Кіріспе
Кениялық ұзақ қашықтыққа жүгіруші Ричард Челимо (21 сәуір 1972 жыл - 15 тамыз 2001 жыл) – кениялық ұзақ қашықтыққа жүгіруші, 10 000 метрге жүгіру бойынша әлем рекордын сақтаған. Алайда, ол 1992 жылғы Барселона Олимпиадасында өткен даулы 10 000 метрлік жарыста күміс жүлдегер атанғанымен көбірек танымал. Ол сондай-ақ 10 000 метрге жүгіруде жасөспірімдер арасындағы әлем рекордын ұстаған.
Richard Chelimo (21 April 1972 – 15 August 2001) was a Kenyan long distance runner, and a world record holder over 10,000 metres. However, he is best known as the silver medallist in the controversial 10,000m at the 1992 Olympics in Barcelona. He was also a world junior record holder in the 10,000m.
Отбасы мен ру
Келимо Кенияның Маракует аймағында дүниеге келген. Ол Календжин тайпасының мүшесі (кейбір адамдар оны "жүгіру тайпасы" деп атайды). Ол атақты спортшылар отбасынан шыққан, тіпті тайпаластары арасында оның туысы Мұса Киптануи үш рет тік бұрылыс жүгірісінен әлем чемпионы болса, ал інісі Исмаил Кируи 5000 метрге екі рет әлем чемпионы атанды. Ричард Челимо Моника Челимоға үйленді және олар 5 баланың әкесі-шешесі болды.
Жеңіл атлетикадағы мансабы
Шелимоның алғашқы халықаралық жетістігі 1990 жылы Францияның Aix les Bains қаласында өткен кросстан әлем чемпионатының жасөспірімдер секциясында болды, онда ол күміс медальді жеңіп алды. Келимо кенистердің басымдығына байланысты аз назар аударғанмен, олардың командасы 10 рет қатарынан жасөспірімдер титулын жеңіп алды. Дегенмен, жеңіл атлетика қауымдастығы Челимоның талантын көп ұзамай байқады. Сол жылы ол Болгарияның Пловдив қаласында өткен жасөспірімдер арасындағы әлем чемпионатында 10 000 метр қашықтыққа жүгіруде алтын медальді жеңіп алды. Шелимо жарыста өзінің інісі Кируиден 12 секундқа озып шықты, ол кезде Кируи 15 жаста еді. 1991 жылы Токиода өткен әлем чемпионатында 10 000 метр қашықтыққа жүгіруге Кенияның ересектер құрамасына ілікті. Кенияның екінші жүгірушісі ретінде оған Мозес Тануиге қарқынын беру міндеті жүктелді. Ол Тануиді өзінің басты қарсыласы Марокконың Халид Скадан алшақтатып, соңғы айналымда Тануиге алтын медальді жеңіп алуға мүмкіндік берді. Келесі жылы Олимпиада ойындарында Челимо Скамен қайта кездесті. 10 000 метрлік финалдағы үш айналым қалғанда екі спортшы алтын медаль үшін күресіп, көш бастап кетті. Осы сәтте олар Марокконың тағы бір спортшысы Хамму Бутаебті айналып өтті, ол айналып өткеннен кейін де көшбасшылармен бірге қалып қойды. Ереже бойынша, айналып өткен жүгіруші екінші бір жүгірушіге "көмектесе" алмайды, бірақ Бутаебтің әрекеттерін көрермендер спорттық емес деп түсіндіргенімен, ешқандай сөз келісімі болды ма, Ска артықшылық алды ма, әлде Челимо зиян шекті ме, бұл белгісіз болды. Дегенмен, бұл оқиға испандық көрермендерді ашуға тікелейді, ал швед төрешісі Карл Густав Толлемар Бутаебтің жарысына кедергі келтіруге тырысты. Соңғы 150 метрде Ска Челимодан озып, жарысты жеңіп алды және уақытша дисквалификацияланды, осылайша Челимо уақытша Олимпиада чемпионы атанды. Алайда, марокколықтар дисквалификацияға шағымданып, Ска келесі күні таңертең қалпына келтірілді, себебі оны дисквалификациялаған ережеде жаза санкциясы көрсетілмеген еді. 1993 жылы Челимо Стокгольмде 27:07.91 минут көрсетіп, 10 000 метрлік жасөспірімдер мен ересектер арасындағы әлемдік рекордты жаңартты. Ол ересектер арасындағы әлемдік рекордты бес күн ғана сақтап, отандасы Йобес Ондиэки одан озып кетті. Ол 11 жылдан астам жасөспірімдер арасындағы рекордты сақтап тұрды, содан кейін 2004 жылдың 3 қыркүйегінде Алтын лига кездесуінде Угандалық Бонифас Кипроп Торотич 27 минут 04.00 секунд көрсетіп, одан озып кетті. 1993 жылы Германияның Штутгарт қаласында өткен әлем чемпионатында Челимо тағы да маңызды чемпионатта алтын медальді жеңіп ала алмады. Ол үшінші орынға ғана қол жеткізді, себебі ол Тануидің қарқынына және Эфиопияның жаңа жұлдызы Хайле Гебрселассиге жете алмады. Бұл да даулы жарыс болды, себебі Гебрселасси Тануидің өкшесіне басып, ол аяқ киімнен айырылып қалды; эфиопиялық жарысты жеңіп алды.
At the 1993 world championships in Stuttgart, Germany, Chelimo once again failed to win gold at a major championships. He managed only third place as he could not match the pace of Tanui and, a new star from Ethiopia, Haile Gebrselassie. This was another controversial race as Tanui lost a shoe after Gebreselassie stepped on his heel; the Ethiopian went on to win the race.
Спорттан кейінгі өмір
1996 жылы Челимо жеңіл атлетикадан зейнеткерлікке шықты. Туысы Киптануидің сөзіне қарағанда, ол спорттағы ең биік деңгейге жете алмағандықтан көңілі құлазып, зейнеткерлікке кеткен. Ол бұрынғы әскери қызметіне оралып, көп салмақ қосып, шектен тыс ішімдік ішуге көшкен – бұл Генри Рононың тағдырына ұқсас құлдырау. Бірақ, оның достары Тануи мен Уильям Мутволь оны қайта жаттығуларға қайта оралып, денсаулығын жақсартуға ынталандырды. Челимо ақырында жарыс кезіндегі салмағынан 5 кг-ға жуық салмақтан айырылды. Ол 29 жасында ми ісігінен көз жұмды.