Көтеріліс басуға арналған қарулар және аз зиянды оқ-дәрілер

Кіріспе

Атыс қаруының түрі – аз зиянды таратқыш

Қазіргі қолданыста, тәртіпсіздікке қарсы мылтық немесе аз зиянды таратқыш – тәртіпсіздіктерді басу немесе күдіктілерді ең аз зиян мен қауіппен ұстау мақсатында "қауіпсіз" немесе "аз зиянды" оқ-дәрілерді атуға арналған атыс қаруының түрі. Аз зиянды таратқыштар тәртіпсіздікті басуға арналған арнайы атыс қарулары немесе әдеттегі атыс қарулары, көбінесе шабуылдық мылтықтар мен граната таратқыштар болуы мүмкін, олар тиісті оқ-дәрілермен жабдықталған. Оқ-дәрілер көбінесе 12 калибрлі (18,5 мм / 0,729 дюйм) шабуылдық мылтықтарда және 37 мм (1,46 дюйм) немесе 40 мм (1,57 дюйм) граната таратқыштарда кездеседі. АҚШ-та "тәртіпсіздікке қарсы мылтық" термині көбінесе тәртіпсіздікке қарсы қолданылатын шабуылдық мылтыққа сілтеме жасайды.

Химиялық агенттерге арналған оқ-дәрілер

Химиялық заттар үш тәсілмен таратылуы мүмкін: оқ аузынан шашырату, контейнерлер арқылы және «түлкі» құрылғысымен.

Ұңғыманың таралуы

Бұл әдіс ең оңайы: химиялық зат бос ұнтақ түрінде болады және оқ-дәрінің итергіш күшімен таратылады. Бұл оқтар жақын қашықтықта қолданылады, олардың әсері зеңбіректен шамамен 30 футқа дейін жетеді. Бұл әдісті газ маскасы киген операторлар қолдануы тиімді, себебі химиялық зат операторға қарай желмен немесе үрленіп таралуы мүмкін.

Канистрлі оқ-дәрілер

Бұл сондай-ақ газ гранаталары деп аталады және қашықтыққа қолданылады. Олар мылтық гранаталарына ұқсас, қолмен лақтырылатын газ гранаталарына қарағанда дәлдігі мен ұшу қашықтығын арттырады. Операторлар газ маскасысыз да газ гранаталарын қолдана алады, себебі зиянды зат тек соққы тиген жерде таралады. Газ гранаталарындағы зиянды зат газ немесе аэрозоль түрінде шашыратылады.

Фрейт оқ-дәрілері

Бұл жеңіл кедергілерді – мысалы, терезелерді, қуыс есіктерді және ішкі қабырғаларды – тесіп өтуге және олардың ар жағына химиялық заттарды таратуға арналған арнайы газ гранаталары.

Соқтығысу раунды

Шабуылдаушы оқтар түрлі рөлдерге арналған түрлі пішінде, өлшемде және құрамында келеді. Шабуылдаушы оқтар әдеттегі оқтарда қолданылатын қорғасыннан гөрі әлдеқайда төмен тығыздықтағы материалдардан жасалады, олар үлкен және төмен жылдамдықпен атылады. Оқтардың массасы аз, жылдамдығы орташа, ал бетінің ауданы үлкен болу үшін жасалған, бұл оқтың теріге терең енуін немесе ауыр жарақаттарды болдырмауға мүмкіндік береді, сондықтан олар нысанаға тек ауыр соққы береді. Бірақ резеңке немесе пластик оқтардың денеге немесе көзге ауыр жарақаттар келтіргені, ал кейбір жағдайларда өлімге әкелгені туралы хабарлар бар. Шабуылдаушы оқтарды тікелей және жанама ату оқтары деп жіктеуге болады. Тікелей ату оқтарын тікелей нысанаға, мүмкіндігінше нысананың төменгі жағына, соққыдан зақымдануға осал өмірлік органдардан алыс бағыттауға болады.

Батон ұңғылары

Батонды оқтар, көбінесе резеңке немесе пластик оқтар деп аталады, резеңкеден, пластиктен, ағаштан немесе көбіктен жасалған цилиндрлер болып табылады және олардың диаметрі ұңғы қабатының толық диаметріне дейін жете алады. Кішкентай батонды оқтар гильзаға немесе басқа қаптамаға салынуы мүмкін. Батонды оқтар бір ұзын таяқ немесе бірнеше қысқа таяқтарды атуға арналған. Қатты немесе тығыз батонды оқтар секіріп атуға, ал жұмсақ немесе азырақ тығыз батонды оқтар тікелей атуға қолданылады. Батонды оқтарды британдық және израильдік күштердің кеңінен қолдануы салдарынан көптеген болдырмауға болатын өлім жағдайлары туып, үлкен дау тудырып отыр.

