Кіріспе
Құс түрлері
Жалынға құс (Regulus goodfellowi), сондай-ақ Тайваньдық отқа құс деп те белгілі, Regulidae тұқымдағы құстардың бір түрі. Ол Тайвань тауларына ендемик.
Сипаттама
Жалынды тоқылдақ – кішкентай қысқа тұрқы бар құс, сырттан қарғадай көрінеді. Оның ұзындығы шамамен 9-10 см, салмағы 7 г шамасында, бұл Тайваньның эндемикалық құс түрлерінің арасындағы ең кішісі, сонымен қатар әлемдегі ең кішкентай және ең әдемі түсті құс. Басының үстіңгі бөлігі сары және қызғылт сары түсті, қара тақтайшалары бар. Қара көздің айналасындағы ақ қауырсындар оған екі қара көздің болуын сипаттайды. Ең ерекше белгісі – басының үстіндегі сары-қызғылт крест тәрізді шошасы, осы шошасының құрметіне осылай аталған. Аналықтарының тақтайшасы толығымен сары, ал аталықтарының ортасы қызғылт сары. Аталықтары қозғанда шошасын тік көтереді. Көздің үстіндегі жолағы (суперцилий) өте кең, ал маңдай және бетінің екі жағы ақшыл. Жұқа, қысқа қара жамбас жолағы бар. Төсі ақшыл, ал тамағы, құлақ қауырсындары мен мойнының бүйірлері сұр. Арқасы жасыл, ал қылтық және қабырғалары сары. Қарнының ортасы ақшыл-қоңыр. Қанаттарында кең ақ ұштар бар, олар қанат жолағын құрайды. Аяқтары қызғылт түсті. Олардың дауысы жоғары, үш буынды "си-си-си" деп келеді, ал әні жоғары ноталар тізбегінен тұрады.
Таксономия
Кішкентай құстар – бұл құстардың шағын тобы, кейде Ескі әлемнің сүрегіне (құс тұқымдасына) жатқызылады, бірақ көбінесе дербес отбасы ретінде қарастырылады, әсіресе соңғы зерттеулер көрсеткендей, сыртқы ұқсастықтарға қарамастан, олардың басына орналасқан қыртыстары таксономиялық тұрғыдан сүректен (құс тұқымдасынан) мүлдем бөлек. Regulidae отбасысының және Regulus туысының атаулары латын тіліндегі regulus сөзінен алынған, ол "патша" деген мағына беретін rex сөзінің кішіртілген түрі, және ересек құстардың ерекше қызғылт немесе сары түсті қыртыстарына сілтеме жасайды. Тайвань отшаңының түрін шотланд орнитологы Уильям Огилви Грант 1906 жылы ағылшын саяхатшысы және орнитологы Уолтер Гудфеллоудың жазбаларынан ресми түрде сипаттаған. Жалынды қыртыс кейде отты қыртыстың бір түрі деп есептелген, бірақ оның аумақтық әндері Гималай алтын қыртысының түрлеріне ұқсас, ал генетикалық мәліметтер оның осы түрмен тығыз байланысты екенін, ал отты қыртыспен тек қана алыс туыс екенін көрсетеді. Жалынды қыртыстың эволюциялық тамыры алтын қыртыстың тамырынан 3,0–3,1 миллион жыл бұрын бөлініп шыққан.
Таралуы және мекендейтін ортасы
Ол әдетте теңіз деңгейінен 2000 м жоғары, қылқан жапырақты ормандардағы мәңгі жасыл ағаштарда мекендейді, бірақ ең көп кездесетін биіктігі 2500 м-ден аспайды және 3700 м-ге дейін жетеді. Оның мекендейтін тауларына Алишан, Да Ю Лин, Хехуаншан, Ю Шан және Аммашанның жоғары аймақтары жатады. Олар көбінесе қылқан жапырақты ағаштарда тамақтанады және әдетте орман қапталында кездеседі, бірақ кейде төменгі жапырақтарға да түседі. 1993 жылдан 2004 жылға дейін жүргізілген құс санақтарының деректеріне сүйене отырып, Тайваньның 17 эндемикалық құс түрінің таралуын талдау нәтижесінде оттықырқын сирек кездесетін түрлерге жатқызылды (Formosan magpie, Taiwan bush warbler, сары tit және Taiwan barwing). Зерттеу көрсеткендей, оттықырқын жоғары және орташа биіктіктегі қылқан жапырақты ормандарда, сондай-ақ жоғары биіктіктегі кең жапырақты аралас ормандарда, негізінен теңіз деңгейінен 2000–3600 м биіктікте кездеседі. Осы құстың тіркелген жерлерінің орташа биіктігі шамамен 2550 м құрайды, бұл барлық эндемикалық құстардың арасында ең жоғары көрсеткіш. Оның мекендейтін жерлеріндегі орташа температура барлық 17 эндемиктердің арасында ең төменгі көрсеткішті, ал жылу индексі ең суық болды, сондай-ақ бес сирек кездесетін түрдің арасындағы жылдық жауын-шашын мөлшері ең жоғары болды. Дегенмен, өсімдік жамылғысы және адамның әсеріне қатысты таралуы басқа түрлерге ұқсас.
Мінез-құлық
Жалынбас құстар белсенді және тынышсыз құстар, олар қанатында секіріп, қанат қағу арқылы қозғалады. Бұл көңілді әнші құстар көбінесе жалғыз болады, бірақ өз түрлерінің шағын, бірікпеген топтарымен, сондай-ақ көміршілер мен еуразиялық ағашқарлармен бірге белсенді түрде жылжып жүреді. Ұшуы әлсіз және жылдам. Олардың көбею биологиясы жақсы зерттелмеген.
Тамақтандыру
Жалынқұрттар негізінен жәндіктермен қоректенеді. Бұл құстарды қылқан жапырақты ормандардағы ағаштардың бұтақтары мен жапырақ қабықтарында жәндіктер мен олардың дернәсілдерін жеп, жапырақтан сабаққа дейін тіксіз ұшып, жинап жатқандарын көруге болады. Сирек жағдайларда шөптесін өсімдіктер мен жидектерді де жейді. Тароко ұлттық паркіндегі қылқан жапырақты ормандардағы альпілік орман құстарының тамақтану экологиясын зерттеу көрсетті, еуропалық жаңғақтар, көміршіктер, жасыл арқалы құстар және қара мойынды құстармен салыстырғанда, жалынқұрттар ең көп бейімделген тамақтанушылар болып табылады. Олар ағаштың барлық бөлігін пайдаланады, басқа түрлер сияқты, ағаштың белгілі бір бөліктеріне ғана маманданбайды, және көктем мен жазда олар осы түрлермен аралас топта тамақтануға қатысады.
Дауыс
Жалынбас құстардың жіңішке, өткір және жоғары тонды дауысы бар, "зи-зи-и". Жақыннан шулы естілсе де, дауысы жұмсақ және алысқа жетпейді.