Кіріспе
Джордж Вашингтон университетінде ашық үкіметті қолдау және тергеуші журналистикамен айналысатын коммерциялық емес ұйым – Ұлттық қауіпсіздік мұрағаты, Вашингтон қаласындағы Джордж Вашингтон университетінің кампусында орналасқан үкіметтік емес, коммерциялық емес зерттеу және архивтік мекеме. 1985 жылы үкіметтің құпиялылығының артуын тексеру мақсатында құрылған. Ұлттық қауіпсіздік мұрағаты – зерттеуші журналистика орталығы, ашық үкіметтің жақтаушысы, халықаралық қатынастарды зерттеу институты және федералды үкіметтен тыс АҚШ құпиясы ашылған құжаттардың ең ірі қоймасы. Ұлттық қауіпсіздік мұрағаты АҚШ-тың Ақпараттық еркіндік туралы заңын (АЭЗ) коммерциялық емес жетекші пайдаланушы ретінде қолданып, 35 жылдан астам тарихында 15 миллионнан астам мемлекеттік құжаттардың құпиясы ашылуына ықпал етті және 70 000-нан астам АЭЗ және құпияны жою туралы өтініш берді.
The National Security Archive is a 501(c)(3) non governmental, non profit research and archival institution located on the campus of the George Washington University in Washington, D. C. Founded in 1985 to check rising government secrecy. The National Security Archive is an investigative journalism center, open government advocate, international affairs research institute, and the largest repository of declassified U. S. documents outside the federal government. The National Security Archive has spurred the declassification of more than 15 million pages of government documents by being the leading non profit user of the U. S. Freedom of Information Act (FOIA), filing a total of more than 70,000 FOIA and declassification requests in its over 35+ years of history.
Ұйым тарихы және марапаттары
Негізін қалаушы, бұрынғы «Вашингтон Пост» газетінің тілшісі Скотт Армстронг пен Сенаттың Уотергейт комитетінің қызметкерлерінің басшылығымен 1985 жылы журналистер мен тарихшылар ұлттық қауіпсіздік саясаты зерттеулерін және қоғамдық пікірталасты дамыту мақсатымен Ұлттық қауіпсіздік мұрағатын құрды. 1992 жылдан бері Том Блантон басқаратын Ұлттық қауіпсіздік мұрағаты, ашық үкіметті қолдау арқылы, бұрын құпия болған үкіметтік құжаттарды жариялауға итермелеу үшін Ақпараттық еркіндік туралы заңды (FOIA) пайдаланады, оның жинақтарын талдап, жариялайды, соның арқасында ұлттық қауіпсіздік құпиясына қарсы күресін жалғастыруда. Ұлттық қауіпсіздік мұрағаты көптеген маңызды үкіметтік құжаттарды алған, соның ішінде: АҚШ Ұлттық мұрағатында ең көп сұралған фотосуреттің түпнұсқасы – 1970 жылғы 21 желтоқсанда президент Ричард Никсонның Элвис Преслимен кездесуінің суреті; Агенттіктің ондаған жылдар бойындағы заңсыз әрекеттерін көрсететін ЦРУ-дың «Отбасылық зергерліктері» тізімі; Ұлттық қауіпсіздік агенттігінің (NSA) 1600 америкалықтың бақылау тізімі туралы сипаттамасы, онда азаматтық құқықтар қозғалысының жетекшісі Мартин Лютер Кинг, боксшы Мұхаммед Али және саясаткерлер Франк Черч пен Говард Бейкер сияқты көрнекті тұлғалар бар; 51-аймақты ЦРУ-дың ресми түрде алғаш рет мойындауы; Президентке шабуыл жасалған жағдайда АҚШ-тың «толыққанды ядролық жауап» беру жоспары; 2003 жылдың желтоқсанында АҚШ әскерлері ұстағаннан кейін Саддам Хусейнмен жасалған 25 сұхбаттың ФБР транскрипттері; Осама бин Ладеннің ісі және Суық соғыс бойынша ең толық құжаттар жинағы, соның ішінде Куба ракеталық дағдарысы және 1983 жылғы «Епті садақшы» жаттығуы кезіндегі ядролық қақтығыс қаупі. 