Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Румынияда 2004 жылғы 28 қарашада жалпы сайлаулар өтті, ал президент сайлауының екінші туры 12 желтоқсанда бұрынғы премьер-министр Адриан Настасе (сол кездегі биліктегі Социал-демократиялық партиясынан – PSD) мен оппозициялық Әділдік және ақиқат альянсының (DA), дәлірек айтқанда Демократиялық партияның (PD) Бухарест қаласының сол кездегі мэрі Траян Басеску арасында өтті. Басеску 51,2% дауыспен президент болып сайланды. 2004 жылғы президенттік сайлау – 1989 жылдан кейінгі Румынияда өткізілген бесінші президенттік сайлау болды. 2003 жылы конституцияға енгізілген өзгерістер президенттік мерзімді бес жылға ұзартты, осылайша бұл Румынияның саяси тарихында президенттік және парламенттік сайлаудың соңғы бірлескен сайлауы болды.
General elections were held in Romania on 28 November 2004, with a second round of the presidential elections on 12 December between former Prime Minister Adrian Năstase of the then ruling Social Democratic Party (PSD) and then incumbent Bucharest Mayor Traian Băsescu of the opposition Justice and Truth Alliance (DA), more specifically of the Democratic Party (PD). Băsescu was elected President by a narrow majority of just 51.2%. The 2004 presidential election was the fifth of its kind held in post 1989 Romania. Following 2003 amendments to the constitution which lengthened the presidential term to five years, these were the last joint elections to the presidency and Parliament in Romania's political history thus far.
Парламент сайлауы
Негізгі бәсекелестер – сол кездегі билікте болған Румынияның Социал-демократиялық партиясы (PSD) мен Румынияның Гуманистік партиясы (PUR) құраған солшыл альянс, ал екінші жағынан – консервативті-либералдық Ұлттық Либералдық партиясы (PNL) мен бастапқыда әлеуметтік-демократиялық болған, кейіннен оңшыл христиандық-демократиялық идеологияны қабылдаған Демократиялық партиядан (PD) тұратын оңшыл Әділет және Ақиқат альянсы (DA; Dreptate și adevăr) болды. Басқа да маңызды үміткерлер – оңшыл ұлтшылдар болып табылатын Үлкен Румыния партиясы (PRM), Румыниядағы венгрлердің Демократиялық Альянсы (UDMR) және оңшыл технократтар тобы – Румынияны қайта құру одағы (UPRR) еді.
The main contenders were the left wing alliance made up of the then incumbent Social Democratic Party of Romania (PSD) and the Romanian Humanist Party (PUR), and, on the other hand, the center right Justice and Truth Alliance (DA; Dreptate și adevăr) comprising the conservative liberal National Liberal Party (PNL) and the initially social democratic Democratic Party (PD) which later adopted a center right Christian democratic ideology. Other significant contenders were the Greater Romania Party (PRM) (right wing nationalists), the ethnic Hungarian party Democratic Alliance of Hungarians in Romania (UDMR), and the Union for Romanian Reconstruction (UPRR), a group of right wing technocrats.
