Кіріспе

Пәкістан қарулы күштерінің теңіз күштері

Пәкістан теңіз күштері (ПТК) (үрдістеме: Pākistān Bahrí'a;) – Пәкістан қарулы күштерінің теңіз соғыс жүргізу саласы. Пәкістан Президенті – Теңіз күштерінің Жоғарғы Бас қолбасшысы. Теңіз күштері штабының бастығы, төрт жұлдызды адмирал, теңіз күштеріне басшылық етеді. Пәкістан теңіз күштері Араб теңізі мен Оман шығанағындағы Пәкістанның жағалау аймағында қызмет етеді. Ол 1947 жылдың тамыз айында, Пәкістанның Ұлыбританиядан тәуелсіздік алғаннан кейін құрылды. Оның басты мақсаты – Пәкістанның теңіз коммуникацияларының қауіпсіздігін қамтамасыз ету және әскери күш қолдану, дипломатиялық және гуманитарлық іс-қимылдар арқылы ұлттық саясатты іске асыру жолымен Пәкістанның теңіз мүдделерін қорғау. Соғыс қызметінен өзге, Теңіз күштері гуманитарлық құтқару операцияларын жүргізу үшін өз әскери күштерін жұмылдырды, сондай-ақ теңіздегі терроризм мен жағалаудағы заңсыздықтарды болдырмау мақсатында Біріккен Ұлттар Ұйымы тапсырған көпұлттық міндеттерге қатысты. Пәкістан теңіз күштері – ерікті күш, ол көршілес Үндістанмен теңіз шекарасында екі рет қақтығысқа түскен және Біріккен Ұлттар Ұйымына берген уәдесінің аясында көпұлттық қақтығыстар кезінде Араб мемлекеттері мен басқа да достық елдерге әскери кеңесші ретінде көмектесу үшін Үнді мұхитына бірнеше рет жіберілген. Теңіз күштерінің құрамына Теңіз авиациясы, теңіз жаяу әскері және Теңіз қауіпсіздігі агенттігі (жағалау күзеті) кіреді. 1947 жылдың 14 тамызынан бастап Теңіз күштерінің қорғаныс рөлі кеңейіп, Пәкістанның екінші соққы беру мүмкіндігінің сақшысына айналды, сонымен қатар жау позицияларын нысанаға алуға су астынан зымырандарды ұшыруға қабілетті. Теңіз күштеріне Теңіз күштері штабының бастығы, төрт жұлдызды адмирал басшылық етеді, ол Бірлескен штабтар комитетінің мүшесі болып табылады. Теңіз күштері штабының бастығын Премьер-Министр ұсынады және оны Пәкістан Президенті тағайындайды. Қазіргі басшы – адмирал Навид Ашраф, ол 2023 жылдың 7 қазанында тағайындалды. Адмирал Навид Ашраф – Мұхаммед Амджад Хан Ниязиден кейін Пәкістан теңіз күштерінің 23-ші басшысы.

