Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Протокооперация – екі түрдің бір-бірімен пайдалы әрекеттесуі; олар бір-бірімен қарым-қатынасқа түсуге міндетті емес, тек осыдан алатын пайдасы үшін ғана әрекеттеседі. Протокооперацияның болуы қажеттілік тудырмайды; өзара әрекеттесусіз де өсу мен тіршілік ету мүмкін. Мұндай әрекеттесу әртүрлі санаттар арасында жүзеге асуы мүмкін. Бұл термин бастапқыда бір түр ішіндегі әрекеттесулер үшін қолданылған, бірақ Юджин Одум (1953 ж.) оны кеңінен танымал етті, алайда басқа авторлар "қоғамдастық" немесе "өзара пайдалылық" терминдерін қолдануды ұсынады.
Protocooperation is where two species interact with each other beneficially; they have no need to interact with each other they interact purely for the gain that they receive from doing this. It is not at all necessary for protocooperation to occur; growth and survival is possible in the absence of the interaction. The interaction that occurs can be between different kingdoms. The term, initially used for intraspecific interactions, was popularized by Eugene Odum (1953), although other authors prefer to use the terms "cooperation" or "mutualism".
Өзаралық
Протокооперация – бұл өзара тиімділіктің бір түрі, бірақ ынтымақтасатын түрлер тіршілік үшін бір-біріне тәуелді емес. Протокооперацияның мысалы – топырақта өсетін бактериялар немесе саңырауқұлақтар мен өсімдіктер арасындағы қарым-қатынас. Ешбір түр тіршілік үшін осы қарым-қатынасқа сүйенбейді, бірақ барлық саңырауқұлақтар, бактериялар және жоғары сатыдағы өсімдіктер топырақтың құрамын және құнарлылығын қалыптастыруға қатысады. Топырақ бактериялары мен саңырауқұлақтары бір-бірімен байланысып, өсімдіктердің тіршілігіне қажетті қоректік заттарды түзетін болады. Өсімдіктер тамыр түйіндерінен және ыдыраған органикалық заттардан қоректік заттарды алады. Өсімдіктерге пайдалы минералдық заттар мен көмірқышқыл газы түседі. Өсімдіктер бұл минералдық заттарға міндетті түрде мұқтаж емес, бірақ олар өсімдіктің одан әрі өсуіне көмектеседі.
Protocooperation is a form of mutualism, but the cooperating species do not depend on each other for survival. An example of protocooperation happens between soil bacteria or fungi, and the plants that occur growing in the soil. None of the species rely on the relationship for survival, but all of the fungi, bacteria and higher plants take part in shaping soil composition and fertility. Soil bacteria and fungi interrelate with each other, forming nutrients essential to the plants survival. The plants obtain nutrients from root nodules and decomposing organic substance. Plants benefit by getting essential mineral nutrients and carbon dioxide. The plants do not need these mineral nutrients but do help the plant grow even further.
Құмырсқалар мен көбелектер
Протокооперацияның тағы бір мысалы – құмырсқалар мен шырындардың (афелидтер) арасындағы байланыс. Құмырсқалар ағаштар мен бұталарда тамақ іздеп, шырын бөліп шығаратын, мысалы, шырындар, биязы қосқанаттылар және кейбір қалқандылар сияқты түрлердің қонақтарын табады. Құмырсқа осы тәтті затты жинап, балаларына тамақ ретінде ұясына апарып жетеді. Құмырсқалар шырындарды тікелей өз аузына шырын бөліп шығаруға көндіретіні белгілі. Кейбір құмырсқа түрлері тіпті шырын өндірушілерді табиғи жаратылыстардан қорғайды. Құмырсқалар мен шырындардың бірдей экожүйеде мекендеген аймақтарда, олардың өсетін өсімдіктері әдетте шырындардың көп болуына бейімделеді, бұл өсімдіктерге зиянды, бірақ осы екі түрдің протокооперациясына кедерес келтірмейді.
