Кіріспе

Блоктық жобалау тестісі – адам интеллектісін бағалаудың бір бөлігі ретінде көптеген IQ тесттерінің құрамына кіретін қосалқы тест. Ол кеңістіктік ойлау қабілетін және моторикалық дағдыларды анықтауға бағытталған. Тест тапсырушы әртүрлі түсті суреттері бар блоктарды қолмен жылжытып, берілген үлгіге сәйкес келуі үшін қайта орналастырады. Блоктық жобалау тестісіндегі тапсырмалар үлгіге сәйкестігінің дұрыстығы және әр тапсырманы орындау жылдамдығы бойынша бағаланады.

Тарихи негіздер

Дэвид Векслер өзінің Векслер Беллвью сынағы үшін, WAIS (Векслер ересектер интеллектуалды шкаласының) алдындағы нұсқасы болған, 1920 жылы Стэнфорд университетінде Сэмюэл Кальмин Кохс жасаған Кохс блок дизайны сынағынан блок дизайны субтестін бейімдеді. Кейіннен Хатт Кохс сынағын қайта қарастырғанда, әрбір тапсырманы орындауға кеткен уақытты бағалау жүйесіне қосты. Векслер де осы тәсілді қолданып, сынақты бағалау кезінде дәлдік пен жылдамдық екеуін де ескерді.

Нейропсихологиялық бағалау

Блокты құрастыру сынағындағы жақсы нәтижелер, париетталды және фронталды бөлікшелердің қалыпты жұмыс істеуін көрсетеді. Бас жарақаты, Альцгеймер ауруы және инсульт адамның блокты құрастыру сынағындағы көрсеткіштерін күрт төмендетуі мүмкін. Сонымен қатар, шизофрения және екіполярлы бұзылысы бар пациенттерде блокты құрастыру қабілетінің нашарлауына қатысты қосымша мәліметтер бар, бірақ бұл әзірге алдын ала нәтижелер ғана.

Ғарыштық мүмкіндіктері

Блоктық жобалау тестісі – күнделікті өмірде қолданылатын кеңістіктік қабілет және кеңістіктік көрінелеу қабілетін салыстырмалы түрде дәл өлшейтін тест. Блоктық жобалау тестісі кеңістіктік қабілетті өлшеудің ең жақсы тәсілдерінің бірі саналады, бірақ оны жүргізуде алаңдаушылық сияқты немесе тым сақтықпен жауап беру сияқты кейбір қиындықтар туындауы мүмкін. Линда Крегер Сильверман Векслер тестілерінің ішінде кеңістіктік қабілетті ең жақсы бағалайтын тест ретінде блоктық жобалау субтестін ұсынды. Тарихтағы жоғары кеңістіктік қабілетке ие болған тұлғаның белгілі бір мысалы – Альберт Эйнштейн.

Аутизм спектрінің бұзылуы

Ута Фрит өзінің "Аутизм: Энигманы түсіндіру" атты кітабында аутизм спектріндегі адамдардың блок-конструкторлық сынақтағы жоғары нәтижелерін қарастырады. Бұл мәселе бұрынғы мақалада да талқыланған. Бір мақалада Аспергер синдромы бар және жоқ адамдардың блоктарды құрастыру тапсырмасын орындау уақытындағы айырмашылықтары көрсетілген. Маңыздысы, тапсырманың бөліктерге бөлмеген нұсқасында Аспергер синдромы бар адамдар нейротипикалық адамдарға қарағанда едәуір жылдам орындады.

Ғылыми және инженерлік қабілет

Соңғы зерттеулер кеңістіктік қабілет пен математика және ғылым салаларындағы жоғары нәтижелер арасындағы байланысты көрсетті. 2002 жылы Lancet журналында жарияланған зерттеуде жоғары кеңістіктік қабілет хирургиялық операциялардың сәттілігімен байланысты екені анықталды. Бұған қоса, бұл біршама болжамды болғанымен, аутизммен ауыратын адамдардың әкелері мен аталары инженерлер болуы мүмкін. Аутизммен ауыратын адамдардың блоктардан құрылыс жасау қабілеті жоғары екені белгілі болғандықтан, блоктардан құрылыс жасау қабілеті тұқым қуалау арқылы берілуі және аутизммен ауыратын адамдардың туыстары арасында инженерлер мен ғалымдардың көп болуына себеп болуы мүмкін.

Ұшқыштардың кеңістіктік қабілеті

1993 жылы Дрор және авторлар ұшқыштардың ақыл-ой айналымын жылдам анықтау тестінде ұшқыш емес адамдардан жақсы нәтиже көрсеткенін анықтады. Блоктық құрастыру тестісі кеңістіктік көрініс қабілетін бағалайтын тест ретінде сипатталғанымен, ақыл-ой айналымы емес, блоктық құрастыру тестісі арқылы өлшенген кеңістіктік көрініс қабілеті мен ақыл-ой айналымы қабілетінің арасындағы байланыс өте жоғары.

Білім беру саласындағы ғылыми зерттеулер

Блоктық жобалау тестісінің нәтижелері инженерлік және физика сияқты салалардағы үлгерімді болжауға қабілетті өлшем ретінде ұсынылған. Солтүстік Каролина мемлекеттік университетіндегі Фельдер білім беру контекстінде кеңістіктік қабілетті бағалауға бағытталған оқу стилі анкетасын жасады.