Кіріспе

Джиджига ( , , Jijiga) – Эфиопияның Сомали аймағының астанасы. 1995 жылы Годеден астанасы көшірілгеннен кейін бұл мәртебеге ие болды. Сомалимен шекарадан батысқа қарай 70 шақырым (37 миль) қашықтықта орналасқан Фафан аймағында теңіз деңгейінен 1634 метр биіктікте жатыр. Джиджига дәстүрлі түрде Джидваак Абсаме руының Бартире Гарад Вил Ваалдың орталығы саналады. Халықаралық әуежай оның құрметіне аталған.

Тарих

Джиджига айналасындағы аймақ XIII ғасырда болған ортағасырлық Гидая мемлекетімен байланысты деп саналады. Джиджигаға қатысты ең алғашқы сілтемелердің бірі 1842 жылы У.К. Баркерден келген, ол оны Зейла мен Харар арасындағы керуен жолындағы махалла немесе тоқтау орны ретінде көрсетеді. 1854 жылы британдық саяхатшы Ричард Фрэнсис Бертон Джиджиганы атап өтеді, ол жергілікті сомали (Жидвак) тайпасының мал өсірушілері үшін Бербераға баратын керуен жолындағы құдықтар орталығы болғандығын хабарлайды. Эфиопияның Огаденге жасаған империялық экспансиясы 1891 жылы Джиджигада гарнизондық лагерь құрылуына әкелді, ол кейін Сомали халқы қоныстанған төмендіктерге жасалған әскери науқандар үшін базаға айналды. Британ аңшысы, полковник Суэйн 1893 жылғы ақпан айында Джиджигадан өтіп, оны құдықтардың жанында 25 сарбаздан тұратын гарнизонмен қоршалған бекініс ретінде сипаттады. 1896 жылы Абдулла Тахир Джиджиганың губернаторы болып тағайындалды, бұл Джиджиганың қалалық дамуының бастауы болды. Губернатор Тахир қаланың қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін күндіз-түні жұмыс істейтін қауіпсіздік күштерін құрды, олар негізінен сомали және харари халқынан тұрды, себебі Дервиш жауынгерлері аймақтағы қызметтерін бастаған болатын. И.М. Льюис айтуынша, Дервиштер 1900 жылғы наурыз айында Джиджигаға шабуыл жасады. Дервиштер ауыр шығынға ұшыраса да, эфиопиялық билік жеңіс жариялауға мүмкіндік алды, Саид Мохаммедтің адамы эфиопиялықтардан сомалилердің малын қайтарып алып, олардың күшті екенін көрсетті. Фитаврари Текле Хавариат Текле Мариям сияқты келесі губернаторлар қаланы көшелердің тікбұрышты торы түрінде ұйымдастырды, бекініс салды, бірнеше құдық қазып, ауыл шаруашылығын дамытуға ынталандырды және белгілі бір жер салығын белгіледі. Бұл іс-әрекеттер Огаден сомалилерінің жүрегін жеңіп алды. Екінші итало-эфиопия соғысы кезінде Джиджига Дежазмах Насибу Эммануэльдің штабы және эфиопия армиясының жабдықтау орталығы ретінде қызмет етті. Полковник Наварра басқаратын итальяндық күштер 1936 жылғы 5 мамырдың кешінде қаланы басып алды. Екі күннен кейін, қаладағы қираған эфиопиялық православие шіркеуін тексеріп тұрғанда, маршал Родольфо Грациани жасырын шұңқырға құлап түсті, ол кейіннен оның тұзақ екеніне сенді. Энтони Моклер бұл оқиғаның оның параноидтық ойлауына әсер еткенін және 1937 жылғы 19 ақпанда Грацианиге жасалған қастандықтан кейін болған қатыгездіктерге әкелгенін айтады.

Британдықтар

1941 жылғы 17 наурызда Екінші дүниежүзілік соғыстың Шығыс Африка кампаниясы кезінде Джиджига қаласын британдық 1-ші Африка дивизиясының 23-ші Нигериялық бригадасы басып алды. Бұл оқиға итальяндық гарнизон қаладан кетуінен кейін болды. Бірақ Джиджиганы басып алғаннан кейін британдықтар қаланы эфиопиялықтарға қайтару ісін кешіктірді. Бастапқыда, қала 1942 жылғы 31 қаңтардағы Англия-Эфиопия келісімінде белгіленгендей, Ход аймағының көп бөлігін қамтитын, Қорғалатын аймаққа қосылды. Тек император Хайле Селассиенің табандылығы арқасында екі ел 1948 жылы британдық әскерлерді осы аумақтан шығару туралы келісімді талқылай бастады. Эфиопиялық офицерлер мамыр-шілде айларында британдық офицерлерден басқаруды қабылдаса да, оны беру туралы хаттамаға сол жылдың 24 шілдесіне дейін қол қойылған жоқ. Джиджигада Сомали жастар лигасы (СЖЛ) заңға да, жаңа эфиопиялық әкімшілікке де қарсылық білдіріп, штаб-пәтерінің алдында өз туын көтерді. Огаден провинциясының тағайындалған губернаторы майор Демека британдық әскери әкімшіліктен туды алып тастауды сұрады, ол әлі де билікте болды. Лига жетекшілері туды түсіруден бас тартқанда, полиция оны бронетранспортерде орнатылған пулеметпен түсірді. Содан кейін болған тәртіпсіздіктер кезінде бір полицей қаза тауып, тағы біреуі жараланды, ал полиция халыққа атып, 25 адамды өлтірді. Осыдан кейін Эфиопияда СЖЛ-ға тыйым салынды. Эфиопия революциясының басында 1974 жылғы 13 сәуірде Үшінші дивизияның бөлімшелері жергілікті губернаторды үй қамауына алды. 2007 жылғы 28 мамырда Дергтің құлауын тойлаған Гинбот 20 мерекесі кезінде Джиджига мен Дегехабурда бейбіт азаматтар мен үкімет шенеуніктеріне шабуыл жасалды. Осы шабуылда кем дегенде 16 адам қаза тауып, 67 адам жарақат алды, оның ішінде салтанатты шарада сөз сөйлеген Сомали аймағының президенті Абдулахи Хасан Мохаммед болды. Эфиопия үкіметі шабуылға Огаден ұлттық азаттық фронтын кінәлады. 2008 жылғы 29 мамырда қатты жаңбырдың салдарынан Джиджига өзенінің арнасы бұзылып, қала мен айналасындағы бірнеше кебелені су басып кетті. Су тасқынынан 29 адам қаза тауып, 350 шаңырау үйсіз қалды. Сол жылдың 27 қыркүйегінде Джиджигадағы қонақ үйдің сыртында бомба жарылып, 4 адам қаза тауып, 20 адам жарақат алды. Жергілікті полиция "Аль-Итихад әл-Исламия" ұйымының мүшесі деп күдіктенген бір адамды ұстады.