1947 жылы Үндістан Корольдік теңіз флотының дивизиясы

Карачи портын қорғауға арналған әскери-теңіз авиациясы болмағандықтан, Үндістан әскери-теңіз күштері 1971 жылдың 4 желтоқсанында Пәкістанның теңіз шекарасын бұзып, үш советтік зымырандық кемесінен (екі су асты кемесінің сүйемелдеуімен) тұратын алғашқы зымырандық шабуылды сәтті жүргізді. Екі соғыс кемесі – PNS Muhafiz және PNS Khaibar – батып кетті, ал PNS Shahjahan жөндеуге келмейтіндей зақымдалды. Пәкістан әуе күштері, енді Карачиді қорғап, Индия әскери-теңіз күштерінің зымырандық кемелері эскадрильясына қарсы Оха порты арқылы әуе шабуылы жасауға бірнеше рет сәтсіз тырысты – бұл Индия әскери-теңіз күштерінің зымырандық кемелері эскадрильясының алдыңғы базасы болды. 1989 жылы Ресей әскерлері Ауғанстаннан шыққаннан кейін, Буш әкімшілігі АҚШ Конгресіне Пәкістанның құпия атомдық бағдарламасының бар екенін жария етіп, Пәкістанға қару-жарақ эмбаргосын салды, нәтижесінде 1990 жылдың 1 қазанында теңіздік патрульдік ұшақтарды, зымырандық жүйелерді және қорғаныс бағдарламалық құралдарын беруден бас тартты. Эмбаргоға қарамастан, АҚШ әскери-теңіз күштері Пәкістан әскери-теңіз күштерімен қарым-қатынасын сақтап, 1994 жылы оларды "Inspired Siren" жаттығуына қатысуға шақырды және ядролық су асты кемелер мен әуе кемелерін пайдалану бойынша нұсқаулар берді. 1996 жылы Браун поправкасы қабылданды, ол Пәкістанға қатысты эмбаргоны жеңілдетуге мүмкіндік берді, соның нәтижесінде теңіздік патрульдік ұшақтар әскери-теңіз күштеріне берілді. Үндістан әскери-теңіз күштері Коранги сағасының маңындағы әскери гарнизон мен Карачи портына өз кемелерін орналастырғанда, Пәкістан әскери-теңіз күштері қолдағы бар соғыс машиналарын пайдалануға мәжбүр болды. 1999 жылдың 29 тамызында әскери-теңіз күштерінің тағы бір ұшағы – P3C Orion апатқа ұшырап, 21 адамның өмірін қиды. Ұшақтың құлауына қатысты Үндістан әскери-теңіз күштеріне қарсы Халықаралық сотқа шағым түсірді, бірақ соттың өкілеттігін асырғандықтан талап қабылданбады. Пәкістан өзінің теңіз шекарасын және байланыс жолдарын қорғауға, эксклюзивті экономикалық аймағын бақылауға және қорғауға қабілетті күшті әскери-теңіз күштерінің қажеттілігін толық қолдайды. Барлық экономикалық қиындықтарға қарамастан, әскери-теңіз күштерін ең жақсы жабдықтармен қамтамасыз ету жөніндегі жұмыстар үздіксіз жалғастырылуда.

Ауғанстандағы терроризмге қарсы соғыс және Солтүстік-Батыс операциялары (2001 жылдан қазіргі уақытқа дейін)

АҚШ-та болған 11 қыркүйектегі террористік шабуылдардан кейін Пәкістанға қатысты санкциялар ақырында күштен шығарылды, бұл Әскери-теңіз күштеріне АҚШ-та жасалған қару-жарақ жүйелері мен соғыс кемелерін сатып алып, 2001-2002 жылдары Үндістанмен туған шиеленісте соғысқа дайындыққа қатысқандықтан Үнді мұхитында жұмыс істеу мүмкіндігін қайтаруға мүмкіндік берді. 2002-2003 жылдары Пәкістан Әскери-теңіз күштері Үнді мұхитында теңіз арқылы жүзеге асырылатын терроризмге қарсы күресу мақсатында теңіз жаттығуларына қатысты және басқарылатын зымырандық фрегаттарды – F 22P басқарылатын зымырандық фрегаттарын жобалау және құрастыру технологиясын алу үшін Қытаймен қорғаныс келіссөздерін бастады, аталған фрегаттар 2006-2015 жылдары салынды. 2008 жылы ПНС Бадр, ПНС Шах Джахан, ПНС Наср және Пәкістан Әуе күштерінің жарылғыш заттарды жою бөлімшелерінен құралған топ Үнді мұхитында АҚШ Әскери-теңіз күштерімен бірлесіп «Шабыттанған одақ» жаттығуына қатысты, мақсаты – теңіз терроризмін алдын алу дағдыларын жетілдіру. «Терроризмге қарсы соғыстағы» оның қатысуы Ауғанстандағы соғысқа да қатысты, онда Әскери-теңіз күштерінің арнайы жасақтары «Қара дауыл», «Рахи Нижат», «Мехран» және «Көмек» операцияларына қатысу үшін жөнелтілді. 2010-2011 жылдары Әскери-теңіз күштері зорлықшыл ТТП тобымен және «Әл-Қаидамен» тікелей қақтығысқа түсті, ал Әскери-теңіз барлауы Әскери-теңіз күштері қатарына енген лаңкестерді анықтауға қол жеткізді. 2015 жылы Сауд Арабиясының сұранысын қабылдағаннан кейін Әскери-теңіз күштері Сауд Арабиясы бастаған Йемендік блокаданы қолдау үшін жөнелтілді. Қазіргі таңда Әскери-теңіз күштері Үнді мұхитындағы операциялық аумағын кеңейтуді жалғастыруда және 2018-2019 жылдары Пәкістанда Түркиямен бірлесіп MILGEM жобасын салу туралы қорғаныс келіссөздерін сәтті жүргізіп жатыр деген хабар бар, бұған дейін 2013 жылы қазіргі операциялық қабілеттерін арттыру үшін ядролық суасты кемелерін құру бағдарламасын бастауды жариялаған.