Жүріс-тұрысы
Оппозиция PSD-нің "қосымша тізімдерді" алаяқтықпен пайдаланғанын, олардың транзитте жүрген румындарға дауыс беруге көмектесу үшін жасалғанын мәлімдеді. Дәстүр бойынша румындар картонкадан жасалған жеке куәліктермен дауыс берді, дауыс берген кезде оларға мөр басылды. Қазіргі таңда румыниялықтардың көпшілігі ламинатталған пластикалық ID-карталарын пайдаланады, оларға дауыс берген кезде мөр жабыстырылады. Бірақ, мөрлерді оңай алып тастауға болады. Осыған қарамастан, сайлау алаяқтығын жасау дерлік мүмкін емес, себебі әрбір азаматқа бір ғана жергілікті дауыс беру пункты бекітіледі, ол – дауыс беруге рұқсат етілген жалғыз орын. Оппозиция PSD жақтастарының ұйымдастырылған "сайлау саяхаттарын" жасағанын, оларды әртүрлі қалаларға автобуспен тасымалдап, бірнеше рет дауыс бергенін айтты. Бұл туралы бірнеше журналист тобы растады, олар автобустарды қадағалап жүрді. Үкімет оппозицияны сынап, "алдану туралы қауесеттердің" Румыния экономикасына және оның халықаралық беделіне зиян келтіретінін мәлімдеді. 2005 жылдың қаңтар айында IMAS статистика институты 16 824 дауыс беру пунктындегі дауыс беру нәтижелерін талдады. Қосымша тізімдерде ең көп дауыс жинаған 1000 округте PSD 43%, DA 23% алды, ал қосымша тізімдерде ең аз дауыс жинаған округтерде PSD 30%, DA 34% көрсетті. Осындай үрдіс ең көп дауыс бұзылған учаскелерде де байқалды. Wayback Machine
The opposition alleged fraudulent use by the PSD of "supplementary lists", designed to help Romanians in transit to vote. Traditionally, Romanians voted with a cardboard identity card, which was stamped when they voted. Most Romanians now have laminated plastic IDs, to which a printed stamp is affixed when a person votes. However, the stamps can be easily removed. In spite of this, electoral fraud is nearly impossible to commit, as every citizen is assigned to one local voting station, the only location he/she can vote at. The opposition claimed that there were organized "electoral excursions" of PSD supporters who were bussed to various towns to vote several times. This was corroborated by several teams of journalists, who followed the buses. The government attacked the opposition by arguing that 'rumours of fraud' affect Romania's economy and its external credibility. In January 2005, the IMAS institute of statistics released an analysis of the voting results in the 16,824 precincts. In the top 1,000 precincts with the most votes on the supplementary lists, the PSD had 43% to the DA's 23%, while in the precincts with fewest votes on supplementary lists, the PSD had 30% to the DA's 34%. The same trend was true in the precincts with most void votes. Wayback Machine
Президенттікке кандидаттар
Аты Жасөмірлік Әкімшілік тәжірибесі Қатыстылығы және қолдау Alma mater және мамандығы Үміткерлік Траян БэсескуТуған: 1951 (72 жас)Басараби, Констанца округіБухарест қаласының мэрі (2000 сайлау күні)Депутат (1992–2000)Көлік министрі (1991–1992, 1996–1998, 1998–2000)Көлік министрлігінің Теңіз тасымалы жөніндегі мемлекеттік хатшысының орынбасары (1990–1991)Көлік министрлігінің Азаматтық қадағалау инспекциясының директоры (1989–1990)Қатыстылығы: Әділет және Ақиқат альянсыАльянс мүшелері: PNL және PD Мирча чел Бэтрэн Теңіз академиясы (1976)теңізші Адриан НэстасеТуған: 1950 (73 жас)БухарестРумынияның премьер-министрі (2000 сайлау күні)Депутат (1990 сайлау күні)Депутаттар палатасының төрағасы (1992–1996)Сыртқы істер министрі (1990–1992)Қатыстылығы: Ұлттық одақ PSD+PURАльянс мүшелері: PSD және PUR Бухарест университетінің Социология