1998 жылы Ұлттық қауіпсіздік мұрағаты CNN-нің «Суық соғыс» телесериалы үшін Джордж Фостер Пибоди сыйлығын бөлісті. 1999 жылы Ұлттық қауіпсіздік мұрағаты Джордж Полк сыйлығын жеңіп алды, мақтау қағазында былай делінген: «журналистер мен ғалымдардың мыңдаған іздеулерін жеңілдеткені үшін». Архив, қайырымдалық қорлар мен өзінің басылымдарынан түсетін табыс есебінен қаржыландырыла отырып, маңызды құжаттарды іздеу және жариялау, президенттік электрондық хаттар сияқты үкіметтік деректерді сақтау үшін сотқа жүгіну, файлдарды дұрыс жіктеуге ықпал ету және маңызды ашылуларға әкелген зерттеулерді демеушілік ету үшін бірегей институтқа айналды. 2005 жылдың қыркүйегінде Архив жаңалықтар мен деректі фильмдер саласындағы ең үлкен жетістіктері үшін «Эмми» сыйлығын жеңіп алды. 2005 жылы Forbes Best of the Web журналы Архивтің «Ақпараттық еркіндік туралы заң бойынша бюрократтардың тыныштығын бұзуда» екенін мәлімдеді. 2007 жылы Халықаралық саяси ғылымдар қауымдастығы Архивті «Саяси ғылымдар бойынша ең үздік 300 веб-сайттың» бірі деп атады. 2011 жылдың ақпан айында Ұлттық қауіпсіздік мұрағаты «жаһандық дипломатияның құпия әлемін ашып, жариялаған және жұртшылықтың білу құқығын қолдағандығы үшін» Тафтс университетінің доктор Жан Майердің жаһандық азаматтық сыйлығын жеңіп алды. 2003–2014 жылдар аралығында Архив Висконсин университетінің Интернет Скаут есебінен 54 сілтеме алды, олар «интернеттегі ең құнды және беделді ресурстар» деп танылды. 2018 жылы Колледж және зерттеу кітапханаларының қауымдастығының Choice журналы «Digital National Security Archive» журналын «Ең көрнекті академиялық есімдердің» бірі деп атады. 2021 жылы «Вашингтон Пост» газетінің тілшісі Крейг Уитлок «Ұлттық қауіпсіздік мұрағаты федералды агенттіктерден құпия ақпаратты алу арқылы елге құнды қызмет көрсетеді» деп жазды.
Қаржыландыру
Ұлттық қауіпсіздік мұрағаты жарияланымдардан түсетін табысқа, жеке тұлғалардан және Нью-Йорк Карнеги корпорациясы, Форд қоры, Уильям және Флора Хьюлетт қоры, Джон С. және Джеймс Л. Найт қоры, Джон Д. және Кэтрин Т. Макартур қоры, сондай-ақ Ашық қоғам қоры сияқты қорлардан алынатын гранттарға сүйенеді. Оның жылдық бюджеті 3 миллион доллар көлемінде. Ұлттық қауіпсіздік мұрағаты мемлекеттік қаржыландыруды алмайды. 2010 жылы ол Федералды үкімет тарихы бойынша маңызды жарияланым жасағаны үшін Федералды үкімет тарихы қоғамынан Генри Адамс сыйлығын, ал Американың сыртқы қатынастары тарихшылары қоғамынан Линк Кюль сыйлығын алды. Ұлттық қауіпсіздік мұрағаты халықаралық істердегі маңызды тақырыптар бойынша жаңалықтар құжаттарын электрондық анықтамалық жинақтар түрінде мұрағаттың веб-сайтында тұрақты түрде жариялайды. Бұл сайтқа жыл сайын 2 миллионнан астам адам кіреді және олар күн сайын 13,3 гигабайттан астам ақпарат жүктейді. Қазіргі таңдағыда 800-ден астам анықтамалық жинақ қолжетімді. Ұлттық қауіпсіздік мұрағаты сонымен қатар құпия ақпаратты ашу және жаңалықтар туралы "Жетілмеген" блогында жиі жариялайды.