Жауынгерлік доктрина

Пәкістан әскери-теңіз күштерінің әскери доктринасы мен философиясы, ең алдымен, Үндістан әскери-теңіз күштерінің 1971 жылғы Пәкістан жағалауларын блокадалауын қайталауға жол бермеуге бағытталған. 1971 жылдан бері әскери-теңіз күштерінің тактикалық доктринасында ұзын қашықтықтағы және тереңге жететін су асты кемелерін сатып алу, дамыту, пайдалану және белсенді түрде орналастыру көзделген, мақсаты – елдің портына жетпес бұрын қарсыластардың су үсті кемелерін нысанаға алып, жою. Су үсті флотының Біріктірілген Оперативтік Топтар құрамындағы тұрақты орналасуы, байланыс жолдарын қорғауға мүмкіндік береді. Әскери-теңіз күштері 2017 жылы теңіз негізіндегі ядролық екінші соққы беру қабілетіне қол жеткізуге ұмтылыс жасады, ISPR Пәкістан әскери-теңіз күштерінің «Бабур» крылаты зымыраны негізіндегі ядролық SLCM-ді сынақтан өткізгенін және теңіз негізіндегі екінші соққы беру қабілетіне қол жеткізгенін мәлімдеді, алайда SLCM-нің қашықтығы әлі де қысқа диапазонды құрайды.

