Кіріспе
Ежелгі фенноскандиялық қыш ыдыстар
Asbestos ceramic is a type of pottery manufactured with asbestos and clay in Finland, Karelia and more widely in Fennoscandia from around 5000 BC. Some remnants of this style of pottery lasted until as late as 200 AD. These ceramics are able to retain heat longer than other pottery. Occasionally other kinds of pottery that do not contain any asbestos, but do have good insulating properties, are (mistakenly) called "asbestos ceramic". However, some such pottery, called hair thermal pottery, is found with similar shape and decoration, dating from the same period as some of the genuine asbestos containing ceramics, and is discussed below.
Асбест керамикасы – Финляндияда, Карелияда және кеңінен Фенноскандия аймағында шамамен б.з.д. 5000 жылдан бастап жасалған асбест пен саз қосылған қыш ыдыстардың бір түрі. Осы стильдегі ыдыстардың қалдықтары біздің заманымыздың 200 жылына дейін сақталған. Бұл керамика басқа қыш ыдыстарға қарағанда жылуды ұзақ уақыт сақтай алады. Кейде асбест қамтылмаған, бірақ жақсы жылу оқшаулағыш қасиеттері бар қыш ыдыстарды қателікпен "асбест керамикасы" деп атайды. Дегенмен, мұндай ыдыстардың кейбіреулері, "шаш термо ыдыстары" деп аталатындары, ұқсас пішін мен өрнекке ие, асбестті керамиканың кейбір түрлерімен бірдей кезеңде жасалған және төменде талқыланады.
Asbestos ceramic is a type of pottery manufactured with asbestos and clay in Finland, Karelia and more widely in Fennoscandia from around 5000 BC. Some remnants of this style of pottery lasted until as late as 200 AD. These ceramics are able to retain heat longer than other pottery. Occasionally other kinds of pottery that do not contain any asbestos, but do have good insulating properties, are (mistakenly) called "asbestos ceramic". However, some such pottery, called hair thermal pottery, is found with similar shape and decoration, dating from the same period as some of the genuine asbestos containing ceramics, and is discussed below.
Шығу тегі және таралуы
Шамамен 3600 ж.б.д., әдеттегі тісті өрнек керамикасы кеш тісті өрнек керамикасымен алмастырылған кезде, асбестті қышқа қосу практикасы Финляндияның шығысында, Ладога көліне жақын Карелия аймақтарында, сондай-ақ Нева өзені бойында пайда болды. > Осы стильдің ең ықтимал бастауы Финляндиядағы Сайма көлінің жағалауы болып табылады. Финляндияның ішкі аймақтарындағы табылған заттар ең ежелгісі, ал Сайма көлі аймағы – асбесттің көп, жақын және оңай қолжетімді табиғи кен орындары бар аймақтағы жалғыз жер. Финляндияда асбест қосылған керамика б.з.д. 3900–2800 жылдарынан б.з.д. 1800–1500 жылдарына дейін табылған. Солтүстік Скандинавияда асбест керамикасы шамамен б.з.д. 1500 жылдан б.з.д. 500 жылға дейін пайда болғандай көрінеді. Кейбір ғалымдар осы керамикалық дәстүрлер Жоғарғы Волга және Ока аймақтарының ықпалымен қалыптасқанын айтады. Lovozero түріндегі асбест керамикасы Фенноскандияда, Ресейдің Мурманск облысындағы Большой Олений аралында да табылды. Сонымен қатар, осында орыс археологиялық әдебиетінде "ваффе" деп белгілі асбестпен толтырылған кейінгі керамика да табылған. Норвегия және фин әдебиеттерінде керамикадағы ұқсас іздерді белгілеу үшін "текстиль" немесе "көрінетін текстиль" терминдері қолданылады.
The most probable origin of this style of ware is the shores of Lake Saimaa in Finland. Finds from inland Finland are the oldest, and the Lake Saimaa area is the only location in the region with plentiful, nearby, easily accessible natural deposits of asbestos. In Finland, finds of asbestos containing ceramics are known from c. 3900–2800 BCE to c. 1800–1500 BC. In northern Scandinavia, asbestos ware appears apparently from c. 1500 BC to c. 500 BC. Some scholars argue that these pottery traditions were influenced from the Upper Volga and the Oka regions. Asbestos ceramic of Lovozero ware type is also found in Fennoscandia, on Bolshoy Oleny Island in the Murmansk region of Russia. Furthermore, a later type of asbestos laden ware was also found here, known in the Russian archaeological literature as ‘waffe’ ware. In Norwegian and Finnish literature, the usual term for similar impressions on pottery are ‘textile’ or ‘imitated textile’.
Шашы қосылған балшық
Соңында, "шашты температуралы қыш ыдыстар" термині 30%-ға жуық ұсақ тілімделген шаш және шамот қосылған, сұрыпталған жұқа балшықтан жасалған керамикалық ыдыстарды білдіреді. Көбінесе құрамында асбест болмайды (кейбір сынамаларда мардымсыз мөлшерде кездеседі). Бұл керамика асбесттік ыдыстармен салыстырылатын пішінге, өлшемге және беттік өңдеуге (әсемдеуіне дейін) ие. Шаш, керамикалық қоспа ретінде қолданылғанда, қыздыру кезінде күйіп кетеді, нәтижесінде ыдыста әрекетті жұқа тесіктер пайда болады. Бұл термокерамиканың мақсаты белгісіз, бірақ оның жылуды сақтау (оқшаулау) қабілетін зерттеу, оның қандай да бір оқшаулауды талап ететін мақсатта қолданылғанын көрсетеді. Дегенмен, асбесттен өзгеше, шашты балшыққа қосу керамиканың беріктігін немесе жылуға төзімділігін арттырмайды.