Сот іс-әрекеттері
Ұлттық қауіпсіздік мұрағаты АҚШ үкіметіне қарсы 50-ден астам ақпараттық еркіндік туралы сот процесіне қатысты. Сот процестері Куба дағдарысы кезінде Кеннеди мен Хрущевтің хаттарынан бастап, Ирак және Ауғанстандағы соғыста қаза тапқан американдықтардың мәйіттері байраққа оралған табыттарымен үйге оралу салтанатының бұрын цензураланған суреттеріне дейінгі құжаттардың құпиясынан ажыратылуына әкеп соқты. Мұрағаттың ақпараттық еркіндік туралы ісі Пентагонды 2001-2006 жылдары қорғаныс министрі болған Дональд Рамсфельдтің 15 000 «қар ұпасы» меморандумындарын жариялауға мәжбүр етті, бұл Джордж Полк сыйлығының иегері атанған «Афғанстан құжаттары» сериясы үшін маңызды дәлел болды. Тағы бір мұрағаттың сот ісі Мемлекеттік департаментті Клинтон әкімшілігі кезінде мемлекеттік хатшының орынбасары Строб Талбот жасаған меморандумдарды, жазбаларды және жоғары деңгейдегі кездесулердің стенограммаларын құпиясыздандыруға мәжбүр етті, бұл Кеңес Одағының ыдырауынан кейінгі алғашқы он жылдағы АҚШ-Ресей қарым-қатынастарына ерекше назар аударды. Ұлттық қауіпсіздік мұрағаты Ақ үйдің электрондық поштасын және басқа да электрондық деректерді сақтау жөніндегі маңызды сот процестерін бастады. 1989 жылдың қаңтарында Армстронг пен Рейган арасында басталған және Рональд Рейган, Джордж Буш және Билл Клинтон президенттеріне қарсы жалғасқан Ақ үйдің электрондық поштасы бойынша алғашқы сот ісі электрондық поштаны үкіметтік дерек ретінде қарастыру қажеттігін анықтады, нәтижесінде 1980-жылдар мен 1990-жылдардағы 30 миллионнан астам Ақ үй электрондық поштасы сақталды. 2007 жылы Джордж Буш әкімшілігіне қарсы және 2009 жылы Обама әкімшілігімен шешілген екінші Ақ үй электрондық поштасы бойынша сот ісі 2003 жылдың наурызынан 2005 жылдың қазанына дейін Ақ үйдің компьютерлерінен жойылған 22 миллионнан астам Ақ үй электрондық поштасын қалпына келтіруге және сақтауға мүмкіндік берді. Мұрағаттың Ақ үйдің электрондық жазбаларын сақтау үшін жылдар бойы жүргізген сот процестері, көптеген ғылыми және қоғамдық мүддедегі серіктестермен бірлесіп, бірнеше pro bono заң фирмаларының қолдауымен, 1980-жылдардағы Рейган Ақ үйіндегі IBM PROFs хабарламаларынан бастап, 2020 жылғы Трамп Ақ үйіндегі WhatsApp хабарламаларына дейін миллиардтан астам электрондық пошта мен электрондық хабарламаларды сақтауға әкеп соқты. Трамп жылдары (2017-2021) Мұрағат Ақ үйдегі жазбаларды сақтау тәжірибесіне және оның болмауына қарсы бірқатар істер қозғады. Президент Трамптың жазбаларды сақтау жөніндегі алғашқы әрекеттерінің бірі Ақ үйге келген қонақтардың журналын жариялауды тоқтату болды. Бұл журналдарды құпия қызмет қонақтарды тексеру кезінде сақтап, бұрын Обаманың Ақ үйі оны онлайн режимінде жариялаған болатын. 