факультеті (1978)Бухарест университетінің Құқық факультеті (1973)құқықтанушы Корнелиу Вадим ТудорТуған: 1949 (74 жас)БухарестҚайтыс болған: 2015, БухарестСенатор (1992 сайлау күні)Бұрынғы президенттік сайлаулар:2000: 28,3% (1-турда 2-орын, 2-турда 2-орын)1996: 4,7% (1-турда 5-орын)Қатыстылығы: PRMБухарест университетінің Философия факультеті (1971)журналист, жазушы Бела МаркоТуған: 1951 (72 жас)Тыргу Секуеск, Ковасна округіСенатор (1990 сайлау күні)Қатыстылығы: UDMRКлуж-Напока қаласындағы Бабеш-Боляй университетінің Филология факультеті (1974)журналист, ақын Георге ЧухандуТуған: 1947 (77 жас)Тимишоара, Тимиш округіТимишоара қаласының мэрі (1996 сайлау күні)Қатыстылығы: PNȚCDТимишоара политехникалық университетінің Құрылыс факультеті (1970)құрылыс инженеры Жижи БекалиТуған: 1958 (65 жас)Вэдени, Брэила округіҚатыстылығы: PNGБухаресттегі "Iuliu Maniu" жоғары мектебі (1978)мал шаруасымен айналысушы, футбол клубының иесі Петре РоманТуған: 1946 (77 жас)БухарестСенатор (1996 сайлау күні)Сыртқы істер министрі (1999–2000)Румыния Сенатының төрағасы (1996–1999)Депутат (1990–1996)Румынияның премьер-министрі (1989–1991)Бұрынғы президенттік сайлаулар:2000: 3,0% (1-турда 6-орын)1996: 20,5% (1-турда 3-орын)Қатыстылығы: Демократиялық күшБухарест политехникалық университетінің Энергетика факультеті (1968)гидроэлектростанция инженеры Георге ДинуТуған: белгісіз датабелгісіз орынҚатыстылығы: белгісізбілім беруі белгісізбарлау офицері Мариан Петре МилуцТуған: 1955 (68 жас)Крайова, Долж округіҚатыстылығы: Халық әрекетіКрайова университетінің Автоматтандыру, Компьютерлер және Электроника факультеті (1980)IT инженеры Овидиу ТудоричиТуған: 1969 (54 жас)Кымпулунг Молдовенеск, Сучава округіКымпулунг Молдовенеск қаласының вице-мэрі (2004 сайлау күні)Қатыстылығы: Румынияны қайта құру одағыЯссы қаласындағы Петре Андрей университетінің Құқық факультеті (1997)сатушы, маркетинг маманы Аурель РэдулескуТуған: 1953 (70 жас)Адамклиси, Констанца округіҚатыстылығы: Христиан демократиялық халық альянсыбелгісіз университеттердің Құқық және Теология факультеттері (белгісіз жылдар)құжырай Раж ТунаруТуған: 1959 (64 жас)Țânțăreni, Горж округіҚатыстылығы: Демократиялық жастар партиясыПетрошани университеті (белгісіз жыл)кен инженеры
Name Lifespan Public Administration Experience Affiliation and endorsements Alma mater and profession Candidacy Traian BăsescuBorn: 1951(age 72)Basarabi, Constanța CountyMayor of Bucharest (2000 election day)Deputy (1992–2000)Minister of Transport (1991–1992, 1996–1998, 1998–2000)Sub Secretary of State for Naval Transportation with the Ministry of Transport (1990–1991)Director of Civil Navigation Inspectorate with the Ministry of Transport (1989–1990)Affiliation: Justice and Truth AllianceAlliance members: PNL and PD Mircea cel Bătrân Naval Academy (1976)seamanAdrian NăstaseBorn: 1950(age 73)BucharestPrime Minister of Romania (2000 election day)Deputy (1990 election day)President of the Chamber of Deputies (1992–1996)Minister of Foreign Affairs (1990–1992)Affiliation: National Union PSD+PURAlliance members: PSD and PUR Faculty of Sociology, University of Bucharest (1978)Faculty of Law, University of Bucharest (1973)juristCorneliu Vadim TudorBorn: 1949(age 74)BucharestDied: 2015, BucharestSenator (1992 election day)Former presidential elections:2000: 28.3% (2nd place, 1st round), 33.2% (2nd place, 2nd round)1996: 4.7% (5th place, 1st round)Affiliation: PRMFaculty of Philosophy, University of Bucharest (1971)journalist, writerBéla MarkóBorn: 1951(age 72)Târgu Secuiesc, Covasna