Кіріспе

Экономикалық өсімді қамтамасыз ету үшін үкіметтің әскери шығындарын арттыру саясаты. Әскери кейнсиандық – үкімет экономикалық өсімді ынталандыру үшін әскери шығындарды арттыру керек деген пікірге негізделген экономикалық саясат. Бұл Джон Мейнард Кейнс жақтаған фискалдық ынталандыру саясаты. Бірақ Кейнс әлеуметтік тұрғыдан пайдалы (әсіресе инфрақұрылым) салаларға мемлекеттік шығындарды арттыруды ұсынғанда, қосымша мемлекеттік шығындар қару-жарақ өнеркәсібіне жұмсалады, ал қорғаныс саласы атқарушы биліктің кең өкілеттіктеріне ие. Мұндай саясаттың классикалық мысалдары – нацистік Германия, сондай-ақ Франклин Д. Рузвельт және Гарри С. Трумэн президенттік кезіндегі және соғыстан кейінгі Америка Құрама Штаттары. Экономиканың осы түрі әл-ауқат пен соғысқа бағытталған мемлекеттердің бір-біріне тәуелділігімен байланысты, онда соңғысы біріншісін нығайтады, бұл потенциалды шексіз спиральға алып келуі мүмкін. Бұл термин көбінесе Кейнстің экономикалық теориясын қабылдамайтын, бірақ артық әскери шығындарды қолдау үшін Кейнстің аргументтерін пайдаланатын саясаткерлерді сынау үшін қолданылады.

Кейнс экономикасы және оны қолдану

Әскери кейнсиандыққа қатысты ең тікелей экономикалық сын, денсаулық сақтау, білім беру, жаппай көлік және инфрақұрылымды жөндеу сияқты әскери емес қоғамдық игіліктерге мемлекеттік қаржы жұмсау, теңдес әскери шығындарға қарағанда көбірек жұмыс орындарын құрайды деген пікірді қамтиды. Әскери кейнсиандықты сынаған Ноам Чомски, әскери кейнсиандық мемлекетке әскери емес кейнсиандыққа қарағанда артықшылықтар беретінін айтады. Атап айтқанда, әскери кейнсиандық, қоғамның аз қызығушылығы мен қатысуымен іске асырылуы мүмкін. "Әлеуметтік шығындар қоғамның қызығушылығын оятады және оның қатысуына мүмкіндік береді, осылайша демократияға қауіп тудырады; адамдар ауруханалар, жолдар, тұрғын үйлер және басқа да мәселелерге қызығушылық танытады, бірақ зымырандар мен жоғары технологиялық ұшақтарды таңдау туралы пікір білдірмейді". Қорыта айтқанда, егер қоғам мемлекеттік шығындардың егжей-тегжейіне қызығушылық танытпаса, мемлекет ақшаны жұмсау мәселесінде үлкен тәуелсіздікке ие болады.

Нацистік Германия

Үшінші рейх экономикасының көп бөлігі, тұтыну тауарларын өндіруге немесе коммерциялық кеңеюге емес, ең алдымен славян елдерімен болу мүмкін соғысқа дайындалуға бағытталған. Бірақ, қару-жарақ өнеркәсібіндегі капиталдың шоғырлануы Германияның өнеркәсіптік қуатының жылдам өсуіне жағдай жасады және жұмыссыздық деңгейін азайтуға көмектесті.

Америка Құрама Штаттары

АҚШ-та бұл теория Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде, Франклин Делано Рузвельт және Гарри Трумэн президенттік кезеңдерінде қолданылды, соңғысы NSC 68 құжаты арқылы. Әскери кейнсиандық саясаттың АҚШ экономикалық шешімдеріне ықпалы Вьетнам соғысына дейін сақталды. Кейнсиандықтар мемлекеттік шығындарды ең алдымен инфрақұрылымға инвестициялар сияқты пайдалы мақсаттарға жұмсау керек дейді, бірақ тіпті пайдасыз шығындар да экономикалық дағдарыс кезінде көмектесе алады. Джон Мейнард Кейнс мемлекеттік шығындарды "соғыс пен қиратудың" орнына "бейбітшілік пен гүлдену үшін" пайдалануға болатынын жақтады. Мұндай саясаттың мысалы – АҚШ-та 1930 жылдардағы Қоғамдық жұмыстар басқармасы.

Кейнстің Рузвельтке 1933 жылғы хаты

1933 жылы Джон Мейнард Кейнс президент Франклин Рузвельтке ашық хат жазып, жаңа президентті мемлекеттік жұмыс бағдарламаларына жұмсау үшін ақша қарызға алуға шақырды.

Эмпирикалық бағалаулар

Көптеген экономистер әскери шығындардың мультипликативтік әсерін бағалауға тырысты, бірақ нәтижелер әртүрлі болды. 42 бастапқы зерттеудің 243 есептемесін қамтитын мета-талдау көрсетті, әскери шығындар әскери экспортты жүзеге асыратын дамыған елдерде экономиканы дамытуға, ал саяси жемқорлықтың жоғары деңгейіне ие дамымаған елдерде экономиканы төмендетуге бейім.

Сыртқы факторлар

Экстеральді факторлар көбейтуші эффектіні бағалауда сирек немесе ешқашан ескерілмейді. Бұл әскери шығындар үшін қаулы мәселе болуы мүмкін. Мысалы, Ирак және Леванттың Ислам мемлекеті (ИМИЛ) көбінесе қолға түскен қару-жараққа тәуелді. Мысалы, 2014 жылдың 4-10 маусымы аралығында Мосулда 500-600 ИМИЛ сарбазы "120 000 адамдық әскерден алты дивизияға тең стратегиялық қару-жарақтарды тартып алды, олардың бәрі АҚШ тарапынан жеткізілген" еді. Әскери шығындардың көбейтуші эффектісін қарастырғанда, қаза тапқан адамдар мен қиратылған мүлік ескерілмейді. Есепке алынатыны – ғана ұрланған қарудың орнын толтыру үшін қару-жарақ сатудың өсуі және ИМИЛ-мен күресуге байланысты шығындар. Бұл АҚШ-тың жалпы ішкі өнімін арттырады деп саналады, және бұл жақсы деп есептеледі.