2017 жылдың сәуірінде Ұлттық қауіпсіздік мұрағаты Колумбия университетіндегі Knight First Amendment Institute және Вашингтондағы Азаматтардың жауапкершілігі мен этикасы (CREW) ұйымдарымен бірлесіп, құпия қызметтің бас агенттігі – Отандық қауіпсіздік департаментіне қарсы FOIA сот ісін (Дойл DHS-ге қарсы) қозғады, мақсаты журналдарды жариялауды жалғастыру болып табылды. Нәтижесінде Нью-Йорктегі федералды судья және 2-ші апелляциялық сот Трамп әкімшілігінің құпия қызмет деректерін FOIA-ға жатпайтын президенттік деректерге айналдырғанын шешті. Мұрағат Вашингтондағы Азаматтардың жауапкершілігі мен этикасы ұйымымен бірлесіп, Трамп әкімшілігінің әңгімелерді немесе әңгімелердің жазбаларын автоматты түрде жоятын мессенджерлік бағдарламаларды пайдалануына қарсы сотқа шағым түсірді. Бұл сот ісі, Вашингтондағы жауапкершілік пен этика үшін азаматтар және басқалар. Trump және басқалар. 2017 жылдың 22 маусымында тіркелді. 2017 жылдың наурыз айында АҚШ-тың аудандық сотының судьясы Кристофер Р. Купер бұл акт президентке «үлкен дискрециялық өкілеттіктер» беретінін және президентке «әкімшілік, тарихи, ақпараттық немесе дәлелді құндылығы жоқ» жазбаларды жоюға мүмкіндік беретінін мәлімдеді. DC Circuit Купердің шешімін қолдады, бірақ округ судьясы Дэвид Тэтел шешімде бірден жоғалатын хабарламалар «Ричард Никсонның арманы ғана болатын» технологияны білдіретінін атап өтті. 2020 жылдың желтоқсанында Мұрағат Американың сыртқы қатынастары тарихшылары қоғамы, Америка тарихи қауымдастығы және Вашингтондағы Азаматтардың жауапкершілігі мен этикасы (CREW) қоғамдық мүдделер тобымен бірлесіп, Ақ үй мен Ұлттық архивті айыпталушылар ретінде атап, федералды соттан Трамп-Байден кезеңінде құжаттарды жоюға қарсы уақытша тыйым салу туралы бұйрық беруін сұрады. Әділет департаментінің заңгерлері сол кездегі округ судьясы Кетанджи Браун Джексонға сот процесі нәтижесінде Ақ үйдің барлық жазбаларына қатысты сотқа шақыру жасалғанын, сондықтан уақытша тыйым салу қажет емес екенін мәлімдеді. Байден кезеңінен кейін үкімет судья Джексонға және талапкерлерге барлық президенттік жазбалар, соның ішінде Ақ үйдің жетекші қызметкерлері жасаған WhatsApp хабарламалары сақталғанын хабарлады. Кейіннен Ұлттық архив Трамптың жазбаларының көптеген қораптары жоқ екенін, оның ішінде Солтүстік Корея жетекшісі Ким Чен Ынмен алысқан хаттары да бар екенін анықтады және нәтижесінде Мар-а-Лагоға ФБР рейд ұйымдастырылды.
Розмари сыйлығы
Әр жыл сайын Ұлттық қауіпсіздік мұрағаты мемлекеттік мекемені ашық үкімет жұмысындағы ең нашар нәтижелері үшін "Розмари" сыйлығына ұсынады. Бұл сыйлық президент Никсонның хатшысы Роза Мэри Вудстың құрметіне аталған, ол Ватергейт ісіне қатысты маңызды таспаның 18 жарым минутынан жойылған бөлігінің авторы. Бұрынғы "жеңімпаздар" қатарында Әділет министрлігі, Федералдық бас ақпараттық офицерлер кеңесі, ФБР, Қаржы министрлігі, Әуе күштері, Ұлттық барлау директоры Джеймс Клэппер, Құпия қызмет, Ақ үй және Орталық барлау қызметі бар.
