Кіріспе

Поликарпос Джоркацис (Πολύκαρπος Γιωρκάτζης; 5 шілде 1932 – 15 наурыз 1970) – кипрлік грек саясаткері. Кипр Республикасының алғашқы Ішкі істер министрі болды. Кипр тәуелсіз мемлекет деп жарияланғанға дейінгі кезеңде уақытша Еңбек министрі қызметін де атқарды. Саяси аренаға түсер алдында EOKA үшін күресті. Оның саяси карьерасы Макаридің жақтаушысынан басталып, архиепископтың негізгі саяси қарсыласының біріне дейін жетті. 1970 жылы қаныпешене қаза тауып, өлтірілді.

EOKA жылдары

Жиырма жасында Гиоркацис Кипрдегі британдық үстемдікке қарсы күрескен грек-кипрлік ұйым EOKA қатарына қосылып, Лаертес деген жасырын есімді алды. Ол Никосиядағы EOKA операцияларының аймақтық командирі болды. Оның бірнеше рет сәтті қашулары, соның ішінде 1956 жылғы 31 тамызда Никосия ауруханасынан және 1958 жылғы 2 мамырда Никосия орталық түрмесінен қашулары үшін "Гудини" деп атады. Күрес аяқталғаннан кейін ол колониялық қауіпсіздік күштерінің тұтқынында болғанда қинақ көргенін айтты.

Еңбек министрі

Гиоркацис Кипр Республикасы тәуелсіздік алғанға дейін құрылған өтпелі үкіметте Еңбек министрі болып тағайындалды. Бірақ, Еңбек министрлігін ішкі істер министрі лауазымын атқаратын Тассос Пападопулос тиімді түрде басқарды. Британдық тараптың қысымы салдарынан Макариос бұрынғы ЕОКА мүшесі болған Гиоркацисті, ішкі қауіпсіздік, полиция және барлау қызметіне жауапты Ішкі істер министрлігінен шеттетуге мәжбүр болды.

Ішкі істер министрі

1960 жылы өткен алғашқы сайлаудан кейін архиепископ Макарий III екі адамның министрлік портфелдерін ресми түрде алмастырды. Макарийдің бірінші Министрлер кеңесіндегі бұрынғы ЕОКА министрлеріне тәндей, Джоркацис сол кезде 29 жаста болды. Ол жоғары білімі де жоқ еді. Ішкі істер министрі ретінде Джоркацис полицияны жеке әскері ретінде пайдаланғаны үшін тез танымал болды. Ол сонымен қатар, кең ауқымды ақпарат желісін құрды деген де әңгімелер тарады. Джоркацис 1963 жылдың желтоқсанында басталған қауымдық қақтығыстарда түрік кипрлік ТМТ ұйымымен қарымталасқан, бастапқыда "Ұйым" деп аталған, грек кипрлік "Энозис" жақтастарының құпия қозғалысын басқарды. Джоркацистің "Ұйым" ішіндегі кодолық аты "Акритас" болды, бұл легендарлық Византия батыры Дигенистің тағы бір аты, ол EOKA жетекшісі Георгиос Гривастың псевдонимімен тікелей байланысты. Джоркацис Кипрдегі грек және түрік қауымдары арасындағы қақтығыс жағдайында қолданылатын "Акритас" жоспарының (әрекет жоспары) авторы деп саналады. Бұл құжат баспасөзге тарағаннан кейін танымал болды және оған қол қойылған кодолық атауынан атын алды. Глафкос Клеридеспен бірге ол Кипрдің алғашқы оңшыл-орталық партиясын құрды, оның қатарына көптеген ЕОКА мүшелерін тартты.