Кемелер: Су бетіндегі ұрыскерлер

Пәкістан Әскери-теңіз флотының (ПӘТФ) тапсырыс бойынша салынған соғыс кемелері мен соғыс емес кемелерінің атаулары "PNS" – Pakistan Navy Ship бас әріптерімен басталады. 1947 жылы құрылған Су үсті флоты – Теңіз флотының маңызды бөлігі. Ол Үнді мұхитында әскери тепе-теңдікті сақтауда маңызды рөл атқарады, теңіз арқылы жүзеге асылатын терроризм мен қабақсойлықтың алдын алу үшін көпұлттық міндеттерге қатысады. Теңіз флоты қазіргі уақытта шамамен 100 кемеге ие, оның ішінде Теңіз қауіпсіздігі агенттігі (ТҚА) және Пәкістан теңіз жаяу әскерлері пайдаланады. "Тарик" класы – 25-ші эсминец эскадрильясында қызмет еткен басқарылатын зымыранды эсминецтер класы. "F 22P Zulfiquar" класының басқарылатын зымыран фрегаттары 18-ші эсминец эскадрильясына қосылған, 2011 жылы американдықтар берген "McInerney" (қазіргі "PNS Alamgir") кемесі де олардың құрамына кіреді. 1992 жылы Франция Әскери-теңіз флоты ПМК-ны Пәкістанға беріп, оны жергілікті өндіріс ретінде жобалауға көмектесті, бұл Пәкістан Әскери-теңіз флотының операциялық мүмкіндіктерін және жалпы қабілетін арттырды. 2011 жылы Теңіз флоты қытайлық 037II типті "Хоуцзянь" зымыран қайығының жобасына негізделген "Азмат" класындағы корветті пайдалануға енгізді. Алғашқы кеме Қытайда жобаланып, қалған үшеуі технологиялық келісім бойынша Пәкістанда салынды – бұл зымыран қайықтары 10-шы патрульдік эскадрильяға қосылды. Сонымен қатар, 10-шы патрульдік эскадрилья неміс жобасына негізделген екі "Юрат" класындағы зымыран қайығын және түрік жобасына негізделген екі зымыран қайығын алды. Теңіз флотының соғыс кемелерін пайдаланумен қатар, Теңіз флоты Теңіз қауіпсіздігі агенттігіне арналған жағалау күзет кемелерін де пайдаланады. Олардың көпшілігі Қытайдан импортталса, қалғандары Пәкістанның теңіз шекараларын заңсыз әрекеттерден қорғау үшін жергілікті жерде жасалады. Содан кейін, жағалау күзеті үшін жергілікті жерде жобаланған және салынған ондаған патрульдік қайықтар елдің жағалауларын күзету және тәртіп сақтау үшін пайдаланылады. 2017 жылы Пәкістан Әскери-теңіз флоты түрік Әскери-теңіз флотымен төрт "MILGEM" класты соғыс кемесін сатып алу мүмкіндігін талқылады және 2018 жылдың 5 шілдесінде Түркиямен технологияны беру негізінде үлкен қорғаныс келісіміне қол қойды, ол "Түркияның бір келісімдегі ең ірі қорғаныс экспорты" деп сипатталды. Пәкістан Әскери-теңіз флотының танкерлік жобасы (ПӘТТЖ), оның негізгі мердігері – қорғаныс өнеркәсібіндегі Түркияның жетекші компанияларының бірі "STM", 2018 жылы Пәкістан Әскери-теңіз флотына қосылды. 2018 жылдың 1 маусымында Пәкістан Әскери-теңіз флоты төрт 054А типті кемеге тапсырыс берді. Кемелердің 2021 жылға дейін пайдалануға берілуі күтілуде. 2018 жылдың 19 желтоқсанында Қытайда Пәкістан Әскери-теңіз флоты үшін 054А типті екінші фрегат үшін болат кесу рәсімі өтті, бұл Қытайдың Шанхай қаласындағы "Hudong Zhonghua" кеме жасақтауында кеменің құрылысы басталғанын білдірді. 2019 жылдың 1 қарашасында Қытайдың "Hudong Zhonghua Shipbuilding" Пәкістан Әскери-теңіз күштерінің үшінші және төртінші 054А типті фрегаттары үшін болат кесу рәсімін өткізді. Пәкістан Әскери-теңіз күштері штабының шығып бара жатқан бастығы (БШ) адмирал Зафар Махмуд Аббаси Теңіз флотының қабілетін арттыру мақсатында амбициялық жаңғырту жоспарының аясында 50-ден астам кеме, оның ішінде 20 ірі кеме қосатынын мәлімдеді. Теңіз флоты Түркиядан төрт модернизацияланған "Ada" класты корвет, голландиялық кеме жасаушы "Damen Shipyards" салынған екі көп мақсатты "Yarmook" класты корвет және жиырма жылдам шабуылдаушы зымыран қайығын пайдаланатын болады.

Су асты кемелері

1964 жылы құрылған Су асты кемелері басқаруы – Әскери-теңіз күштерінің маңызды құрамдас бөлігі болып табылады, оның басты міндеті – құпия әскери барлау жүргізу және соғыс кезінде жаудың позицияларына су астынан жоғары дәлдікпен шабуыл жасау. [[Файл:Хамза!.jpg|thumb|left|290px|small|ПНС «Хамза», ауадан тәуелсіз қуатпен жабдықталған, 2007 жылы тереңдік сынақтарына дайындалып жатыр.

«Агоста» класты су асты кемелері ауадан тәуелсіз қозғалту жүйесімен жабдықталған, бұл оларға тереңдей түсуге және анықталмай ұзақ уақыт су астында қалуға мүмкіндік береді. Олар «Экзосет» және «Бабур III» зымырандарымен қаруланған, оларды су астынан ұшыруға болады. «Агоста 90B» класындағы үш кемеден екеуі түрік «STM» компаниясымен қайта жаңартылды. Пәкістан Әскери-теңіз күштерінің тікелей жауабы ретінде, 2028 жылға дейін жеткізілуі күтілетін ядролық су асты кемесін салу туралы ұсыныс мақұлданды. Су асты кемелеріне оқыту ПНС «Абдозеде», Карачиде жүзеге асырылады. 2008 жылдың мамырында Әскери-теңіз күштері Су асты кемелерінің қауіпсіздік стандарттарын растау және рұқсатсыз су асты кемелерін бақылау үшін су асты тыңдау станциясы ретінде жұмыс істеу үшін Акустикалық зерттеулер және классификациялау орталығын құрды.