Конференциялар
Архив оншақты ірі конференцияларды ұйымдастырды, демеушілік етті немесе бірлесіп ұйымдастырды. Олардың қатарына 2002 жылы Гаванада және 1996 жылы Будапештте өткен тарихи конференциялар жатады. Кубалық зымыран дағдарысының 40 жылдығына орай өткен Гаванадағы конференция барысында Куба президенті Фидель Кастро және АҚШ-тың бұрынғы қорғаныс министрі Роберт Макнамара жаңадан жарияланған құжаттарды талқылады. Онда АҚШ президенті Джон Ф. Кеннеди 1962 жылғы қаңтарда кеңестік лидер Никита Хрущевтің күйеуі Аджубеймен кездесуде, АҚШ-тың «Түйеқұм шығанағындағы» жеңілісін 1956 жылғы Венгрияға жасалған кеңестік басқынмен салыстырғандығы көрсетілді. 1996 жылғы Будапешт конференциясы, Архивтің «Ресейде және Шығыс Еуропадағы ашықтық жобасы» мен «Қышқы соғыс» халықаралық тарих жобасының, сондай-ақ ресейлік және шығыс еуропалық серіктестердің бірлескен күш-жігерімен өткізілді. Конференция 1956 жылғы көтеріліске арналды және Архив, CWIHP және Цейтхисторише Форшунг орталығы ұйымдастырған «1953 жылғы дағдарыс және Еуропадағы Қышқы соғыс» тақырыбындағы халықаралық конференцияда маңызды орын алды. Оксфорд университетінің тарихшысы Тимоти Гартон Эш конференцияны «құжаттар мен естеліктердің, жазба және ауызша тарихтың осы драматикалық қақтығысы ешқандай жай ғана шара емес» деп атады. Ұлттық қауіпсіздік архивінің басқа да маңызды конференцияларына 1997 жылы Ханойда өткен конференция кіреді, онда қорғаныс министрі Роберт Макнамара өзінің вьетнамдық әріптесі генерал Во Нгуен Гиаппен кездесті, сондай-ақ АҚШ-Иран қатынастары тақырыбында өткен бірқатар конференциялар бар. 2016 жылдың желтоқсан айында Архив Карнеги корпорациясы, Ядролық қауіп бастамасы және Карнеги қорымен бірлесіп, кеңестік кезеңнен кейінгі ядролық қаруды сақтауға көмектескен Нанн-Лугар заңының 25 жылдығына арналған конференция өткізді. Конференцияға сенаторлар Сэм Нанн мен Ричард Лугар, сондай-ақ ресейліктер, қазақтар және американдықтар сияқты Нанн-Лугар заңының басқа да ардагерлері қатысты. Шара АҚШ Сенатының Кеннеди Какус залында өтті және өзара қауіпсіздіктің болашағы мен АҚШ-Ресей қарым-қатынастары талқыланды.
Other noteworthy conferences the National Security Archive took part in include a conference held in Hanoi in 1997, during which Defense Secretary Robert McNamara met with his Vietnamese counterpart, Gen. Võ Nguyên Giáp, and a series of conferences on U. S. Iranian relations. In December 2016 the Archive, with the Carnegie Corporation, the Nuclear Threat Initiative, and the Carnegie Endowment, hosted a conference on the 25th anniversary of the Nunn Lugar nuclear threat reduction legislation, which helped secure post Soviet nuclear weapons. The conference, attended by Senators Sam Nunn and Richard Lugar as well as other Nunn Lugar veterans including Russians, Kazakhs, and Americans, was held in the Kennedy Caucus Room of the U. S. Senate and discussed the future of mutual security and U. S. Russian relations.