Грекияның премьер-министрін өлтірумен байланысты

1968 жылы Джоркатзис Грекиядағы әскери хунтаның билікке келуіне қарсы шыққан грек саяси белсендісі (кейіннен саясаткер) Алекос Панагулиске 1968 жылғы 13 тамызда диктатор Георгиос Пападопулосты өлтіру әрекетінде көмектесуді ұсынды. Панагулис әрекеті сәтсіз аяқталғаннан кейін көп ұзамай тұтқындалды. Джоркатзис идеологиялық себептермен әрекет еткені емес, Панагулисті үлкен жоспардың бір бөлігі ретінде пайдалануға тырысқан болуы ықтимал, себебі Кипр президенті және архиепископ Макариос пен Грекиядағы әскери хунта арасындағы келіспеушіліктер күшейіп жатты. Белгілі болғандай, Джоркатзис бір уақытта дипломатиялық жүктің мүмкіндіктерін пайдаланып, Грекияға жарылғыш заттар мен қару-жарақ жіберуге тырысқан. Оған қандай қиындықтар болса да, Панагулис ештеңе айтпады. Бірақ Джоркатзиспен байланыс хунтаға белгілі болды, және Кипр Республикасының президенті архиепископ Макариос хунтаның талабымен Джоркатзистің отставкасын сұрауға мәжбүр болды. Диктатор Георгиос Пападопулос, өлтіру әрекетінің нысаны, бір жыл бұрын Джоркатзистің тұңғыш баласы Константиностың крещениесінде оның куәсі болған, бұл Пападопулосты ерекше ашуландырды.

Құрлық

Бір аптадан кейін Джоркацис Миа Милия ауылының сыртындағы ашық жерде жасырын кездесуге барды. Ол жақын серігінен онымен бірге жүруін сұрады, бірақ оны кездесу орнынан біршама қашыққа түсіріп, жалғыз өзі көлікпен жолға түсті. Джоркацистің машинасы кездесу орнына жеткенде, екінші көліктің ішіндегілер автоматты қарудан оқ ашты. Содан кейін олардың бірі Джоркацистің машинасына жақындап, оған соңғы соққысын берді. Олар көлікпен кетіп, Джоркацисті сол жерде өлтіріп қалдырды. Тергеуді жүргізген полиция офицері Фанис Деметриу тез арада дәлелдер тапты, ол дәлелдер Макариостың құзырындағы екі грек офицеріне нұсқау берді, олар бұрыннан "Гермес" жоспарына қатысқандары анықталған еді. Бұл туралы басшылығына хабарлағаннан кейін Деметриу істен алынды. Аталған екі грек офицері бірнеше аптадан кейін ғана сұраққа тартылды, ол кезде олар кісі өлтірілген түні қайда болғандары туралы бірдей мәлімдеме жасады. Олар екеуі де одан кейін аралдан кетіп, енді қайтып оралған жоқ. Джоркацистің жесірі Фотини күйеуінің қайтысынан екі жыл өткен соң сол кездегі Еңбек министрі Тассос Пападопулосқа тұрмысқа шықты. Пападопулос пен Джоркацис жақын дос болған, ал Пападопулос Джоркацистің үйлену тойында куә болған. Джоркацис Республика Президентін өлтіру операциясын жоспарлап, орындаған және соттар оның осы істегі рөлін мойындағанмен, оның есімімен жыл сайынғы шіркеу қызметіне грек кипрлік саяси элитасының көрнекті өкілдері қатысады және кем дегенде бір көше оның атымен аталады. Оның өмірінің ең маңызды жақтарын көрсетіп тұратын мұражай оның туған жері Палайхориде жұмыс істейді, ол 2002 жылы сол кездегі президент Глафкос Клеридес тарапынан ресми түрде ашылды.

Дәйексөздер

Қазір кез келген нәрсе болуы мүмкін. Макариос үшін адамдар лимон сияқты: оларды құрғақ қысып шығарған соң, ол оларды тастап кетеді. 1970 жылғы 8 наурызда Макариосқа жасалған сәтсіз қастандықтан кейін айтылған. Георкацис Бейрутке қашуға тырысқанда ұшақтан түсірілді.