CountySenator (1990 election day)Affiliation: UDMRFaculty of Philology, Babeş Bolyai University, Cluj Napoca (1974)journalist, poetGheorghe CiuhanduBorn: 1947(age 77)Timișoara, Timiș CountyMayor of Timișoara (1996 election day)Affiliation: PNȚCDFaculty of Constructions, Politehnica University of Timișoara (1970)building engineerGigi BecaliBorn: 1958(age 65)Vădeni, Brăila CountyAffiliation: PNG"Iuliu Maniu" High school, Bucharest (1978)shepherd, football club ownerPetre RomanBorn: 1946(age 77)BucharestSenator (1996 election day)Minister of Foreign Affairs (1999–2000)President of the Senate of Romania (1996–1999)Deputy (1990–1996)Prime Minister of Romania (1989–1991)Former presidential elections:2000: 3.0% (6th place, 1st round)1996: 20.5% (3rd place, 1st round)Affiliation: Democratic ForceFaculty of Energy, Politehnica University of Bucharest (1968)hydroelectric powerplant engineerGheorghe DinuBorn: unknown birthdateunknown birthplaceAffiliation: noneunknown educationintelligence officerMarian Petre MiluțBorn: 1955(age 68)Craiova, Dolj CountyAffiliation: People's ActionFaculty of Automation, Computers and Electronics, University of Craiova (1980)IT engineerOvidiu TudoriciBorn: 1969(age 54)Câmpulung Moldovenesc, Suceava CountyDeputy Mayor of Câmpulung Moldovenesc (2004 election day)Affiliation: Union for Romania's ReconstructionFaculty of Law, Petre Andrei University of Iași (1997)salesman, marketing specialistAurel RădulescuBorn: 1953(age 70)Adamclisi, Constanța CountyAffiliation: Christian Democratic People's AllianceFaculty of Law and Faculty of Tehology, unknown universities (unknown years)priestRaj TunaruBorn: 1959(age 64)Țânțăreni, Gorj CountyAffiliation: Democratic Youth PartyUniversity of Petroșani (unknown year)mining engineer
Төраға
Корнелиу Вадим Тюдор Настасені ашық қолдамай, Басескуға қарсы позиция алды. Марко Бела Адриан Настасені ашық қолдады. Георге Цюханду Басескуді ашық қолдады.
Corneliu Vadim Tudor positioned himself against Băsescu, without openly endorsing Năstase. Marko Bela openly endorsed Adrian Năstase. Gheorghe Ciuhandu openly endorsed Băsescu.
Салдары
13 желтоқсанда PUR президенті Дэн Войкулеску олардың DA-мен ортақ сипаттары көп екенін (екеуі де оңшыл-орталық бағытта) және PSD-ден шығу мүмкін екенін айтты, бірақ бір күннен кейін PSD-де қалатынын мәлімдеді. Баспасөз бұл оның коммунистік кезеңіне байланысты қысымның салдары болуы мүмкін деген болжам жасады. 25 желтоқсанда UDMR және PUR DA (Әділет және Шындық) альянсымен одақ туралы хаттамаға қол қойды, ал тағайындалған премьер-министр Калин Попеску Тăричеану болды. Осылайша, PSD оппозицияға кетіп, Әділет және Шындық альянсы (DA), Румыниядағы венгрлердің демократиялық альянсы (UDMR) және Адамгершілік партиясы (PUR, 2005 жылы Консервативтік партия болып қайта аталды) үкімет құрды.
On 13 December, the PUR president Dan Voiculescu hinted that they have more in common with the DA (both have a center right orientation) and that they might break from the PSD, but one day later said that he would remain with PSD. It has been suggested by the press that this could be result of a blackmail about his communist past. By 25 December both UDMR and PUR signed a protocol of alliance with DA (Justice and Truth), with the designated prime minister being Călin Popescu Tăriceanu. Thus, the PSD was left in opposition while Justice and Truth Alliance (DA), the Democratic Alliance of Hungarians in Romania (UDMR), and the Humanist Party (PUR, renamed Conservative Party in 2005) formed the government.