Бабан қаптамасы

Бәзекшелік оқтар құс ұшымен толтырылған, берік матадан тігілген қаптан тұрады. Қап икемді болғандықтан, соққыда жазылып, үлкен аумақты қамтиды және тікелей атуға қолданылады. Бәзекшелік оқтар кең және жалпақ пішінде, жақын қашықтықта қолдануға арналған, немесе эллипстік пішінде, ұзақ қашықтықта тұрақтандыру үшін матадан жасалған құйрығымен жабдықталған болуы мүмкін.

Резеңкеден жасалған қақпақ

Бұл, сондай-ақ, "тітіркендіргіш оқтар" деп аталады, диаметрі шамамен бірнеше миллиметр болатын резеңке шарлардан тұрады және тікелей атуға қолданылады. Шағын диаметрі әрбір шардың энергиясын таяқша тәрізді оқтан әлдеқайда аз етеді, бірақ бұл оқтардың ұшу қашықтығын да шектейді. 12 калибрлі қаруларда қолданылатын резеңке оқ-снарядтар, толық диаметрлі, қанатшалары бар резеңкеден жасалған снарядтар болып табылады. Олар ұзақ қашықтықтан, жеке нысаналарға дәл тигізу үшін тікелей атуға қолданылады.

Пікіршік шашы

Бұрыш шашы деп аталатын доптар – капсаициннің бұрыш шашы ерітіндісімен толтырылған, бояу доптарына ұқсас тікелей атуға арналған капсулалар. Олар бұрыш шашын таратудың ұзақ қашықтығын және қолдануға ыңғайлы жолын қамтамасыз етеді. Көптеген түрлерін бояу маркерлерінен атуға болады. Ал кейбір түрлері арнайы жасалған бұрыш шашы тапаншаларынан атуға арналған, олардың ұңғышының жылдамдығы бояу доптарынан жоғары: егер жылдамдық жеткілікті болмаса, доп жарылмайды. Бояу доптарының соққысы сияқты, капсуланың соққысы да жеңіл ауыртпалық тудырады және өзі наразыларды тоқтатуға мүмкіндік береді, бірақ бұрыш шашы капсуланың соққысынан гөрі көбірек наразыларды тоқтатады.

Аз қауіпті атқыштар түрлері

Арнайы жасалған ұшыру құралдары көбінесе үлкен калибрлі қарулар болып табылады, бұрын 25-27 мм (0,98-1,06 дюйм), ал қазіргі үлгілері 37-40 мм (1,46-1,57 дюйм) болады. Қос мақсаттағы қарулар әдетте 12 калибрлі (18,5 мм / 0,729 дюйм) көтерілісші мылтықтар болып табылады, олар арнайы, зиянсыздандыруға бағытталған оқ-дәрілерді атып шығарады. Milkor 37/38 мм және 40 мм Stopper, M79 граната тартқышы, ARWEN ACE және RGS 50M сияқты бір рет атуға арналған үлкен калибрлі ұшыру құралдары көбінесе ашылатын конструкцияға ие. Оқ түтіктері салыстырмалы түрде қысқа болып келеді, нәтижесінде карабин сияқты өлшемдегі қару пайда болады және жақсырақ басқару үшін иық тірегі және/немесе алдыңғы тұтқасы болуы мүмкін. Пистолет түріндегі ұшыру құралдары да бар, бірақ олар көбінесе қысқа қашықтықта химиялық заттарды тарату үшін қолданылады. ARWEN 37 сияқты көп рет атуға арналған үлкен калибрлі ұшыру құралдары әдетте цилиндрінде бес немесе алты оқ ұстайтын револьвер түрінде болады. Қалыпты револьверлерден айырмашылығы, көтерілісшіге қарсы револьвердің цилиндрі тым ауыр болғандықтан, оны оңай айналдыруға болмайды, әдетте алдын ала керілген серіппе немесе сорғы арқылы айналдырылады. Көтерілісшілікке қарсы қолданылатын мылтықтар көбінесе 12 калибрлі болады, себебі көтерілісшілікке қарсы барлық оқ-дәрілер осы калибрде жасалады. Әдетте, Ремингтон 870 және Моссберг 500 сияқты көтерілісшілікке қарсы мылтықтар қолданылады. Көтерілісшілікке қарсы оқ-дәрілердің қуаты төмен болғандықтан, газды және кері импульсті қарулардың механизмдерін жұмыс істету үшін жеткілікті энергия болмайды, сондықтан көтерілісшілікке қарсы мылтықтар қолмен, әдетте сорғымен жұмыс істейді. Көтерілісшілікке қарсы мылтықты пайдаланудың артықшылығы – бұл қарудың екі мақсатқа да қолданылуы және оқ-дәрілерді ауыстыру арқылы көтерілісшілікке қарсы рөлге жылдам ауысу мүмкіндігі. Кемшілігі – ол өлімге әкелуі мүмкін оқтарды атуға қабілетті, сондықтан оны қолданғанда дұрыс емес оқ-дәрілерді пайдаланудан сақтану үшін ерекше сақтық қажет. FN 303 сияқты бұрыш доптарын атуға арналған тапанша, негізінен пейнтбол маркері болып табылады, ол көтерілісшілікке қарсы қолдану үшін жасалған немесе коммерциялық пейнтбол маркерінен өзгертілген. Бұрыш доптарын атуға арналған тапаншалар пейнтбол технологиясына негізделген, тобырларды басқару құралымен толтырылған желатин капсуласынан тұратын арнайы бұрыш спрейлі оқ-дәрілерді пайдаланады. Қарулар қысылған газды қолданады және жартылай автоматты түрде атуды қамтамасыз етеді, ал бұрыш доптары пейнтбол доптары сияқты әрекет етеді, соққанда жарылып, химиялық затты шашыратады. Оларды тікелей ату үшін, яғни нысананы соққыға ұрып, допты жару үшін немесе жанама ату үшін, яғни нысананың жанына жарып, затты нысананың маңына бүрку үшін қолдануға болады. Полиция көтерілісшілерді белгілеу үшін бояу оқ-дәрілерімен зарядталған пейнтбол тапаншаларын қолданатыны белгілі, осылайша полиция оларды кейін оңай анықтап, ұстай алады. Кейбір қарулар судағы ерітінді түрінде көз жасын шығаратын газды шығарады.