Демография

2007 жылғы халық санағының мәліметтері бойынша, Эфиопияның Орталық Статистикалық Агенттігі (CSA) Джиджига қаласының жалпы халқы 203 588 адамды құрады, оның ішінде 109 138 ер адам және 94 450 әйел адам болды. Қала тұрғындарының этникалық құрамына сомалилер (168 551, 82,79%), амхаралар (16 837, 8,27%), оромолар (8 775, 4,31%) және гурагелер (4 379, 2,15%) кіреді; қалған этникалық топтар халықтың 2,48% -ын құрайды. Бұл қаладағы сомали руларының ішінде Жидвақ, Акишо, Огаден, Гери Кумбе және Хабр Авал руының Саад Муса тармағы, сондай-ақ Гадабурси және Шекхал руларының өкілдері де бар. 1994 жылғы Сомали аймағындағы халық санағының нәтижелері қанағаттандырмайтындықтан, 1997 жылы қайта санақ жүргізілді. 1997 жылғы санақ бойынша, бұл қаладағы халық саны 65 795 адамды құрады, оның ішінде 33 266 ер адам және 32 529 әйел адам болды. Джиджига қаласының басым діні – ислам. 1997 жылғы мәліметтерге сәйкес, қаланың этникалық құрамында сомалилер 61,58%, амхаралар 23,25%, оромолар 7,32%, гурагелер 4,37% және тиграйлықтар 1,48% құрады; қалған этникалық топтар халықтың 1,99% -ын құрайды. Бұл қала Сомали аймағындағы ең ірі қала болып табылады.

Климат

Джиджиганың климаты субтропикалық тау климаты (Кёппен климаттық жіктелімі: Cwb). Жаңбырлы маусымда өте ылғалды және жасыл, сияқты-ақ Эфиопия тауларының қалған бөлігінде де. Маусымдық айырмашылықтар тек жауын-жаңбырға байланысты, жыл бойы температура таңертең салқыннан қоңырға дейін, ал түстен кейін біркелкі түрде ыстық, бірақ ыстық емес. Екі жаңбырлы маусым бар: негізгі мехер жаңбыры шілдеден қыркүйекке дейін, ал сәуір және маусым айларында қысқа белг жаңбыры жауады. Бұлт жамылғысының аздығына байланысты бега деп аталатын құрғақ маусым таңертең ылғалды маусымнан салқын, бірақ түстен кейін де біршама ыстық, бірақ ылғалдылығы аз.

Экология

Өсімдік жамылғысы қаланың шығысы мен оңтүстігінен Важаале қарай дала болып келеді, ал қаланың солтүстік және батыс бөлігіндегі биік жерлерде жупарлар мен ылғалды орманның шағын аймақтары кездеседі. Бұл жерде бұрын жануарлар көп болған, олар туралы көптеген әңгімелер бар. Мысалы, бұл аймақ бұрын Африкалық жабайы иттің (Lycaon pictus) мекені болған, бірақ қазіргі уақытта адам санының өсуіне байланысты бұл түр жергілікті жерден жойылған болуы мүмкін. Нега Мезелекия өз туған жері туралы естеліктерінде Джиджиганы "Крамнда тауының төменгі жағындағы кең, шексіз аңғардың жиегінде" деп сипаттайды. Көзге көрінетін кең жасыл кеңдіктер, төбелі төбелер мен жазықтардың барлық бағытында көптеген шаруашылықтар орналасқан. Шығыс Эфиопияның биік таулары батысқа қарай бірте-бірте көтеріледі, көшпелі гиеналар паналаған биік шөптер мен әрбір ауладағы қасиетті ағаштар ортаға тартылады. Бұл Сомали аймағындағы ағаштар жыл бойы мол жауынның арқасында зор биіктікке жетеді, ал жергілікті сомалилер бұл жерді барлық тайпалардың мал жаюына пайдаланған. Қаланың барлық жағынан, солтүстікке емес, жақын орналасқан Харарден Әдис-Абебаға дейін, көзге көрінетін қашықтықта биік, жасыл таулармен қоршалған.