Ұшақ

Пәкістан Әскери-теңіз күштерінің әуе кемелері әскери-теңіз күштерінің барлық деңгейдегі әзірлігіне логистикалық қолдау көрсетеді және іздеу-құтқару, арнайы операциялар, су астына қарсы күрес (ASW) және су үстіне қарсы күрес (ASuW) жүргізу үшін тікұшақтар арқылы жабдықтау платформасы ретінде қызмет етеді. 1971 жылы Үндістан Әскери-теңіз күштерінің шабуылынан портын қорғауға келген сәтсіздіктен кейін, Әскери-теңіз күштері Пәкістанның әуе кеңістігін қамтитын Пәкістан Әуе күштеріне тәуелділікті азайту мақсатында теңізде әуе кемелерін пайдалануды зерттеді және 1974 жылы Әскери-теңіз авиациясы бөлімі – Naval Air Arm құрылды. Оның алғашқы ұшқыштарының оқуы Рисалпурдағы Әуе күштері академиясында өтеді. Әскери-теңіз күштері Lockheed P-3 Orion, ATR 72 және Hawker 800 ұшақтарын тұрақты қанатты әуе кемелері ретінде пайдаланады.

Қару жүйелері және Әуе қорғанысы

Сурет: [[File:New Guard at Tomb of Quaid jpg|thumb|250px|right|small|Қорғаныс министрлігі шығарған стандартты POF G3P4 мылтығы, 2009 жылы Әскери-теңіз күштерінің қатардағы қызметшілерінде кездесетін. 1971 жылы Үндістан Әскери-теңіз күштері кемеге қарсы зымырандарды енгізгеннен кейін, Әскери-теңіз күштері классикалық артиллерия мен оқ-дәрілерді қолдануға ерекше мән берді, бұл екінші дүниежүзілік соғыстағы бұрынғы теңіз шайқастарында байқалған дәстүрлі тактикаға бағытталды. Әскери-теңіз күштерінің негізгі әуе қорғанысына CAMM ER, LY 80, FM 90, FN 16, Anza және Mistral жүйелері кірді. Әскери-теңіз күштері үшін негізгі және стандартты мылтық – Қорғаныс министрлігінің стандартты үлгісі POF G3P4, ол Heckler және Koch G3 мылтығының неміс үлгісіне негізделген. Әскери-теңіз күштерінің құрлықтағы әуе қорғанысын Пәкістан теңіз жаяу әскерлері қамтамасыз етеді, олар Кветтадағы жаяу әскер және тактика мектебінде Пәкістан армиясымен бірге қару-жарақпен оқытылды. 2016 жылы Әскери-теңіз күштері «Бабур» үлгісіне негізделген «Харбах» зымырандық жүйесін сынақтан өткізді, ол «PNS Himmat» зымырандық қайығынан ұшырылды. Әскери-теңіз күштері 2016 жылдың 10 сәуірінде алғаш рет сынақтан өткен «Зарб» зымырандық жүйесін де пайдаланады. Әскери-теңіз күштеріндегі зымырандық жүйелер «Харбах» және «Бабур-III» – Пәкістан армиясының қарулануына енген алғашқы зымырандық жүйе – «Бабур» зымырандық жүйесінің жетілдірілген нұсқалары мен туындылары болып табылады. FN 16, қолмен тасымалданатын әуе қорғаныс жүйесі, 2010 жылдың 25 желтоқсанында Пәкістан теңіз жаяу әскерлерімен 6 км қашықтықта және ~3,5 км биіктікте сынақтан өткізілді. Mistral иыққа арналған, жер-әуеге қарсы зымыран, 2010 жылдың 25 желтоқсанында Пәкістан теңіз жаяу әскерлерімен сынақтан өткізілді. Пәкістан Әскери-теңіз күштерінің әскери формасы бейнежазбада көрсетілгендей, толық ақ түсті қызметтік форманы қамтиды, және Әскери-теңіз күштерінің жоғары шенді офицерлері оны тұрақты түрде киеді. 1947-2012 жылдар аралығында Әскери-теңіз күштерінің формасы Британ Корольдік Әскери-теңіз күштерінде қолданылатын формаға ұқсас болды, мұнда жоғары шенді офицерлер көбінесе толық ақ форма кисе, кіші офицерлер мен қатардағы әскери қызметшілер кемелердегі ресми жұмыс формасын киеді. Әскери-теңіз күштерінің арнайы тобы Армияның арнайы тобының ресми формасын қабылдайды және АҚШ-тың ормандық (M81) формасын киеді, ал Пәкістан теңіз жаяу әскерлерінің ашық қоңыр, зәйтүн жасыл және көк түсті элементтері бар, ашық немесе ашық зәйтүн түсті фонға ие ормандық үлгісі бар. Қарачи әскери-теңіз базасынан басқа, Шығыс Пәкістандағы PNS Dhaka – Пәкістан Әскери-теңіз күштерінің жағалау операцияларына арналған жалғыз әскери-теңіз базасы болды.

