Кеңес Одағындағы Машинно-тракторлық станциялар тарихы

Кіріспе

Машина трактор станциясы (Машинно тракторная станция, МТС) – колхоздар пайдаланатын ауыл шаруашылығы техникасын меншіктену және күтіп ұстау жөніндегі мемлекеттік кәсіпорын. Әр МТС шамамен 40 колхозға қызмет көрсетті. Алғашқы МТС Одесса облысында (Шевченковская МТС) ұйымдастырылды. МТС 1928 жылы ауыл шаруашылығы техникасы мен техникалық мамандардың ортақ ресурсы ретінде енгізілді. Хрущевтің өмірбаяуын жазған Уильям Таубман оларды былай сипаттайды: "Атауынан көрініп тұрғандай, МТС – ауылдық мекемелер, олар колхоздарды ауыл шаруашылығы техникасымен және оны басқаратын адамдармен қамтамасыз етті. Олар 1920 жылдардың соңы мен 1930 жылдардың басында құрылды, сол кезде колхоздар өз жабдықтарын басқаруға тым әлсіз және нашар ұйымдастырылған еді. Идеологиялық тұрғыдан алғанда, колхоздар меншіктің "кем" түрі саналды (теория бойынша олар мемлекетке емес, ұжымға тиесілі болды); сондықтан олардың "өндіріс құралдарының" бір бөлігіне ие болуына жол берілмеді. Саяси тұрғыдан, көптеген шаруаларды күштеп колхоздарға енгізгендіктен, жаңа колхоздар сенімсіз болды. Сондықтан МТС ауылдағы партиялық (және полициялық) бекініс ретінде де қызмет етті. МТС-тің негізгі бөлімшелері – трактор бригадалары мен автомобиль бригадалары, олар тиісті ауыл шаруашылығы жұмыстарын орындады. Оларға ауыл шаруашылығы өнімдерінің бір бөлігімен – табиғи төлем (натуральная оплата, натуроплата, naturoplata) түрінде төленді. Уақыт өте келе МТС колхоздардан мемлекеттік совхоздарға ауыл шаруашылығы өндірісін беру құралына айналды. 1932 жылға қарай МТС кеңес колхоздарына 75 000 трактор жеткізді, ал 1933 жылы табиғи төлем өнімнің шамамен 20% құрады және одан әрі өсті. Олар 1958 жылға дейін колхоздар арасындағы тәуелсіз қызмет ретінде жұмыс істеді, содан кейін техника шаруашылықтарға берілді, ал МТС машина-жөндеу станцияларына (ремонтно техническая станция, РТС) айналды, олар ұзақ уақыт бойы бұрынғы атауымен танылды. 1972 жылы олар "Сельхозтехника" (Сельхозтехника, ауыл шаруашылығы техникасы) өңірлік бірлестігі болып қайта аталды. Кеңес үкіметінен кейінгі Ресейдегі кейбір экономистер МТС-ті қайта жаңғырту арқылы шағын тәуелсіз фермерлерге көмектесу қажеттігі туралы пікір білдірді.

The machine tractor station (MTS) (Машинно тракторна станція, машинно тракторная станция, МТС) was a state enterprise for ownership and maintenance of agricultural machinery that were used in kolkhozy (collective farms operated by the government). Each MTS was responsible for around 40 kolkhozy. The first ever MTS was organized in the Odesa Oblast (Shevchenkivska MTS). MTSs were introduced in 1928 as a shared resource of scarce agricultural machinery and technical personnel. William Taubman, Khrushchev's biographer, describes them as follows:As the name implies, the MTSs were rural agencies that supplied collective farms with agricultural machinery and people to run it. They were set up in the late 1920s and early 1930s, when the kolkhozy were too weak and disorganized to manage their own equipment. Ideologically, collective farms were a "lesser" form of property (since theoretically they belonged to the collective rather than the state as a whole); hence it would not do to have them own part of the "means of production." Politically, the new collective farms, into which so many peasants were dragooned, were unreliable. So the MTS also served as a party (and police) stronghold in the countryside. The main units of an MTS were tractor brigades and automobile brigades, which performed the corresponding agricultural work. It was paid with the share of the agricultural product called natural payment (натуральная оплата, натуроплата, naturoplata). Over time, MTSs became an instrument of transferring the agricultural production from kolkhozy to the sovkhozy of the state. 75,000 tractors had been supplied by MTSs to Soviet collective farms by 1932, and in 1933 the natural payment constituted about 20% of the product and continued to grow. They existed as independent inter kolkhoz service until 1958, when the machinery was transferred to the farms, and MTS transformed into machinery service stations (ремонтно техническая станция, РТС), which were still known under the old name for longer time. In 1972 they were further renamed into Regional Association "Selkhoztekhnika" (Сельхозтехника, an abbreviation for сельскохозяйственная техника, agricultural machinery). In post Soviet Russia some economists expressed ideas about the revival of MTSs to help small independent farmers.