A further example of protocooperation is the connection between ants and aphids. The ant searches for food on trees and shrubs that are hosts to honeydew secreting species such as aphids, mealybugs, and some scales. The ant gathers the sugary substance and takes it to its nest as food for its offspring. Ants have been known to stimulate aphids to secrete honeydew straight into their mouth. Some ant species even look after the honeydew producers from natural predators. In areas where the ant inhabited the same ecosystem as the aphid, the plants they inhabit normally suffer from a higher presence of aphids which is detrimental to the plant but not to the two species protocooperating.
Гүлдер мен жәндіктер
Құстар мен жәндіктермен тозаңданатын өсімдіктердің гүлдері өзара тиімді қарым-қатынастан пайда көреді. Өсімдіктер, әсіресе нектар бездері бар, ірі, жарқын түсті гүлдері барлары, жәндіктердің әрекеті арқасында жарықша тозаңдануға ұшырайды. Бұл жәндік үшін пайдалы, себебі ол тіршілігіне қажетті тозаң мен нектарды алады.
The flowers of plants that are pollinated by insects and birds benefit from protocooperation. The plants, particularly those with large bright colourful flowers bearing nectar glands, experience cross pollination because of the insects activities. This is beneficial to the insect that has got the food supply of pollen and nectar required for its survival.
Құстар
Протокооперация құстарда кездесуі мүмкін. Мысырлық пловтар буфал, антилопа, жираф және носорогтардың үстінен жәндіктер мен зиянкестерді тазалайды. Америкадағы мал бақалары да осыған ұқсас жұмыс жасайды, қажетсіз жәндіктер мен паразиттерді жояды.
Protocooperation can occur in birds. The Egyptian plover removes insect pests from the backs of buffalo, antelope, giraffes, and rhinos. The cattle egret in America as well does the same task of removing the unwanted insects and parasites.
Балық
Кейбір балықтар басқа балықтарды тазалаумен айналысады, олардың денесіндегі сыртқы паразиттерді, жараланған етті және өлген етті алып тастайды. Тіпті хищ балықтар да тазалау симбионттарына тәуелді болады және тазаланған кезде тыныштанды. Тазалаумен айналысатын балықтар көбінесе басқа балықтар тазалану үшін келетін белгілі бір жерлердің маңында жиналады. Бұл жерлер тазалау станциялары деп аталады.
Certain fish perform the task of cleaning other fish, by removing ectoparasites, cleaning wounded flesh, and getting rid of dead flesh. Even predatory fish rely on cleansing symbionts, and adopt a placid state while they are cleansed. The fish that do the cleansing are often concentrated around specific sites where the other fish come to be cleansed. These are known as cleansing stations.
Бактериялар
Лактобактерия дельбрюкии штаммы Булгарикус және термофилді стрептококк – йогурттың бастапқы мәдениетінде кеңінен қолданылатын екі симбиоздық бактерия. S. thermophilus пируват қышқылын, күміс қышқылын, фолий қышқылын, орнитинді, ұзын тізбекті май қышқылдарын және L. bulgaricus-тың өсуін күшейтетін заттарды өндіреді. Бұл қышқыл сүттің pH деңгейін L. bulgaricus үшін ең қолайлы деңгейге дейін төмендетеді. L. bulgaricus протеолиз процесі арқылы пептидтер, бос амин қышқылдары және путресцин шығарады, олар S. thermophilus-тың өсуін ынталандырады.
Prominently exhibited between Lactobacillus delbrueckii ssp Bulgaricus and Streptococcus thermophillus, the two symbiotic starter bacteria commonly used in yoghurt starter culture. S. thermophilus produces pyruvic acid, formic acid, folic acid, ornithine, long chain fatty acids, and which stimulates the growth of L. bulgaricus. The acid lowers the pH of the milk to an optimal level for L. bulgaricus. L. bulgaricus produces peptides, free amino acids, and putrescine through proteolysis, which stimulate the growth of S. thermophilus.