өз орнын алатын мемлекет болуына жол ашты. 1903 жылға дейін түрлі либералдар президенттік лауазымда болды, атап айтқанда Луис Богран (1883-1891), Понсиано Лейва (1891-1893), Хосе Поликарпо Бонилья Васкес (1895-1899) және Теренсио Эстебан Сьерра Ромеро (1899-1903). Осы кезеңнен кейін либералдар елді 1907-1911 (Мигель Рафаэль Давила Куэльяр), 1920-1924 (Рафаэль Лопес Гутьеррес) және 1929-1933 (Висенте Мехиа) жылдары басқарды. 1933 жылдан кейін консервативті диктаторлық билік орнады. Либералдар 1957 жылы ғана Рамон Вильданың демократиялық сайлануымен билікті қайта иеленді. Ол 1963 жылы қанды әскери төңкеріспен биліктен құлатылды, бұл тағы бір ұзақ мерзімді әскери билікке әкелді. Бұл 1982 жылы құрылтай жиналысын құрумен, жаңа конституцияны жазумен, 1981 жылы сайлаулар өткізумен, 1982 жылы либерал Роберто Суазоның конституцияны бекітуімен және президенттікке демократиялық сайлануымен аяқталды, бұл Гондурасты президенттік демократия ретінде қайта жаңғыртты. Либералдар 1985 (Хосе Азкона), 1993 (Карлос Роберто Рейна) және 1998 (Карлос Роберто Флорес) жылдары да президенттікке сайланды.