1971 жылы Қарачиде Үндістан Әскери-теңіз күштерінің зымырандық шабуылдарынан кейін, Әскери-теңіз күштері Белуджистан, Пәкістан және Хайбер-Пахтунхва аймақтарында операциялық активтерін құруға және жылжытуға баса назар аударды. Негізгі әскери-теңіз әуе станциясы – Мехран әскери-теңіз әуе станциясы (PNS Mehran), одан кейін Макран, Ормара, Турбат және Манора аралында әскери-теңіз әуе станциялары құрылды. 2017 жылы PNS Siddiq Әскери-теңіз күштерінің Әскери-теңіз авиациялық барлау тобының әуе миссиясын қолдау үшін, Қытай-Пәкістан экономикалық дәлізінің қауіпсіздігін қамтамасыз ету мақсатымен тапсырылды. Жіне әскери-теңіз базасы және жоспарланған Қалмат әскери-теңіз базасы елдің ядролық қабілетті су асты кемелері сияқты стратегиялық активтерін сақтауға және орналастыруға арналған. Пәкістан ішінде орналасудан басқа, Пәкістан Әскери-теңіз күштері, басқа әскери түрлермен бірге, Сауд Арабиясы мен Біріккен Араб Әмірліктерінің әртүрлі аймақтарында тұрақты түрде орналасқан.

Корпоративтік және кәсіпкерлік қызмет

Пәкістан әскери-теңіз флоты елдегі кең коммерциялық және қаржылық мүдделерге ие, сондай-ақ Бахрия қорының (әдеби мағынада – Теңіз күштері қоры) алға басушысы болып табылады. 1996 жылдан 2000 жылға дейін Теңіз күштері Bahria Town – жылжымайтын мүлік кәсіпорнының – маңызды демеушісі болды және коммерциялық құрылыс жобаларында өз атын пайдаланғаны үшін нарық үлесі алғаны хабарланды. 2002 жылы Теңіз күштері Бахрия қаласының пайда табу мақсатында өз атын пайдалануын тоқтату үшін азаматтық сотқа шағым түсірді. Сот ісі ақырында 2018 жылы Теңіз күштерінің пайдасына азаматтық сотта шешілді.

Нишан-е-Хайдер

Әскери наградалар иерархиясында Нишан-е Хайдар (лат. Арыстан ордені; Urdu: نشان حیدر; оның аббревиатурасы NH) – соғыс кезіндегі батылдығы мен ерлігі үшін қаза болғандарға берілетін ең жоғары және ең беделді награда. 1956 жылғы наурызда Конституциямен құрылған бұл награда американдық Құрмет медаліне, британдық Виктория кресіне (VC), ресейлік Сент-Андрей орденіне немесе француздық Құрмет легионына балама болып табылады. Американдық Құрмет медалінен айырмашылығы, Нишан-е Хайдар (NH) тек шейіт болған және қақтығыс немесе соғыс жағдайында ерекше ерліктерін көрсеткендерге ғана беріледі – сондықтан Нишан-е Хайдар тірі әскери офицерлерге берілген емес, олар көбінесе Хиллаль-е Джурат немесе Ситара-е Джуратпен марапатталады. 1947 жылдың тамызында Әскери-теңіз күштері құрылғалы бері Пәкістан армиясында бірде-бір теңіз офицері немесе теңізші осы құрметті медальмен марапатталған жоқ. Ауғанстандағы және Батыс Пәкістандағы терроризмге қарсы соғыстағы іс-қимылдары үшін бір офицерді марапаттау туралы ұсыныс жіберілді, бірақ Пәкістан Президенті 2011 жылы оны қабылдамады.