Кіріспе

Эфиопияның солтүстігіндегі тау (амба)

Имба Алахе – Эфиопияның солтүстігіндегі тау, немесе амба. Тиграй аймағының Дебубави аймағында орналасқан Имба Алахе, Мекеле қаласынан оңтүстікке Майчевке дейінгі тас жолдың үстінде орналасқан. Стратегиялық маңызды орнының арқасында Эмба Алахеде бірнеше шайқас болған. Энтони Моклердің айтуынша, бұл [а] нағыз амба, жазық үсті, жарықтармен, каньондармен және үңгірлермен жабылған, солтүстік және солтүстік-шығыс жағынан Тюг Габат шатқалының бойымен тік жарлар арқылы өтетін, арт жағынан Анталоның тік құламасына дейін тік түсетін, ал одан әрі Магераның кең даласы жатыр. Ади Гура ауылы таудың солтүстік беткейінде, 2700 метр биіктікте орналасқан. Ірі Амбаладж қаласы таудың оңтүстігінде бес шақырым қашықтықта жатыр.

Геология

Тау негізінен Эфиопияның су тасқыны базальттарының ең жас қатары – Аладжи базальттарынан құралған. Ең соңғы лава ағындарының жасы 15 миллион жыл ғана. Геологиялық құрылымды 1868 жылы британдық экспедициясымен бірге келген геолог Уильям Томас Бланфорд Имба-Алаже атымен атаған. Жол бойындағы жартастарда ақшыл түсті, қабаттасқан көлдік шөгінділердің айқын көріністері байқалады.

Гидрология

Таудың етегінде көптеген бұлақтар бар. Ади Гураидың солтүстік бөлігінде "Мерси" су шаю зауыты орналасқан.

Алагi асуы

Амба Алаги тауының оңтүстік-шығысына қарай үш шақырым жерде Алаги асуы орналасқан. Осы жерде Эфиопияның 2-бағдарламалық тас жолы теңіз деңгейінен 3090 метр биіктіктегі тау қырқасын кесіп өтеді. Оңтүстікке қарай жол 2450 метр биіктіктегі Амбалаж елді мекенінен бастап көтеріле бастайды.

Тарих

Имба Аладже туралы алғашқы айғақ Император Баеда Марьямның (1468–1478 ж.ж.) жылнамасында кездеседі. Ол жеке басымен Имба Аладже маңында тұратын және керуен жолдарына шабуыл жасайтын Добе'а тайпасына қарсы жорыққа қатысқан. 19 ғасырдың басында Рас Вольде Селасси бұл амбаны бақылап, 1811 жылдың 18 тамызында Сабагадистің інісі Гебре Гуроны Расқа қарсы көтерілгені үшін 18 айға түрмеге қамады. 1868 жылы британдықтардың Әбіссинияға жасаған экспедициясы кезінде жағалаудан оңтүстікке қарай Магдалаға салынған жол Имба Аладже арқылы өтті. Бір ұрпақтан кейін тау 1889 жылдың ақпанында Рас Алула Энгида мен Рас Сейум Гебре арасындағы шайқасқа куә болды, сол шайқаста Алула жараланды.

Імба Алахедің бірінші шайқасы

Імба-Алажедегі алғашқы шайқас 1895 жылдың желтоқсан айында болды. 7 желтоқсанда 30 000 эфиопиялық Пиетро Тоселли басқарған 2350 саяқты итальяндық колоннаны талқандады, ал бір күннен кейін, 8 желтоқсанда эфиопиялық император Менелик II генерал Оресте Баратиеридің итальяндық әскерлерін ығыстырып шығарды. Жеңіліске ұшырағаннан кейін итальяндықтар Имба-Алажеден Мекеледегі жартылай дайын бекінісіне қайта шегінді, содан кейін Менелик оны 15 күн бойы қоршады (1896 жылғы 6-21 қаңтар).

Имба-Алаже екінші шайқасы

Екінші Имба-Алаже шайқасы 1941 жылғы мамыр айында Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде, Шығыс Африка кампаниясының бір бөлігі ретінде болды. Таудың ішінде қорғаныс жасақтарын қорғау және жеткілікті оқ-дәрі мен жабдық сақтау үшін тасқа қазылған галереялар болды. Аоста герцогының басшылығымен итальяндық әскерлер өздерін жеңіліссіз деп санады. 4 мамырда генерал-майор Мейннің басқаруымен британдық әскерлер Амба-Алажиге қарсы шабуылды бастады, шығыс және батыс жақтан қысқышпен ұмтылды. Тісті таулы жерде қатаң шайқас болды. 12 мамырда Мейннің әскерлеріне бригадир Дэн Пиэнаардың 1-ші Оңтүстік Африка бригадасы қосылды, бұл бригада Имба-Алажеден 200 миль оңтүстікке орналасқан Дессидегі (20 сәуір) итальяндық гарнизонды жаулап алған болатын. 14 мамырға дейін Имба-Алаже толығымен қоршауға алынды. Келесі күні соңғы шабуыл жоспарланған, бірақ сәтті тиген артиллериялық снаряды итальяндық жанармай қоймасына тиіп, олардың соңғы қалған ішу суына мұнай құйылып, гарнизонды капитуляцияға мәжбүр етті. 1953 жылы Флавио Кальзавара түсірген «Амба-Алаги патрулі» фильмі британдықтарға қарсы итальяндық қорғанысты дәріптейді.

Амба Алагидің үшінші шайқасы

1943 жылы Имба-Алажеде "Войан көтерілісі" атты шешуші шайқас болды. Мекелені басып алғаннан кейін Войан көтерілісшілері оңтүстікке қарай тауға беттеп, онда 2 000 қатарлы әскер мен 8 000 аймақтық сарбаздан тұратын үкіметтік күштерге кездесті. 1943 жылдың 18 қыркүйегінен 6 қазанына дейін Блатта Хайле Мариам Редданың жеке басшылығымен көтерілісшілер үкіметтік бекіністеріне қайталап шабуыл жасады, соңында артиллериялық оқшашу және британдық Бленхейм бомбалаушылары көтерілісшілерді таратып жіберді.