Purpose built launchers are commonly large bore guns, formerly 25 to 27 mm (0.98 to 1.06 inches), modern versions are 37 to 40 mm (1.46 to 1.57 inches). Dual purpose guns are usually 12 gauge (18.5 mm/.729 inches) riot shotguns, firing special less lethal shotgun shells. Single shot large bore launchers, such as the Milkor 37/38mm and 40mm Stopper, M79 grenade launcher, ARWEN ACE, and RGS 50M, are generally break open designs. The barrels are relatively short, resulting in a carbine sized gun, and may have a shoulder stock and/or a forward handgrip to provide greater control. Pistol launchers exist, but are generally only used for short range, muzzle dispersing chemical agents. Multishot large bore launchers, such as the ARWEN 37, are usually in the form of a revolver holding five or six rounds in the cylinder. Unlike normal revolvers, the cylinder of a revolving riot gun is too massive to be turned easily by the trigger pull, and is usually turned by a pre tensioned spring or by a pump action. Shotguns used for riot control are nearly always in 12 gauge, as that is the gauge in which nearly all riot control rounds are made. Generally riot shotguns are used, such as some models of the Remington 870 and Mossberg 500. Due to the reduced power of riot control rounds, there is insufficient energy to cycle the actions of gas operated and recoil operated firearms, so riot shotguns are manually operated, usually pump action. The advantage of using a riot shotgun for riot control is that the shotgun is a dual use firearm, and can switch quickly to and from the riot control role by changing the ammunition. The downside is that it can fire lethal projectiles, and so extra care must be taken in its use to prevent the wrong ammunition from being used. The pepper ball gun, an example of which is the FN 303, is essentially a paintball marker, either purpose built for riot control, or modified from a commercial paintball marker. The pepper ball guns use special pepper spray ammunition based on paintball technology, consisting of a gelatin capsule filled with the riot control agent. The guns use compressed gas and provide semiautomatic fire, and the pepperballs act just like paintballs, fracturing on impact and splattering the chemical agent on impact. These can be used for direct fire, to break the balls on the target, or indirect fire, breaking near the target and spraying the agent into the target's vicinity. Police have been known to use paintball guns loaded with paint projectiles, to mark particular rioters so that police can easily identify and arrest them later. Some weapons discharge teargas as a solution in water.

Құқықтық мәселелер

Көп калибрлі ұңғылау құралдары көптеген елдерде қару ретінде қарастырылады. Көтеріліске қарсы қолданылатын мылтықтар – тиісті регламенттерге сәйкес жартылай автоматты мылтықтар болып табылады. Көтеріліс басуға арналған оқ-дәрілер әртүрлі аймақтарда, әдеттегі мылтық оқтарына қарағанда түрлі деңгейде шектелуі мүмкін.

Америка Құрама Штаттары

АҚШ-та үлкен калибрлі ұшыру құралдары BATFE ережелеріне бағынады. 50 калибрден (12,7 мм) асатын және ойықты жиектері бар атыс қарулары Ұлттық атыс қарулары заңы бойынша құрылысын қиратуға арналған құралдар саналады, сондықтан азаматтарға NFA рұқсатысыз тек тегіс жиекті көтеріліс қаруларын ғана сатуға болады; азаматтық нарықта жиі кездесетін түрі – 37 мм оқу оқтарын атуға қолданылатын M203 граната тастағыштарының көшірмелері. 40 мм-лік қарулар көбінесе ойықты жиекті болады және 40 мм-лік гранаталарды атуға мүмкіндік береді; жарылғыш гранаталар тұрақтандыру және оқды дайындау үшін айналуға тәуелді.

Өлім-жітім

Кейбір жағдайларда көтеріліс кезінде қолданылатын қарулар өлімге әкеп соғуы құжатталған, мысалы, 2004 жылдың қазан айында Бостон полициясы FN 303 қаруын қолдану нәтижесінде Виктория Снелгроувтың қаза болуы осыған дәлел.